lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

koph

ahd. bis mhd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
8
Verweise raus
9

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

koph st. m.

Bd. 5, Sp. 307
koph,
auch kuph st. m., mhd. kopf, koph, nhd. kopf; mnd. kop, mnl. cop; afries. kop; ae. copp; an. koppr; got. -kop; vgl. ae. cuppe f.; vgl. mlat. cuppa, coppa; vgl. Frings, Germ. Rom. II,211 ff. — Graff IV,371.
chopph-: acc. pl. -]a Gl 1,322,47 (2 Hss., darunter Sg 9, 9. Jh., 1 Hs. choppha). 329,37 (M). 336,6 (Rb). 472,19 (Rb); -e 329,38 (M); chopffa: gen. pl. 605,28 (M); choph: nom. sg. 322,48. 3,642,15. 644,25. 659,15. 667,2. 699,18; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. pl. -]a 329,37 (M, 3 Hss.; vgl. Gl 5,90,8). 705,43 (M, 5 Hss.); -]e 329,39 (M, clm 17403, 13. Jh.); -]o ebda. (M, clm 22201, 12. Jh.; zur Assimilation an den Vokal der Endg. der vorausgehenden Silbe vgl. Matzel S. 95, zu -o für a vgl. auch Schatz, Ahd. Gr. § 308); chopf: nom. sg. 553,24 (Rb). 3,156,42 (SH A). 228,21 (SH a 2, 2 Hss.). 660,46; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. sg. -] Thoma, Glossen S. 23,3. Nc 758,6 [74,1]; chobf: nom. sg. Gl 2,679,4 (Schlettst., 12. Jh.; zu -bf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); choff-: gen. pl. -a 1,605,29 (M, clm 19440, 10./11. Jh.); acc. pl. -a 322,47 (Sg 295, 9. Jh.); chof: nom. sg. 551,25 (M). 632,53 (M). 705,44 (M, clm 22201, 12. Jh.; zum Kasus vgl. Matzel S. 119). 4,139,11 (Sal. c). Festschr. Ford S. 314,12 (Neapel IV G 68, 9. Jh.). — chopes: gen. sg. Gl 2,770,28 (clm 29032a, 11. Jh.; -es unsicher, vielleicht fe, Steinm.).
cofpfa: acc. pl. Gl 1,472,21 (Würzb. Mp. th. f. 3, 9. Jh.; zu -fpf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); coph: nom. sg. 3,157,45 (SH A, 2 Hss.). 228,20 (SH a 2, 2 Hss.). 348,42 (SH h); copf: dass. 157,45 (SH A, 2 Hss.). 214,66 (SH B). 228,23 (SH a 2). 268,59 (SH b). 296,61 (SH d). 314,22 (SH e). 642,16. Hbr. I,343,427 (SH A; k-); gen. sg. -]es Gl 5,16,22 (Augsb. Arch. 6, Gll. 10. Jh.); cof: nom. sg. 3,157,46 (SH A). — copp: nom. sg. Gl 2,623,33 (Sg 292, 11. Jh.); gen. sg. -]es Festschr. Tschirch S. 333,3 (Brüssel 18723, Gll. 10. Jh.).
chuph: nom. sg. Gl 3,657,28 (clm 19410, 9. Jh.); chupf: dass. 11,23 (C); acc. pl. -]a 1,87,11 (R).
Verschrieben: cops: nom. sg. Gl 3,642,15 (clm 14584, 14. Jh.). 1) (Trink-)Gefäß, Becher, Kelch, Schale, Krug: chupfa uuinfaz crateras vasa vinalia Gl 1,87,11. choppha [appendi in manibus eorum argenti talenta sexcenta quinquaginta, ... et] crateres (Hs. crateras) [aureos viginti, qui habebant solidos millenos, Esdr. 8,27] 472,19. 21. napho chopffa [suspendent super eum (Eliakim) omnem gloriam domus patris eius, vasorum diversa genera, omne vas parvulum a vasis] craterarum [usque ad omne vas musicorum, Is. 22,24] 605,28 (6 Hss. nur naph). chof maior [posui coram filiis domus Rechabitarum] scyphos (Hs. scyphus) [plenos vino, et calices, Jer. 35,5] 632,53. copp mito stoupum (vgl. Duc. 7,590 f.) medum [ohne Kontext, Sed., De Graeca] 2,623,33. mihiler chobf gravis [attrita pendebat] cantharus (Hs. chantharus) [ansa, Verg., E. VI,17] 679,4. stechal hnapf chupf calice hanap cuppa 3,11,23. chopf cupus vel cupa a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum [Hbr. I,342,416] 156,42 (im Abschn. De vasis potatoriis; 3 Hss. kuofa). copf scifus 157,45. Hbr. I,343,427 (beide im Abschn. De vasis potatoriis). Gl 3,214,66 (im Abschn. De vasis). 642,15. 659,15. 667,2. 699,18. naph uel coph cratera 228,20. 268,59 (1 Hs. nur naph). 296,61. 314,22 (1 Hs. nur naph). coph candimeus (vgl. Mlat. Wb. II,1256) poculum ł sciphus 348,42. cantarus (vgl. Mlat. Wb. II,188) ł sciphus (1 Hs. nur cantharus) 642,15. cuppa uł sciphus 644,25. crater 657,28. cymbia (vgl. Mlat. Wb. II,2186) 4,139,11. chof [ad nocturnas epulas, ubi] cantharus [ingens despuit effusi spumantia damna Falerni, Prud., Psych. 367] Festschr. Ford S. 314,12. chopf daz ih her gab scyphum quod didi [zu:] scyphum [autem meum argenteum, et pretium] quod dedit [tritici, pone in ore sacci iunioris, Comm. in Gen. = Gen. 44,2] Thoma, Glossen S. 23,3. sin rebemezers an dero zeseuun tragende . unde sinen slafmachigen chopf an dero uuinsterun falcemque dextera . leva gestans cratera somnificum Nc 758,6 [74,1]; in einem Bilde: chopfes [vae vobis scribae, et Pharisaei hypocritae, quia mundatis quod deforis est] calicis [, et paropsidis: intus autem pleni estis rapina, et immunditia, Matth. 23,25] Gl 1,716,69. 5,16,22. Festschr. Tschirch S. 333,3; Vok.Übers.: chopha [offerens ei (König Demetrius) coronam auream, et palmam, super haec et] thallos (Hss. tallos, auch -is, vgl. Habel S. 394 s. v. tallus) [, qui templi esse videbantur, 2. Macc. 14,4] Gl 1,705,43 (2 Hss. kuofa). chopes genus [zu: vivida quin etiam miscebant cinnama] turi (Hs. talli) [et suffita domus pingui fragrabat amomo, Av., Poem. lib. 3,228] 2,770,28; — bildl.: naph chof [umbilicus tuus] crater [tornatilis, numquam indigens poculis, Cant. 7,2] Gl 1,551,25 (8 Hss. nur naph), z. gl. St. chopf kidrater crater tornatilis 553,24; — spez.: Opferschale: choffa [tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in] crateras [Ex. 24,6] Gl 1,322,47 (1 Hs. koph naph). 336,6. 2) Kelch am Leuchter: chopha [facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile eius, et calamos,] scyphos [, et sphaerulas, ac lilia ex ipso procedentia, Ex. 25,31] Gl 1,329,37 (vgl. Gl 5,90,8; 8 Hss. stouf). 3) (Hinter-)Kopf: chopf acciput (l. occiput, Steinm.) Gl 3,660,46.
Komp. glas(a)-, hirnikoph; magen-, mâhen-, tranckopf mhd.; Abl. kophilîn, kuphilî(n); vgl. hanenkopfe mhd.
Vgl. kuofa. [Seeger]
5519 Zeichen · 288 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    kophst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    koph , auch kuph st. m. , mhd. kopf, koph, nhd. kopf; mnd. kop, mnl. cop; afries. kop; ae. copp; an. koppr; got. -kop; v…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    kophst. M.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    koph , st. M. Vw.: s. kopf

Verweisungsnetz

1399 Knoten, 1425 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Hub 3 Wurzel 3 Kompositum 1390 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit koph

32 Bildungen · 27 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

koph‑ als Erstglied (27 von 27)

Kophänger

WWB

kop·haenger

Kop-hänger m. [verstr.] Person, die mutlos oder missmutig ist und deshalb den Kopf hängen lässt.

kophahn

DWB

koph·ahn

kophahn , m. kapaun: im winter sal er den dauben von dem ausgefegten korn zu essen geben, desgl. den cophanen. Michelsen Mainzer hof zu Erfu…

Kophålder

WWB

koph·alder

Kop-hålder m. Köppe - Heilgehilfe, der Blutegel setzt ( Bri Bk).

Kophaltere

WWB

koph·altere

Kop-haltere Zaum, mit dem das Pferd im Stall angebunden wird ( Mes Wb).

Kophamel

MeckWB

koph·amel

Kophamel m. zum Verkauf bestimmter Fetthammel Sta Sponh ; auch Familienname Ro.

kophangig

WWB

kop-hangig Adj. bekümmert, mutlos ( WmWb ).

Kophr

WWB

kop·har

Kop-har n. [verstr.] 1. auf dem Kopf wachsendes Haar. — 2. Stirnhaar des Pferdes.

kopheister

WWB

koph·eister

kop-heister Adv. [verstr.] kopfüber. He geit koppheister fällt der Länge nach hin ( Tek Ld ). Kopphäister schäiten Purzelbaum schlagen ( Min…

Kopherr

MeckWB

koph·err

Kopherr m. Kaufherr; übertr. frühreife Ähre Sta Flat ; vgl. Köper 1 .

kopherturi

KöblerAhd

kopherturi , st. F. (jō), st. N. (ja) Vw.: s. kopferturi*

kophilîn

AWB

kophilîn , kuphilî ( n ) st. n. , mhd. köpfelîn, nhd. ( älter ) köpflein; vgl. lat. cuppa, cupella; vgl. Frings, Germ. Rom. II,211 ff. — Gra…

kophilīn

KöblerAhd

kophilīn , st. N. (a) Vw.: s. kopfilīn*

kopholt

MNWB

koph·olt

kopholt , n. , 1. Holz von kurzgehaltenen Bäumen. 2. Holz zum Ausstellen des Kopfes auf der Richtstätte.

Kophta

Meyers

Kophta , ein sich in geheimnisvolles Dunkel hüllender, wundertätiger Weiser aus Ägypten; kophtisch , auf den K. bezüglich, von ihm herrühren…

Kophtazismus

GWB

Kophtazismus okkasionell für: Scharlatanerie u (relig) Heuchelei als Eigenschaften des in Goethes Lustspiel ‘Der Großkophta’ dargestellten T…

Kophte

GWB

Kophte pl; Kopten, ägypt Christen als Anhänger des von der röm u byzantin Kirche abgelehnten Monophysitismus umständliche Nachricht von viel…

Kophtisch

GWB

koph·tisch

Kophtisch Koptisch, im engeren Sinn wohl für den bohairischen Dialekt; nur noch als Kirchensprache verwendete (mit griech Buchstaben geschri…

kophuᵉdel

WWB

kop-huᵉdel Kopftuch (Frbg.) ( Olp El).

kôphûs

MNWB

kop·hus

kôphûs , n. , 1. Gildehaus der Kaufleute- oder Gewandschneidergilde. 2. städtisches Kaufhaus, Geschäftshaus in dem bestimmte Handelszweige, …

koph als Zweitglied (5 von 5)

glas(a)koph

AWB

glas ( a ) koph st. m. , mhd. glasekopf, nhd. glaskopf ( mit anderer Bed. ); mnd. glāsekop. — Graff IV,371. Alle Belege nom. sg. clase-choph…

hirnikoph

AWB

hirni·koph

hirnikoph st. m. , mhd. hirnkopf. hirni-coph: nom. sg. Gl 3,684,49; hirne-cob: dass. 1,457,9 ( Jd ). Hirnschale, Schädel: hirnecob [ cumque …

kopf, koph

MWB

kopf, koph stM. ahd. und bis in die 2. H. des 12. Jh.s nur in der Bedeutung ‘Trinkgefäß’; der einzige Beleg des AWB in der Bedeutung ‘Kopf’ …

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „koph". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 10. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/koph/awb
MLA
Cotta, Marcel. „koph". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/koph/awb. Abgerufen 10. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „koph". lautwandel.de. Zugegriffen 10. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/koph/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_koph_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„koph"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/koph/awb},
  urldate      = {2026-05-10},
}