Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
hegathruos st. f.
(auch -thruosa) st. f., mhd. hegedruose st. sw. f., nhd. hegedrüse; as. hegidruos (s. u.), mnd. hāgedrôs; zu thruos st. f. vgl. Splett, Stud. S. 65. — Graff V,263 s. v. hegadrosi.
Bei der Kasusbestimmung ergaben sich Unsicherheiten; inguina wurde, soweit nichts dagegensprach, als nom. pl. aufgefaßt, wobei im Blickfeld war, daß auf hegithruosi mitunter thruos folgte (vgl. Gl 3,434,47). Auch im SH steht hegithruose neben thruos, so daß auch diese Formen als Plurale aufgefaßt werden, selbst wenn das lat. Lemma im Sing. steht.
heka-druasin: dat. pl. Gl 2,318,45 (Fulda Aa 2, 10. Jh.). — hega-drosi: dat. sg. Gl 2,228,49 (Wien 949, 9. Jh.); nom. pl. 3,435,42; -druasi: dat. sg. 1,425,13 (Rb); -druosi: dass. 2,228,49 (S. Flor. III 222 B, 9. Jh.); acc. pl. 765,16 (clm 14 747, 10. Jh.); -thruosi: nom. pl. 3,689,70 (Sg 299, 9./10. Jh.).
hegi-drose: nom. pl. Gl 3,429,11. 436,52 (beide Vat. Reg. 1701, 11. Jh.); -druos-: dat. sg. -i 2,213,11 (Schlettst., 12. Jh.); nom. pl. -i 739,51 (Sg 292, 10. Jh.). 3,434,47 (Schlettst., 12. Jh.; --); -e 73,54 (SH A; --); -drusi: dat. sg. 2,206,10 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); hei-drosi: nom. pl. Gl 2,739,51 = Wa 80,7 (Carlsr. S. Petri, 10./11. Jh.); -druose: dass. 3,73,53 (SH A); -drovse: dass. 276,71 (SH b). Stricker II,83,22 (SH; Stricker S. 117 jedoch nom. sg.); -druse: dass. Gl 3,437,25; hey-drvs: dass.? (mit Endungs- verfall oder nom. sg.?) 325,58 (SH f, 14. Jh.); hai-drse: nom. pl. 73,54 (SH A).
hege-druos: nom. sg. Gl 4,146,59 (Sal. c, 13. Jh.); nom. pl. -]e 3,501,40; -druos: nom. sg. 336,56 (SH g, 12. Jh.); nom. pl. -]e 73,55 (SH A). 242,12 (SH a 2; --; flege- Steinm., doch vgl. Hbr. II,565,37). 392,54 (Hildeg.); -]ę 276,70/71 (SH b; --); -drovs: nom. sg. 318,61 (SH e, 12. Jh.). 336,55 (SH g, 2 Hss., 12. Jh.); nom. pl. -]i 242,11 (SH a 2, 2 Hss., 1 mal g aus d korr., Steinm.); -]e 178,48 (SH B). 392,54 (Hildeg.). 489,7; -dose: nom. pl. Thies, Kölner Hs. S. 172,2 (SH); heg-drvse: dass. Hbr. I,133,241 (SH A).
hego-druoise: nom. pl. Gl 3,662,2 (Innsbr. 711, 13. Jh.).
heig-druose, -drvse: nom. pl. Gl 3,73,52 (SH A, 2 Hss.); -drusz: dass.? (mit Endungsverfall oder nom. sg.?) 53 (SH A, 15. Jh.).
Verstümmelt: ..ga-drusi: acc. pl. Gl 2,749,12 (clm 18 547,2, 11. Jh.; l. hegadrusi, Steinm.).
Eindeutig ō-Deklination: hega-drusa: dat. sg.? (oder nom.?) Gl 2,258,29 (M). 304,37 (M; beide clm 18 140, 11. Jh.); hege-drovsa: nom. pl.? 3,301,66 (SH d, 13. Jh.); ege-druosa: nom. pl. 242,12 (SH a 2, 12. Jh.).
Hierher wohl auch mit verkürzter Schreibung: si: dat. sg. (zu lat. inguine) Mayer, Glossen S. 64,4 (clm 4542, 8./9. Jh.); oder zu thruos? Vgl. druose inguine Gl 2,233,61 (Rc); sonst aber gibt thruos vor allem glans, glandula wieder, während inguen häufig Lemma für hegathruos ist (s. u.).
Unsicher: harsdrws: nom. sg. Gl 3,73 Anm. 10 (SH A, Trier 31, 12. Jh., von jüngerer Hand, 14. Jh., undeutlich u. zweifelhaft, über hegedruose); vom Ahd. Gl.-Wb. S. 261 zu hegidruos gestellt. Vgl. zu entstellten Formen auch DWb. IV,2,776 s. v. hegedrüse.
hageldruose Gl 3,73,55 (SH A, Darmst. 6, 12. Jh.) s. unter ?hagalthruos; doch vgl. auch hierzu DWb. a. a. O.
männliche Keimdrüse(n), Hoden, Schamteil: mit hintanontigemo sperascafte in hegadruasi [percussit ergo eum (Asahel) Abner] aversa hasta in inguine [2. Reg. 2,23] Gl 1,425,13. in hegidrusi in inguine [Greg., Cura 3,16 p. 58 = ebda.] 2,206,10. 213,11. 228,49. hegidrusi verenda [ohne Kontext] 739,51 = Wa 80,7. hegadruosi [(der Bauer) indicat fratribus causam mortis et vulneris ... bovem sibi excusso capite inter] inguina [cornu adegisse, Sulp. Sev., Mart. 21 p. 131,1/2] 749,12. hegedrus inguis 3,19,20 (im Abschn. De membris humanis). gemahte hoden ... heigdruose drus virilia testiculi ... ingues (auch ingweis, inguen, vgl. Diefb., Gl. 298 c) glans vel tolis 73,52 (im Abschn. De membris hominis). Hbr. I,133,241. hegedruse ingues (auch inguis, inguies) Gl 3,178,48. 429,11. 435,42. 662,2. 689,70. hegedrusi inguina pudenda (corporis) 242,11 (vgl. auch Hbr. II,565,37). 276,70. 301,66. Stricker II,83,22. hegedros inguina (zur fem. Nebenform vgl. Georges, Hwb. s. v.) pudenda Gl 3,318,61. 325,58. 336,55. hegedruse amzglizia (oder ainz-, lingua ignota) 392,54. hegidrsi inguina 434,47. 4,146,59. Thies, Kölner Hs. S. 172,2. inguines Gl 3,436,52. 437,25. 489,7. 501,40; wohl Vok.-Übers.: hegadrusa . smalaherder (‘Gedärm, Unterleib’, Kontextübers.) [in hac autem pestilentia ... percussus] in inguine [, perductus est ad mortem, Greg., Dial. 4,38 p. 437] 2,258,29; zum gleichen Kontext: hegadrusa in inguine [Greg., Hom. II,38 p. 1644] 304,37. 318,45; hierzu wohl auch: si in inguine [ebda. = PL 76,1292 D] Mayer, Glossen S. 64,4 (vgl. o.); — des Stieres: hegadruosi uarrio [candens ferrum sub] inguina taurorum [immiserunt, Pass. Thecl. 275 b] Gl 2,765,16.
Vgl. heien.