Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
mist st. m.
st. m., mhd. mist st. m. n., nhd. mist; as. mist, mnd. mest, mist (s. v. mes); got. maihstus. — Graff II,882.
mist: nom. sg. Gl 1,500,33 (M, 2 Hss.). 2,283,3 (M; Gl. am Rand von anderer Hand). 586,37 = Wa 100,38 (Düsseld. F. 1, Gll. 10. Jh.). 3,19,47 (Sg 242, 10. Jh.). 231,69 (SH a2, 2 Hss.). 258,33 (SH a2). 417,9 [HD 2,357] (lat. abl.). 656,33 (clm 19410, 9. Jh.). 678,40. 695,48. 719,4. 4,93,8 (Sal. a1, 7 Hss.). 133,45 (Sal. c). 158,32 (Sal. c). 35 (Sal. c). 174,21 (Sal. e). McCormick, Virgil S. 64. 65 (beide Pal. lat. 1631, Gll. 9. Jh.; beide lat. abl.). Meineke, Ahd. S. 37,341 (Sal. a1). Nb 166,1 [139,24]. NpNpw Cant. Annae 8. Npgl 77,66; gen. sg. -]es Gl 2,626,65; dat. sg. -]e 1,500,32 (M). 2,655,21. 26. 682,28. S 301,29 (rhfrk. Ps.). NpNpw 112,7. Cant. Annae 8; -]a Gl 2,400,39. 465,35 (clm 14395, Hs. 10 Jh.); acc. sg. -] 699,34. 728,5 (2 Hss.). T 102,2. — mest: nom. sg. Gl 4,202,20 (Sem. Trev., 11. Jh.; zu -e- vgl. Suolahti, Neuphil. Mitt. 7/8,202).
mihst: nom. sg. Gl 1,500,33 (M, clm 22201, 12. Jh.; zu -h- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 143 Anm. 5. Casaretto S. 527 Anm. 1725; vgl. noch mehs as.).
Hierher auch (? s. 5): mist: nom. sg. Gl 4,109,13 (Sal. a1, Wien 2276, 13. Jh.).
mistes Gl 1,500,33/34. 34. 4,273,15. 5,7,1, mistis 1,500,35 s. misteshûfo; mista 3,258,34 s. mista. 1) Dung, Kot (von Tieren): mist [computruerunt iumenta in] stercore (stercus) [suo. Iumenta quippe in stercore suo putrescere est carnales homines in foetore luxuriae vitam finire, Greg., Hom. 1,10 p. 1471 = Joel 1,17] Gl 2,283,3. miste [hic iuvenis (Nisus) iam victor ... pronus in ipso concidit inmundoque] fimo [sacroque cruore [Verg., A. V,333] 655,21. McCormick, Virgil S. 64. miste [faciem ostentabat (Nisus) et udo turpia membra] fimo [ebda. V,358] Gl 2,655,26. McCormick, Virgil S. 65. mist rindiro ł gor [misit eum abbas in proximum vicum, ut requireret ibi] fimum boum [Vitae patr. 502a,27] Gl []2,728,5. mist carca (sc. carfa (?), Steinm.) 3,231,69 (vgl. scybala carfa, CGL III,200,19; zu lat. carca vgl. noch unten Gl 4,133,45). mist stercore [vgl. peccator despectissimus et ad extrema vicia provolutus et in eis devolans sicut musca in caeno et in stercore, HD 2,357] 417,9 [HD 2,357]. mist lidumen (vgl. Thes. VII,2,872 s. v. laetamen) 656,33 (zu wohl nordital. lidumen aus lat. laetamen vgl. Breuer, ZfrPhil. 108,220,24; darauf in gleicher Bed. murnum vgl. dazu ebda.; zwischen Gll. für Werkzeuge, vgl. davor kapala trafurcus vel furcellus, danach ahsa asiles). 678,40 (Hs. lidum). mist kot carca (l. cacca, Steinm.; zu lat. carca vgl. noch oben Gl 3,231,69) stercus 4,133,45 (zu kot s. quât). vuanda sie (die Feinde) minnoton posteriora (diu afterin) . diu in dunchen solton uelut stercora (also des afterin mist) [vgl. sed illi qui posteriora dilexerunt, Aug., En.] Npgl 77,66 (zum Wortspiel vgl. Tiefenbach, Mist S. 45); — als Dünger genutzt: mistes [quid dicam, iacto qui semine comminus arva insequitur cumulosque ruit male pinguis] harenae [Verg., G. I,65] Gl 2,626,65 (bei freier Wiedergabe von (h)arena ‘Erdreich’). kirozzatimo feizitomo (darüber:) miste [sed tamen alternis facilis labor, arida tantum ne saturare] fimo pingui [pudeat sola neve effetos cinerem in mundum iactare per agros, ebda. I,80] 682,28, hierzu auch (mit Gl.-Verschiebung zu cinis ‘Asche’ unter Anpassung des Kasus?): mist [ne saturare fimo pingui pudeat sola neve effetos] cinerem [inmundum iactare per agros, ebda. 81] 699,34. herro, forlaz in (den Feigenbaum) thiz eina iar, unzin in inan umbigrabu inti mist zuogituon domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam et mittam stercora T 102,2; — Glossenwort: mist stercus Gl 3,19,47. 695,48. fimus 719,4. gor mest fimus 4,202,20. 2) Misthaufen: miste [(der mit Geschwüren übersäte Hiob) sedens] in sterquilinio [Job 2,8] Gl 1,500,32 (Parallelhss. mistin, misteshûfo, misthouf mhd.). mist sterquilinium 3,258,33 (1 Hs. mista). 3) Schmutz, Dreck, Unrat: mista [Christe, tibi meritos ... sacramus honores ore pio nam cor vitiorum] stercore [sordet, Prud., Psych. 890] Gl 2,400,39. 465,35. taz tu scone dunchest manne . daz netuot tin natura nieht . uuanda du mist innenan bist . nube dero ougon unmagen [vgl. natura itaque tua non reddit nec facit pulchrum . quod intus inmunditia intestinorum et spurcitia plenus es, vgl. X] Nb 166,1 [139,24]. die (persecutores Iudaei) mit rehte mist heizent . uuanda sie in terrenis cogitationibus et carnis voluptatibus lebeton NpNpw Cant. Annae 8; — hierher auch (oder zu 1?): (Gott) in armen uf rihtender fone miste de stercore erigens pauperem NpNpw Cant. Annae 8, z. gl. St. S 301,29, ähnl. NpNpw 112,7 (stercus). 4) Geröll, Schutt (? oder Vok.-Übers. u. zu 1): arutos, (zwischen den Spalten:) mist rudus [zu: aurum ... effosa gignunt] rudera (Glosse: arizzi, vel stercora. Rudera dicunt maceriam ruinae) [Prud., P. Laur. (II) 190] gL 2,586,37 = Wa 100,38, dazu auch (?): mist hoc aruzi rovdus 4,158,32 (vgl. Beitr. 73,222; vgl. Ahd. Wb. 1,668 s. v. aruz st. m., aruzzi st. n. ‘Erzklumpen’); — hierher wohl auch: mist rudus (1 Hs. rudis) Gl 4,93,8. 174,21. Meineke, Ahd. S. 37,341. mist rudus ruris Gl 4,158,35 (vgl. Gl 4,158,32 in ders. Hs.). 5) Hierher auch (?), als Verschreibung von fist st. m. ‘Fist’ (?): mist vissum (sc. vissium (?), vgl. Diefb., Nov. Gl. s. v. fasula; Hs. visum) Gl 4,109,13 (andere Hss. fist); oder zu mistil bei Annahme einer Verschr. des. lat. Be- []zugswortes aus viscus (? nach Gl.-Wortsch. 6,406 zu einem Komp. mistillîm).
Komp. erdamist; Abl. mista, mistun, mistunna, mistin, mistôn; vgl. mistil, mistila (? Vgl. RGA 20,96 f.).
Vgl. mehs as., mixen ae.
Vgl. Tiefenbach, Mist S. 45—54. [Bulitta]