lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

von

mhd. bis spez. · 21 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

PfWB
Anchors
26 in 21 Wb.
Sprachstufen
8 von 16
Verweise rein
975
Verweise raus
70

Eintrag · Pfälzisches Wb.

von

Bd. 2, Sp. 1501
von: I. Präp. zur Anknüpfung 1. örtl. Angaben, vun (fun, fuⁿn) [allg.]. a. von — her. α. gegenst. Der Bus kummt vun Derkem (Dürkheim) [Neustdt]. Eich sein vun Kusel [Kus]. Er is vun hie [LU-Opp]. SprW.: Was mer weit wegschmeißt, muß mer vun weit hole [Gal-Obl, verbr. Don Gal Buch]. Der Fusch fangt vum Kopp ooⁿ se stinke [Gal-Lindf, verbr. Gal]. — β. übertr. Das kummt'm vun Herze [KL-Enkb, verbr.]. Das is vun A bis Z geloche [FR-Tiefth, verbr.]. — b. von — weg. α. gegenst. 's geht Blut vun'm [LU-Opp]. Geh mer vun de Seit! [Kaislt]. die Verliebten sein vun de Welt [KB-Bennhs]. 's geht'm vun de Hand 'Er hat Geschick bei der Arbeit' [KL-Hütschhs, verbr.]; davon zu unterscheiden vonderhand. Geh vun se! 'Halte dich fern von ihr (von ihnen)! [Sunndag 14. 9. 1958]. Er streckt alle viere vun sich, vom Sterbenden [BZ-Dierb]. — β. übertr. Er is vun sich 'verrückt' [KU-Gangl], 'wild vor Erregung' [KB-Kriegsf], 'ganz entsetzt' [KU-Bedb], 'total betrunken' [ZW-Gr'bundb], 'ohnmächtig' [KU-Kaulb]. — 2. zeitl. Angaben. Brot vun heit 'heute gebackenes Brot' [KB-Bischh, allg.]; de Weiⁿ vun dem Johr [BZ-Nd'horb, verbr.]. Er schafft vun morjets frih bis oweds spoot [Gal-Dornf]. Alleritt fangt er vun vorne aⁿ [BZ-Dernb]. — 3. stoffl. Angaben. Er is vun Eise (auch: aus Eise) [FR-Bockh, verbr.]. RA.: Vun dem Mehl gebt's kee Brot [Gal-Reichb]. SprW.: Vun nix isch nix [NW-Haßl Spey verbr. Gal]. — 4.a. zur Angabe des Ganzen, von dem ein Teil stammt. Die Ecke vum Maul 'Mundwinkel' [KU-Kaulb]; de Zahⁿ vume Rad [KL-Siegb]. Beim Zahnziehen is e Stick vun de Zahⁿlad 'Kiefer' mitgang [RO-Semb]. Des isch 'n Schlappe vume Gaul 'ein großes Pferd' [GH-Kand]; en Kerl vunere Fraa 'eine große Frau' [LA-Kl'fischl]; e Koloß vume Mensch [BZ-Dörrb]; e Kerl vume Mann [NW-Haßl LA-Gommh]. Er is käiner vun de Dumme [KU-Schmittw/O]. SprW.: Zu gut is e Stickelche vun de Liedrichkeit [verbr. Don Gal]. — b. zur Angabe der Zugehörigkeit; Dochder vum Haus 'Haustochter' [ZW-Battw]. RA.: Wann ich so viel Geld hätt, do dät ich mich »von« schreiwe, so stolz wäre ich [KU-Kaulb Kreimb Schmittw/O]. a. 1340: die von vns vnd dem riche lehen sint [OttbgUrkb. 417]. a. 1561: so solnt sie reiden inne der herren hoif van Rodenkirchen [PfWeist. I 8 (KB-Albish)]. a. 1615: so soll er vun jedem stamm geben ein helbling vnd 13 Haller [Huberweist. von KU-Kreimb]. — 5. zur Angabe des Grundes, der Ursache, des Mittels, des Urhebers. Das kummt vum viele Trinke [PS-Dahn, allg.]. Sie isch mied vun de Äärwet [NW-Gimmdg]. Die Wies werd vun Hand gemäht [KU-Haschb, verbr. westl. WPf]. So was (z. B. ein Geschwür) kummt vun ase 'von selber' [BZ-Dörrb]. Vun mir aus 'meinetwegen' kannschde dir e Gutsel nemme [GH-Vollmw]. a. 1298: so biden wir vch, daz ir wollent kunden daz selbe den scholtheizen ... von vnsern wegen [OttbgUrkb 218]. a. 1337: van unser muoter seilien (seligen) wegen [StArch. Koblenz, Abt. 22, Nr. 26]. — 6. zur Angabe des Objekts bei Verben des Sprechens u. ä. Vun dere Sach brauchscht du mer nix se verzähle [KL-Enkb, verbr.]. Vun dem will ich nix wisse [NW-Weish/B., verbr.]. — II. Adv. s. dadavon, davon. — F.: Zum Wandel von mhd. o zu u vor n bei Erhaltung der Kürze vgl. die Angaben bei Donner (F.) — Südhess. II 849 ff.; Rhein. IX 151 ff.; Lothr. 170; Els. I 118/19; Bad. II 196.
3331 Zeichen · 127 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    VONadv. präpos. adverb.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +3 Parallelbelege

    VON , VONE adv. und präpos. von. ahd. fona Graff 3,523. fehlt im goth. ags. altn. ; nach Gr. 3,262 aus goth. afana entst…

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    vonAdv.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +5 Parallelbelege

    von , Adv. Vw.: s. van (2)

  3. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Von

    Adelung (1793–1801) · +3 Parallelbelege

    Von , ein Vorwort, welches in allen Fällen die dritte Endung, oder nach andern die sechste, erfordert, für deren eigenth…

  4. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    von

    Goethe-Wörterbuch

    von [bisher nicht publizierter Wortartikel]

  5. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Von

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09) · +1 Parallelbeleg

    Von , 1) August von, Architekt, geb. 17. Febr. 1801 in Wassertrüdingen, gest. 12. Dez. 1870 in München, bezog 1822 die A…

  6. modern
    Dialekt
    von

    Elsässisches Wb. · +5 Parallelbelege

    von [fù S. O.; fà M. ; fò ME. vor Kons., fùn und fòn vor Vok.; fòn Str. K. Z. ; fùn Betschd. mit Assimil. an folgendes m…

  7. Sprichwörter
    Von

    Wander (Sprichwörter)

    Von Der schreibt sich von. ( Ulm. ) Wenn man sagen will, dass etwas nicht gewöhnlicher Art ist, z.B. ich hatte gestern e…

  8. Spezial
    von

    Deutsch-Ladinisch (Mischí) · +1 Parallelbeleg

    von praep. 1 (örtlich) da: von Bozen bis Rom da Balsan a Roma; von weitem da dalunc 2 (Herkunft) da, de: das Heft habe i…

Verweisungsnetz

1027 Knoten, 1018 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 11 Hub 7 Wurzel 1 Kompositum 1000 Sackgasse 8

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit von

235 Bildungen · 190 Erstglied · 44 Zweitglied · 1 Ableitungen

von‑ als Erstglied (30 von 190)

voneinand

SHW

von-einand Band 2, Spalte 851-852

Vonhändig

SHW

Von-händig Band 2, Spalte 851-852

von ab

ElsWB

von a b : [sə hætə teχ kǽr fòn â] sie wären dich gern los Wh.

vonabend

MeckWBN

von·abend

Wossidia MeckWB vonabend heute abend: vanabend (1887) Schö Schönberg@Demern Dem .

Vonalpfart

Idiotikon

Vonalpfart Band 1, Spalte 1031 Vonalpfart 1,1031 u.

Vonam(m)ross

Idiotikon

Vonam(m)ross Band 6, Spalte 1427 Vonam(m)ross 6,1427

vonannerdaun

MeckWB

vonanner·daun

vonannerdaun auseinandertun, zerstören: de Bröder willen dat (einen Ameisenhaufen) vonannerdon S. Neum. Volksm. 217.

Vonasson

Meyers

Vonasson (spr. wuaßóng), Gletscher, s. Evolena .

Vonbun, Franz Jos

DWBQVZ

Vonbun, Franz Jos. *1824 Laz/Vorarlberg †1870 Schruns/Vorarlberg.

vondag'

MeckWB

von·dag

vondag' van- heute: 'fan Dage' (1705) Kohf. Hg. 6, 1; 'van Daag' (1715) 16, 3; van Dage hodie Mantz. Ruh. 7, 31; von 'n Dag Seem. And. 107; …

vondan

FindeB

von·dan

vondan adv. s.u. dan adv. Kreuzf. s.u. danne LvReg. s.u. dannen adv. HTrist. s.u. hin dan HTrist. 1

von dannen

FindeB

von·dannen

von dannen adv. s.u. dánnan Will. s.u. danne LvReg. s.u. dannen EvB.

vónde

Lexer

vónde = von dê, von diu Elis. s. 420 a .

Vondel

Meyers

von·del

Vondel , Joost van, niederländ. Dichter, geb. 17. Nov. 1587 in Köln, gest. 5. Febr. 1679 in Amsterdam, wo ihm 1867 ein Standbild errichtet w…

vondemmaⁿⁿ

Idiotikon

vondemmaⁿⁿ Band 1, Spalte 840 vondemmaⁿⁿ 1,840 M.

vondenisse

KöblerMnd

vondenisse , Sb. nhd. gerichtliches Urteil, Festsetzung, Fund Hw.: s. vonnis E.: s. vinden?, nisse L.: Lü 489b (vondenisse)

vondenisse, vonnis

LW

vondenisse, vonnis, (Fund,) gerichtl. Urteil, Festsetzung (mehr ndl.).

vonderhändig

DWB

vonderhändig , adj. , von der hand abliegend ( gegensatz zuderhändig), zunächst vom rechtsgehenden zugthier ( doch auch vom linksgehenden );…

vonderhand

PfWB

von-der-hand : 1. Adv. a. 'im Doppelgespann rechts von der Deichsel' (Gegensatz: beiderhand, zuderhand ), vundeʳhand (ˈfundəʳhand, -hḁnd) [v…

Vonderhandgaul

PfWB

vonderhand·gaul

Vonderhand-gaul m. : ' das im Doppelgespann rechts gehende Pferd ' (Gegensatz: Beiderhandgaul ), Vundehandgaul (ˈfundə̩handgaul) [ KU-Wolfst…

von als Zweitglied (30 von 44)

Batavon?

KöblerAhd

*bata·von

*Batavon? , sw. M. Pl. (n)=PN Hw.: vgl. anfrk. Watavo*

bivon?

KöblerAnfrk

*bivon? , sw. V. (2) nhd. beben ne. tremble (V.) Hw.: s. bivunga?; vgl. as. bivōn, ahd. *bibōn?, bibēn* E.: germ. *bibēn, *bibǣn, sw. V., be…

halvon?

KöblerAnfrk

*halvon? , Adv. Vw.: s. bi-* Hw.: vgl. ahd. *halbon? E.: s. halva*

lievon?

KöblerAnfrk

*lievon? , sw. V. (1?, 2?) nhd. sich freuen ne. rejoice, delight (V.) Vw.: s. gi-* Hw.: vgl. ahd. lioben* E.: germ. *leubjan, sw. V., lieb m…

lovon

KöblerAs

*lovon , sw. V. (2) Hw.: vgl. ahd. loubēn (sw. V. 3) Son.: eher ahd.; vgl. Holthausen, F., Altsächsisches Wörterbuch, 2. A. 1967, S. 93a

sivon?

KöblerAnfrk

*sivon? , Num. Kard. nhd. sieben (Num. Kard.) ne. seven Vw.: s. *-fald?, -faldūn* Hw.: vgl. as. sivun*, ahd. sibun E.: germ. *sebun, Num. Ka…

thiovon

KöblerAs

*thiovon , sw. V. (2) nhd. stehlen ne. steal (V.) Vw.: s. gi-* Hw.: s. thiof; vgl. ahd. *diobōn? (sw. V. 2) E.: s. thiof

anklevon

KöblerAs

anklevon , sw. V. (2) Vw.: s. anaklevōn*

behalvon

KöblerAnfrk

behalvon , Adv. Vw.: s. bihalvon*

birôvon

KöblerAs

birôvon , sw. V. (2) nhd. berauben ne. deprive Hw.: vgl. ahd. biroubōn* (sw. V. (2)) Q.: H (830) E.: s. bi, rôvon* W.: mnd. berōven, sw. V.,…

bivon

AWB

[ bivon and. sw. v. , mnd. bēven, mnl. beven; afries. bevia, bivia; ae. bifian, beofian; an. bifa(st); vgl. bibên. biuon: inf. Gl 2,589,38 =…

dannen von

MWB

dannen von Pron.-Adv. → dannen Adv. und von Präp. MWB 1 1197,46;

darvon

Idiotikon

dar·von

darvon Band 1, Spalte 843 darvon 1,843

davon

DWB

davon , adv. ab eo, de eo, ea re, mhd. dâ von Ben. 1, 306 a , altfries. tharfon, neuniederl. daarvan. es fehlt natürlich mit der präpos. von…

druovon

KöblerAnfrk

druo·von

druovon , sw. V. (1?, 2?) Vw.: s. druoven*

drūvon

KöblerAs

drū·von

drūvon , sw. V. (2) nhd. betrübt sein (V.), niedergeschlagen sein (V.) ne. be (V.) sad Hw.: s. drōvian*; vgl. ahd. *trūbōn? (sw. V. (2)) Q.:…

dâ(r)/ da(r) von

MWB

dâ(r)/ da(r) von Adv. i.d.R. da-; auch der- und dir-, -van. Oft wie eine Konjunktion in kausaler Verwendung in Satzanfangsposition ( ‘daher,…

dārvon

KöblerMhd

dār·von

dārvon , Adv. nhd. davon, dadurch, diesbezüglich, davor, dagegen, deshalb Hw.: s. dāvon; vgl. mnl. daervan, mnd. dārvan Q.: BvgSp, Iw, JvR, …

dāvon

Idiotikon

dāvon Band 12, Spalte 18 dāvon (Nachtr.) 12,18

dōvon

KöblerMhd

dōvon , Adv. Vw.: s. dāvon

gilievon

KöblerAnfrk

gilievon , sw. V. (1?, 2?) nhd. sich freuen, erfreuen ne. rejoice, delight (V.) ÜG.: lat. delectare MNPs, sibi conciliare LW Hw.: vgl. ahd. …

hevon

KöblerAnfrk

hevon , st. V. (6) nhd. heben, aufheben ne. lift (V.) ÜG.: lat. levare MNPs Vw.: s. ir-*, over-*, up-* Hw.: vgl. as. hėbbian* (1), ahd. heff…

hiervon

DWB

hier·von

hiervon , adv. 1 1) von diesem orte: irr ich öfters umb den port, rufe dir, die ich verloren. o vergebens, Corydon, sie ist allzuweit hiervo…

hievon

DWB

hie·von

hievon , adv. neben hiervon sp. 1319: nach seinem tod solten seine kinder hievon nichts zu genieszen haben. Zinkgref apophth. 1, 317 ; eine …

hovon

KöblerAs

hovon , st. M. (a) Hw.: s. hōf*

hwarvon

KöblerAs

hwarvon , sw. V. (2) nhd. gehen ne. go (V.) Hw.: s. hwervan*; vgl. ahd. warbōn* (sw. V. 2) Q.: Gen, H (830) E.: germ. *hwarbōn, sw. V., wand…

irhevon

KöblerAnfrk

irh·e·von

irhevon , st. V. (6) nhd. erheben ne. raise (V.), exalt ÜG.: lat. allevare MNPs, exaltare MNPs Hw.: vgl. as. āhėbbian, ahd. irheffen* Q.: MN…

klivon

KöblerAnfrk

kli·von

klivon , sw. V. (2) Vw.: s. klevon*

lovon

KöblerAnfrk

lovon , sw. V. (2) nhd. loben ne. praise (V.) ÜG.: lat. laudare MNPs, Gl, psallere MNPs, psalmum dicere MNPs Hw.: vgl. as. lovōn*, ahd. lobō…

Ableitungen von von (1 von 1)

vone

Lexer

von , vone präp. adv. BMZ van Trist. Flore , Teichn. ( Ls. 1. 397,94. 423, 76. 469,4. 634,142 u. ö. ). Krone 16347. Jüngl. 644. 1207. Msh. 3…