Eintrag · Köbler Mhd. Wörterbuch
hūs st. N.
hūs , st. N.
- nhd.
- Haus, festes Haus, befestigtes Haus, Behausung, Unterkunft, Zuhause, Burg, Palast, Schloss, Residenz, Ordenshaus, Kirche, Münster, Tempel, Spital, Rathaus, Hütte, Zelt, Vogelhaus, Wohnung, Wohnsitz, Haushaltung, Hausgesinde, Familie, Geschlecht, menschlicher Leib
- ÜG.:
- lat. atrium PsM, cella BrTr, cubile PsM, domus BrTr, PsM, SH, penetralium PsM, tabernaculum PsM
- Vw.:
- s. abgot-, alter-, ambeht-*, almuosen-, arbeit-, bach-, bade-, banbac-, becken-, bein-, bete-, bier-, bilgerīm-, blāter-, bor-, breit-, briu-, brōt-, brouc-, bruoder-, brūt-, buckel-, bū-, burc-, burgære-*, capitel-, dansel-, diep-, dinc-, diup-, eben-, ecke-, egel-, ein-, einsidel-, erz-, ezze-, fündel-, galīn-, garten-, gast-, gebiet-, gelt-, gemein-, genāde-, genāden-, geriht-, gerner-, gerwe-, gewant-, gīsel-, glock-, glocke-, glocken-, got-, gotes-, gumpel-, harnasch-, heilic-, helm-, herren-, hert-, himel-, hinder-, hirten-, holz-, houbet-, höu-, hüener-, hunt-, huobe-, huor-, in-, inwonunge-, jage-, jeit-, juden-, kalc-, kamer-, kampf-, kappell-, kelter-, kerker-, kern-, kleit-, klingensmit-, kneht-, kopf-, korn-, kornschüte-*, kouf-, krisem-, krūs-, kuol-, kursen-, labe-, lanc-, lant-, lantsidel-, ledic-, lēhen-, leim-, lern-, linwāt-, līt-, liut-, lōn-, lōw-, lügen-*, lust-, malāz-, mal-, mang-, market-, melk-, melz-, menkel-, messenære-*, miete-, mist-, mort-, munt-, münz-, muos-, muoter-, mūt-, neben-, nider-, obez-, ohsen-, ort-, oven-, pfister-*, pfaffen-*, pfrüende-*, phan-, phor-, plaz-, quel-, rāt-, rede-, regel-, reht-, rihtære-*, rittære-*, riut-, ruoch-, roup-, sacrament-, satel-, schāch-, schāf-, schaz-, schenk-, scherære-*, scher-, schīm-, schimpf-, schint-, schirme-, schīz-, schrīn-, schuoster-, secten-, sedel-, seit-, sel-, sēl-, selden-, sez-, siech-, siechen-, siufte-, slāf-, slage-, slīf-, smit-, snecken-, snegel-, sneggen-, snīdære-*, snitz-, spil-, sprāch-, stanc-, stein-, stoc-, sumer-, sundersiech-, sünt-, sūtære-*, swās-, sweig-*, tagedinc-, tanz-, tempel-, tohter-, tor-, tort-, tōten-, treit-, tresel-, trise-, trote-, tūb-, tuoch-, twer-, twinc-, ūf-, umbetuo-, ungelt-, ūz-, vater-, vendære-*, verwe-, vihe-, vīl-, vilz-, vischære-*, vische-, viztuom-, vlade-, vleisch-, vliehe-, vluht-, vogel-, vorder-, vore-*, vride-, vrīheit-, vrī-, vrīunge-, vrōn-, vröuden-, vrouwen-, wach-, wāge-, walt-, wāpen-, wart-, wasch-, wāt-, wazzer-, webe-, weber-, wehsel-, weide-, weit-, werc-, wer-, wesch-, wīc-, widem-, wīher-*, wīn-, wint-, winter-, wirtschafts-, wirts-, won-, wunder-, zabel-, zehent-, ziegel-, zins-, zol-
- Hw.:
- vgl. mnl. huus, mnd. hūs
- Q.:
- Will (1060-1065), Anno, LAlex, Eilh, PsM, Lucid, TrSilv, LBarl, RAlex, RWchr1, StrAmis, StrDan, ErzIII, LvReg, Enik, SGPr, HTrist, Gund, Kreuzf, HvNst, Apk, WvÖst, Ot, EckhI, EckhII, EckhIII, EckhV, Parad, BDan, MinnerII, EvA, Tauler (FB hūs), Ack, Ägidius, AHeinr, Albert, Alph, AristPhyll, AvaJG, AvaJo, AvaLJ, BAdelh, BairFreibr, BdN, Berth, Bit, Boppe, BrTr, BrZw, BuchdK, Chr, CLV, Crane, Craun, Dietr, Diocl, DreiFrauen, DSp, DuM, DvAStaff, Eheb, En, Er, Eracl, ErnstB, ErnstD, Fenis, Flore, Freid, Frl, FvSonnenburg, Gauh, Gen (1060-1080), GenM, Georg, Glaub, Greg, GrRud, Had, HagenChr, HDeckeII, Heidin, Heimesf, HeimesfHinv, Her, Herb, Himmelr, HimmelJer, Hochz, HvFritzlHl, HvM, Iw, JenMartyr, JJud, JMeissn, JPhys, JSigen, JTit, Jüd, Karlmeinet, Kchr, Konr, Krone, Kudr, KvWEngelh, KvWGS, KvWLd, KvWPant, KvWPart, KvWSchwanr, KvWSilv, KvWTroj, KvWTurn, Lanc, Lannz, Litan, LivlChr, LobSal, Loheng, Mai, Mant, MarldA, MarLegPass, Marner, Mechth, Meissner, Mügeln, Mühlh, MüOsw, MvHeilFr, MvHeilGr, Narr, Nbu, Neidh, NibA, NibB, NibC, Niemand, OrtnAW, OvW, Parz, PassIII, Philipp, PleierGar, PleierMel, PleierTand, PrMd, PrOberalt, PrWack, PsWinsb, Pyram, Rcsp, Reinfr, Reinm, ReinFu, Renner, RhMl, Ring, Rol, RosengA, RosengD, Rosenplüt, Roth, RSp, Rumelant, RvEBarl, RvEGer, RvR, SalArz, Schlegel, SchneekindA, SchöffIglau, SchwMüller, Serv, SGE, SH, Spec, Sperv, Spiteich, StatDtOrd, Stauf, StBZürich, StiftStBernh, StRAugsb, StRBamb, StrBsp, StRBrünn, StrDan, StRMünch, StRRavensb, StRSchlettst, StRWeinheim, Suchenw, SvT, Tannh, Trist, TristMönch, Tuch, Tund, TürlWh, Urk, UvEtzAlex, UvEtzAlexAnh, UvEtzWh, UvL, UvLFrd, UvTürhTr, UvZLanz, Vaterus, VEzzo, VMos, Volmar, Walth, WeistGr, WernhSpr, Wh, Wig, Wigam, WildM, Winsb, WolfdA, WolfdB, WolfdD, WüP, Zwickauer
- E.:
- ahd. hūs (1) 323?, st. N. (a), Haus, Gebäude, Wohnung, Tempel, Familie; germ. *hūs-, *hūsa-, *hūsam, st. N. (a), Haus; s. idg. *skeus-, *keus-, V., bedecken, umhüllen, Pokorny 953; vgl. idg. *skeu- (2), *keu- (4), *skeu̯ə-, *keu̯ə-, *skū-, *kū-, *skeuH-, *keuH-, V., bedecken, umhüllen, Pokorny 951
- W.:
- nhd. Haus, N., Haus, DW 10, 640
- R.:
- der diutschen hūs: nhd. Deutschordenshaus
- R.:
- hūs haben: nhd. wohnen
- R.:
- ze hūse ziehen: nhd. einziehen
- R.:
- ze hūse komen: nhd. heimkehren
- R.:
- ze hūse laden: nhd. zu sich nehmen
- R.:
- mit hūse wesen: nhd. seinen Sitz haben, residieren
- R.:
- sich mit hūse nider lāzen: nhd. residieren
- R.:
- ze hūse: nhd. nach Hause, zu Hause
- R.:
- mit hūse sīn: nhd. „mit Haus sein (V.)“, wohnen
- R.:
- hūs haben: nhd. „Haus haben“, wohnen
- L.:
- Lexer 96b (hūs), Lexer 410b (hūs), Hennig (hūs), WMU (hūs 33 [1255] 3060 Bel.), MWB 2, 1819 Hûs, LexerHW 1, 1399 (hûs), Benecke/Müller/Zarncke I, 737a (hûs), LexerN 3, 253 (hûs), DRW