Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
koph st. m.
auch kuph st. m., mhd. kopf, koph, nhd. kopf; mnd. kop, mnl. cop; afries. kop; ae. copp; an. koppr; got. -kop; vgl. ae. cuppe f.; vgl. mlat. cuppa, coppa; vgl. Frings, Germ. Rom. II,211 ff. — Graff IV,371.
chopph-: acc. pl. -]a Gl 1,322,47 (2 Hss., darunter Sg 9, 9. Jh., 1 Hs. choppha). 329,37 (M). 336,6 (Rb). 472,19 (Rb); -e 329,38 (M); chopffa: gen. pl. 605,28 (M); choph: nom. sg. 322,48. 3,642,15. 644,25. 659,15. 667,2. 699,18; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. pl. -]a 329,37 (M, 3 Hss.; vgl. Gl 5,90,8). 705,43 (M, 5 Hss.); -]e 329,39 (M, clm 17403, 13. Jh.); -]o ebda. (M, clm 22201, 12. Jh.; zur Assimilation an den Vokal der Endg. der vorausgehenden Silbe vgl. Matzel S. 95, zu -o für a vgl. auch Schatz, Ahd. Gr. § 308); chopf: nom. sg. 553,24 (Rb). 3,156,42 (SH A). 228,21 (SH a 2, 2 Hss.). 660,46; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. sg. -] Thoma, Glossen S. 23,3. Nc 758,6 [74,1]; chobf: nom. sg. Gl 2,679,4 (Schlettst., 12. Jh.; zu -bf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); choff-: gen. pl. -a 1,605,29 (M, clm 19440, 10./11. Jh.); acc. pl. -a 322,47 (Sg 295, 9. Jh.); chof: nom. sg. 551,25 (M). 632,53 (M). 705,44 (M, clm 22201, 12. Jh.; zum Kasus vgl. Matzel S. 119). 4,139,11 (Sal. c). Festschr. Ford S. 314,12 (Neapel IV G 68, 9. Jh.). — chopes: gen. sg. Gl 2,770,28 (clm 29032a, 11. Jh.; -es unsicher, vielleicht fe, Steinm.).
cofpfa: acc. pl. Gl 1,472,21 (Würzb. Mp. th. f. 3, 9. Jh.; zu -fpf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); coph: nom. sg. 3,157,45 (SH A, 2 Hss.). 228,20 (SH a 2, 2 Hss.). 348,42 (SH h); copf: dass. 157,45 (SH A, 2 Hss.). 214,66 (SH B). 228,23 (SH a 2). 268,59 (SH b). 296,61 (SH d). 314,22 (SH e). 642,16. Hbr. I,343,427 (SH A; k-); gen. sg. -]es Gl 5,16,22 (Augsb. Arch. 6, Gll. 10. Jh.); cof: nom. sg. 3,157,46 (SH A). — copp: nom. sg. Gl 2,623,33 (Sg 292, 11. Jh.); gen. sg. -]es Festschr. Tschirch S. 333,3 (Brüssel 18723, Gll. 10. Jh.).
chuph: nom. sg. Gl 3,657,28 (clm 19410, 9. Jh.); chupf: dass. 11,23 (C); acc. pl. -]a 1,87,11 (R).
Verschrieben: cops: nom. sg. Gl 3,642,15 (clm 14584, 14. Jh.). 1) (Trink-)Gefäß, Becher, Kelch, Schale, Krug: chupfa uuinfaz crateras vasa vinalia Gl 1,87,11. choppha [appendi in manibus eorum argenti talenta sexcenta quinquaginta, ... et] crateres (Hs. crateras) [aureos viginti, qui habebant solidos millenos, Esdr. 8,27] 472,19. 21. napho chopffa [suspendent super eum (Eliakim) omnem gloriam domus patris eius, vasorum diversa genera, omne vas parvulum a vasis] craterarum [usque ad omne vas musicorum, Is. 22,24] 605,28 (6 Hss. nur naph). chof maior [posui coram filiis domus Rechabitarum] scyphos (Hs. scyphus) [plenos vino, et calices, Jer. 35,5] 632,53. copp mito stoupum (vgl. Duc. 7,590 f.) medum [ohne Kontext, Sed., De Graeca] 2,623,33. mihiler chobf gravis [attrita pendebat] cantharus (Hs. chantharus) [ansa, Verg., E. VI,17] 679,4. stechal hnapf chupf calice hanap cuppa 3,11,23. chopf cupus vel cupa a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum [Hbr. I,342,416] 156,42 (im Abschn. De vasis potatoriis; 3 Hss. kuofa). copf scifus 157,45. Hbr. I,343,427 (beide im Abschn. De vasis potatoriis). Gl 3,214,66 (im Abschn. De vasis). 642,15. 659,15. 667,2. 699,18. naph uel coph cratera 228,20. 268,59 (1 Hs. nur naph). 296,61. 314,22 (1 Hs. nur naph). coph candimeus (vgl. Mlat. Wb. II,1256) poculum ł sciphus 348,42. cantarus (vgl. Mlat. Wb. II,188) ł sciphus (1 Hs. nur cantharus) 642,15. cuppa uł sciphus 644,25. crater 657,28. cymbia (vgl. Mlat. Wb. II,2186) 4,139,11. chof [ad nocturnas epulas, ubi] cantharus [ingens despuit effusi spumantia damna Falerni, Prud., Psych. 367] Festschr. Ford S. 314,12. chopf daz ih her gab scyphum quod didi [zu:] scyphum [autem meum argenteum, et pretium] quod dedit [tritici, pone in ore sacci iunioris, Comm. in Gen. = Gen. 44,2] Thoma, Glossen S. 23,3. sin rebemezers an dero zeseuun tragende . unde sinen slafmachigen chopf an dero uuinsterun falcemque dextera . leva gestans cratera somnificum Nc 758,6 [74,1]; in einem Bilde: chopfes [vae vobis scribae, et Pharisaei hypocritae, quia mundatis quod deforis est] calicis [, et paropsidis: intus autem pleni estis rapina, et immunditia, Matth. 23,25] Gl 1,716,69. 5,16,22. Festschr. Tschirch S. 333,3; Vok.Übers.: chopha [offerens ei (König Demetrius) coronam auream, et palmam, super haec et] thallos (Hss. tallos, auch -is, vgl. Habel S. 394 s. v. tallus) [, qui templi esse videbantur, 2. Macc. 14,4] Gl 1,705,43 (2 Hss. kuofa). chopes genus [zu: vivida quin etiam miscebant cinnama] turi (Hs. talli) [et suffita domus pingui fragrabat amomo, Av., Poem. lib. 3,228] 2,770,28; — bildl.: naph chof [umbilicus tuus] crater [tornatilis, numquam indigens poculis, Cant. 7,2] Gl 1,551,25 (8 Hss. nur naph), z. gl. St. chopf kidrater crater tornatilis 553,24; — spez.: Opferschale: choffa [tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in] crateras [Ex. 24,6] Gl 1,322,47 (1 Hs. koph naph). 336,6. 2) Kelch am Leuchter: chopha [facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile eius, et calamos,] scyphos [, et sphaerulas, ac lilia ex ipso procedentia, Ex. 25,31] Gl 1,329,37 (vgl. Gl 5,90,8; 8 Hss. stouf). 3) (Hinter-)Kopf: chopf acciput (l. occiput, Steinm.) Gl 3,660,46.
Komp. glas(a)-, hirnikoph; magen-, mâhen-, tranckopf mhd.; Abl. kophilîn, kuphilî(n); vgl. hanenkopfe mhd.
Vgl. kuofa. [Seeger]