lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

nuoil

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
24
Verweise raus
5

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

nuoil st. m.

Bd. 6, Sp. 1430
nuoil
st. m. (zum Anlaut vgl. Seebold, Starke Verben S. 124), mhd. nüejel; as. nōil (vgl. As. Hwb. S. 172 s. v. hnōil). — Graff IV,1126.
Zu den verschiedenen Formen des Stammvokals vgl. Braune, Ahd. Gr.15 §§ 39. 40, bes. Anm. 4; Belege im Nom. Sing., wenn nicht anders angegeben.
noil: Gl 1,590,42 (Sg 299, 9. Jh.). 3,307,41 (SH d). 656,26 (clm 19410, 9. Jh.). 690,4 (Sg 299, 9. Jh.). 4,176,4 (clm 14429, 9. Jh.); acc. sg.? 329,43 (Helmst. 254, 9. Jh.). — nuo-il: Gl 1,591,36 (--). 612,43 (M, 5 Hss., 1 Hs. -uo-). 618,25 (vgl. Add. II,74; Jd; -uo-; nach Steinm. nuoil oder uuoil). 3,633,16. 637,6 (-uo-). 682,30. 4,99,51 (Sal. a1). 280,10 (2 Hss.); -vl: 3,122,25 (SH A, Wien 2400, 13. Jh.; -uo-; verschr.?); -l: 1,612,42 (M, 6 Hss., 1 Hs. -uo-, 1 --). 3,678,25 (-uo-). — nov-il: Gl 1,612,44 (M, Zürich, Rhein. 66, Hs. 12. Jh.; davor ein Wort ausgewischt). Thies, Kölner Hs. S. 181,1 (SH); -l: Gl 3,323,13 (SH e). 649,39. — nu-il: Gl 1,612,45 (M, 2 Hss.; zu -u- für uo vgl. Matzel S. 73). 3,193,3 (SH B). 287,7 (SH b, 2 Hss., 1 Hs. -v-). 636,29. 4,93,24 (Sal. a1, 2 Hss.). 99,52 (Sal. a1, 4 Hss., 1 Hs. -v-). 236,30; acc. pl. -]a 3,657,16; -el: 4,279,48 (M); -l: 172,18 (Sal. d). — nio-il (zu -io- für uo vgl. Braune a. a. O. § 40 Anm. 2): Gl 4,99,52 (Sal. a1, Ink., 15. Jh.); -l: 92,55 (Sal. a1, clm 22201. Zwettl 1, beide 12. Jh.; d. h. noil, Steinm.; verschr.?). 93,23 (Sal. a1, clm 22201. Zwettl 1, beide 12. Jh.; d. h. noil, Steinm.; verschr.?). — niuol: Gl 1,612,44 (M, Engelb. I 4/11, 12. Jh.). — niul: Gl 4,158,26 (Sal. c, mus. Brit. Add. 18379, 13. Jh.). — nel: Gl 3,633,16 (clm 14584, 13. Jh.).
nuog-il: Gl 3,122,25 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -uo-, 1 --). 327,50 (SH f, clm 12658, 14. Jh.; --). 328,11 (SH f, clm 12658, 14. Jh.; -uo-); -el: 327,38 (SH f, clm 12658, 14. Jh.; -uo-). — novgil: Gl 3,122,26 (SH A, Trier 31, 12. Jh.). — nugil: Gl 3,343,45 (SH g, 3 Hss., alle 12. Jh.). — nuOegil: Gl 5,9,47 (M, Carlsr. Oen. 1, 14. Jh.; verschr.?); zu -g- vgl. Braune a. a. O. § 152b Anm. 3.
novhil: Gl 3,307,60 (SH d, Florenz XVI.5, 12. Jh.). — nuhil: Gl 3,633,15 (Wien 1761, 11. Jh.); zu -h- vgl. Braune a. a. O. § 110 Anm. 2.
nouu⊢il: Gl 4,246,33 (sem. Trev.; ⊢ für -h-; zu eingeschobenem h vgl. Braune a. a. O. § 152b). — nwel: Gl 3,255,22 (SH a2). — nuuu-il: Gl 3,643,38; -el: 122,24 (SH A, 2 Hss., 1 Hs. nv-; -w-). 193,3 (SH B; -w-). 255,22/23 (SHa 2, 2 Hss., 1 Hs. nv-; -w-). Hbr. I,250,286 (SH A; -w-). — nuvel: Gl 4,174,23 (Sal. e). — niwil: Gl 4,158,38 (Sal. c); zu -uu- vgl. Braune a. a. O. § 110 Anm. 2.
Verschrieben: nueil: Gl 4,99,51 (Sal. a1); nvnil: 3,633,16 (clm 14689, Hs. 12. Jh.; davor irgendetwas ausgewischt, Steinm.); nucil: 4,99,52 (Sal. a1); mol: 93,23 (Sal. a1, Wien 2276, 13. Jh.); mul: 24 (Sal. a1, Prag, mus. Bohem., 13. Jh., Ink., 15. Jh.). — Hierher auch, oder als niol zu lesen (vgl. B. Meineke, Gl.-Wortsch. 7,147): mol: Gl 4,92,55 (Sal. a1, clm 13002, 12. Jh., 17403. Prag, mus. Bohem., beide 13. Jh., 1 Hs. übergeschr.); vgl. auch niol Gl 4,92,55. 93,23 s. o.
Schabeisen, Hobel, Nuthobel (vgl. dazu Heyne, Handw. S. 12 f., ders., Hausalt. S. 76 f., Tiefenbach, Werkzeuge S. 725 ff.): vuidubil ł noil [artifex lignarius extendit normam, formavit illud in] runcina (bidugio) [, fecit illud in angularibus, Is. 44,13] Gl 1,590,42 (2 Hss. uuitubil, 1 Hs. uuitubil et scabo uel lohheri uel hobil; zu bidugio vgl. Mlat. Wb. I,1471 s. v. biduvium). nil runcina [ebda.] 591,36. 612,42 (1 Hs. -am). 618,25 (vgl. Add. II,74). 4,280,10. 5,9,47 (Hs. rucinam). nuel runcina ferrum recurvum [ebda.] 4,279,48 (1 Hs. hobil). nuwel runcina vel roscinum (vgl. Diefb., Gl. 500b) vel sulcatorium (vgl. Diefb., Gl. 565c) [Hbr. I,250,286] 3,122,24. Hbr. I,250,286 (beide im Abschn. De ferramentis). Gl 3,193,3 (im Abschn. De ferramentis). runcina ferramentum [Hbr. II,444,140] 255,22. runcina ferramentum architectorum 287,7 (1 Hs. nuoila). 307,41. roscinum 60. 636,29. 4,92,55 (3 Hss. -dum). 158,26. runcina 3,323,13. 327,38. 343,45. 649,39. 4,172,18. 174,23. 236,30. Thies, Kölner Hs. S. 181,1. sulcatorium runcina Gl 3,327,50. sulcatorium 643,38. 682,30. 690,4. 4,99,51. 246,33. sulcatorium dicitur. instrumentum ferreum incuruatum. id est noil 176,4. nuhil runcinum (vgl. Diefb., Gl. 504a) ł roscina (1 Hs. roscinum ł runcina, 2 Hss. roscinum, Anm.) 3,633,15 (nach Gl 3,633,25, vgl. Anm.). runcinus (sc. runcina, vgl. Gl.-Wortsch. 7,148) 637,6. roscinos 657,16. scaltro (sc. sulcatorium (?), vgl. Gl.Wortsch. 7,148) roscinum runcinum 678,25 (zu scaltro vgl. noch scastro Gl 3,656,26, s. u.; im Abschn. De fabrica et ad eam pertinentibus). runcinum 4,93,23. 158,38. noil [invenimus ...] runcinam [Brev. exempla 255,20] 329,43 (davor asciam; unter Bez. für Gerätschaften an Königshöfen). tornum (sc. tornus) nuogil quo tornatur 3,328,11. noil scastro (sc. sulcatorium (?), vgl. Gl.-Wortsch. 7,147) 656,26 (zu scastro vgl. aber auch Breuer, ZfrPhil. 108,223, Diefb., Nov. Gl. S. 212 s. v. incastratura ‘Verbindung’; Steinm. erwägt Zushg. von scastro mit ahd. skessôn ‘behauen’).
Vgl. nuoila. [Seeger]
5199 Zeichen · 361 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    nuoilst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    nuoil st. m. ( zum Anlaut vgl. Seebold, Starke Verben S. 124 ), mhd. nüejel; as. nōil ( vgl. As. Hwb. S. 172 s. v. hnōil…

Verweisungsnetz

26 Knoten, 26 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 23

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit nuoil

3 Bildungen · 3 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

nuoil‑ als Erstglied (3 von 3)

nuoilîsa(r)n

AWB

nuoil·isarn

nuoilîsa ( r ) n st. n. ; vgl. mhd. nuotîsen. novl-isen: nom. sg. Gl 3,638,57 ( Würzb. Mp. th. 4 ° 60, Gll. 13. Jh.? ). Schabeisen, Hobel ( …

nuoilīsan

KöblerAhd

nuoilīsan , st. N. (a) Vw.: s. nuolīsarn*

nuoilīsarn

KöblerAhd

nuoil·īsarn

nuoilīsarn , st. N. (a) nhd. Hobeleisen, Hobel, Schabeisen, Hohlmeißel ne. plate-iron ÜG.: lat. (roscinum) Gl, runcina Gl Q.: Gl (12. Jh.) E…