Umsonst 1. Alles vmbsunst, das schafft kein Gunst. –
Petri, II, 7. 2. Es ist alles umsonst, was der Blinde fürs Licht gibt. 3. Es ist nits ümmesüst as de Dâ
d. –
Schambach, II, 188. Jede Dienstleistung muss bezahlt werden.
Jüd.-deutsch: Bechinem kriegt man kinem (umsonst kriegt man Läuse). 4. Es will niemand gern vmbsonst fromb seyn. –
Henisch, 1512, 66. 5. Nichts umsonst, sagte der Bettler, als er einen Pfennig erhielt, und schüttelte einige Läuse ab.
Holl.: Daar kom ik wel af, zei de bedelaar, en hij kreeg twee blanken voor een papiertje met luizen. (
Harrebomée, II, 171b.) 6. Nichts umsonst, ist gemeine Kunst.
Lat.: Nemo militat suis stipendiis. (
Altdorf, 164; Binder II, 2047.) 7. Nichts vmbsonst, sprach der Mönch. –
Fischart, Gesch., in Kloster, VIII, 463; Klosterspiegel, 44, 11. 8. Niemand will umsonst fromm sein. –
Seybold, 596. 9. Nix umsünst, seggt de Hahn, un sêt up de Hên (oder: dôr sett't he sich up dat Hohn). –
Schütze, II, 82; Hagen, 98, 8; Hoefer, 406. 10. Omsüst esz da Toud. (
Ungar. Bergland.) –
Schröer. 11. Uemmesüss es de Daut, un dai kostet iäm ok noch 't Liäwen. (
Iserlohn.) –
Woeste, 79, 336; Firmenich, III, 187, 77; für Mecklenburg:
Raabe, 23; Eichwald, 324. 12. Uemmesüss is de Daut. (
Waldeck.) –
Curtze, 344, 384; für Steiermark:
Firmenich, II, 769, 147; für München:
Firmenich, III, 516, 55; für Holstein:
Schütze, I, 227. 13. Umsonst is dei Dod, hei kost blot dat Leben. (
Mecklenburg.) – Hochdeutsch bei
Simrock, 10622. In der Schweiz: Umesust ist de Tod, aber er chost Lüt. (
Sutermeister, 142.) 14. Umsonst ist alle Hut und Wacht, nimmt man sich selber nicht in Acht. 15. Umsonst ist der Tod. –
Mayer II, 39; Gaal, 1537; Lohrengel, I, 650; Tendlau, 757; Braun, I, 4645; Birlinger, 501; Dove, 235; Masson, 131. »Mancher scheint nur deshalb so lange zu leben, weil er noch nicht weiss, wo er die Beerdigungskosten auftreiben soll.« (
M. Oettinger, Modernisirte Sprichwörter, in Schwarzes Gespenst, Abth. 2, S. 137.)
Böhm.: Zadarmo smrt'. (
Čelakovsky, 49.)
Frz.: On ne donne rien pour rien. (
Lendroy, 620.)
Holl.: De dood kost niets. (
Harrebomée, I, 144a.)
Lat.: Ipse decor recti, facto si praemia desint, non movet, et gratis poenitet esse probum. (
Ovid.) (
Philippi, I, 210.) – Ipse licet Musis venias comitatus Homere: Si nihil attuleris, ibis Homere foras. (
Ovid.) (
Binder I, 806; II, 1563.) – Una e deis mors nullo captat munera. (
Eiselein, 609.) 16. Umsonst ist der Tod, aber er kostet Leute. –
Simrock, 10622a; Körte, 6123. »Mancher Arzt behandelt manchen Kranken umsonst. Wohl will er das alte Wort: ›Umsonst ist der Tod‹ nicht zu schanden machen.« (
Witzfunken, Ib, 145.) 17. Umsonst ist immer gut genug. Die Türken: Sei es selbst Pech, es sei willkommen, wenn es nichts kostet. (
Weigel.)
Engl.: Be it even pitch, welcome if gratis. 18. Umsonst ist nicht einmal der Tod. –
Frischbier, 386. 19. Umsonst scharrt keine Henne. 20. Umsonst will niemand etwas thun. Bei
Tunnicius (1141): Nummant wil um nicht wat doen. (Custodit gratis Christi iam nemo sepulchrum.) 21. Umsonst wird das heilige Grab nicht bewacht. In der Herzegowina: Umsonst hütet man selbst Gottes Grab nicht. (
Hausfreund, XVI, 519, 88.)
Böhm.: Darmo se ani boží hrob nehlídá. (
Čelakovsky, 49.)
Lat.: Ipse decor facti si praemia desint, non movet, et gratis poenitet esse probum. (
Sutor, 676.) 22. Umsonst wird kein
Altar gedeckt. (S. Altar 8.) –
Graf, 544, 61. Lat.: Absque aere mutum est Apollinis oraculum. (
Lehmann, 254; Binder II, 35.) – Deme lucrum, superos et sacra negabunt. (
Binder II, 37.) – Tam probus haud quisquam toto reperitur in orbe, officium quo expers utilitatis agat. (
Seybold, 594; Philippi, II, 210.)
Ung.: Isten koporsóját se örzik ìngyen. (
Gaal, 1537.) 23. Umsonst's Mutter ist gestorben, sagen die englischen Neger in Surinam. Nichts umsonst. 24. Umsünst is de Dô
d. –
Bueren, 1182; Hauskalender, I. 25. Umsüsch isch der Tod, und dä chost's Läbe. (
Solothurn.) –
Schild, 58, 34. 26. Umsüss is der Dod un de ok nich, Prêster un Köster will'n ok er Del (Theil). (
Strelitz.) –
Firmenich, III, 72, 78; für Oldenburg:
Goldschmidt, 87. 27. Was du umsonst haben kannst, daran bereichere dich; was etwas kostet, dem gehe aus dem Wege. (
Aegypt.) Echt morgenländischer Grundsatz. 28. Was man umsonst gibt, ist gut genug. –
Eiselein, 609; Simrock, 10623. Lat.: Arbitror esse satis, quod confertur mihi gratis. (
Mone, Anzeiger, VII, 88.) 29. Das ist (die sind) mir umsonst zu theuer. –
Klix, 114. Böhm.: Darmo drahý! – Drah za haléř! – Jsi ty půl ledačeho! (
Čelakovsky, 566.)
Lat.: Homo trioboli. (
Erasm., 169; Philippi, I, 181.) 30. Das mag ich umsonst nicht. Etwas anders schaut in Betreff dieses Punktes der Morgenländer an; was er umsonst haben kann, ist ihm immer angenehm, daher verschmäht niemand ein Geschenk vom Höchsten bis zum Niedrigsten. Dies ist der Sinn des arabischen Sprichworts: Es wurde an die Thür gepocht. Wer ist da? Eine Hure umsonst. Herein, sagte er und wärst du auch tödtliches Gift. (
Burckhardt, 268.)
Lat.: Non pluris quam simias. (
Philippi, II, 42.) 31. Es ist halb umsonst und das Geld wieder. 32. Et kit inem näkest ämsonst. (
Siebenbürg.-sächs.) –
Schuster, 458. 33. Ich hab's auch nicht umsonst bekommen. –
Eyering, III, 5. 34. Nichts umsonst. –
Parömiakon, 2958. Lat.: Si non gratis, a pretio. (
Seybold, 565.)