Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
regan st. m.
st. m., mhd. nhd. regen; as. regan, mnd. rēgen, mnl. re(g)en, rein; afries. rein; ae. regn, rén; an. regn n.; got. rign n. — Graff II,441.
rekane: dat. sg. Gl 1,259,22 (K). — regan: nom. sg. Gl 1,182,30 (Pa). 183,30 (R). 3,4,29. 30 (beide Voc.). 14,16. 4,5,49 (Jc). T 43,1. 2. Pw 71,6. W 39,1 [77,12]; gen. sg. -]es Gl 1,686,35 (M, 5 Hss.). 2,663,18; acc. sg. -] F 40,20. 26. 29; nom. pl. -]a Gl 3,14,15; acc. pl. -]a O 2,19,22; regin: nom. sg. Gl 4,146,9 (Sal. c); gen. sg. -]es 1,686,38 (M); -]is 35 (M, 2 Hss.); -]s 36 (M, clm 17403, 13. Jh.; zu -s vgl. Paul, Mhd. Gr.25 § M 5,3); acc. sg. -] Pw 67,10. Npgl 66,2; nom. pl. -]e Gl 3,112,31 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -ę). 405,14 [HD 2,12]; dat. pl. -]en Gl 1,506,40 (M). 2,676,4; regen: nom. sg. 3,204,30 (SH B). 351,4. 380,11 (Jd). 405,15 [HD 2,12]. 4,215,32 (2 Hss.). Nb 61,20 [51,16]. Nc 743,26 [59,9]. NpNpw 134,7 (2. Stelle). Cant. Deut. 2. Np 71,6. Npw 113,15’; gen. sg. -]es Np 71,6. 94,5; dat. sg. -]e S 302,24. Nb 292,2 [224,7]. Nc 736,21 [52,16]. NpNpw 142,6. Cant. Deut. 2; acc. sg. -] 102,11. 134,7 (1. Stelle). Np 10,7. 67,10; nom. pl. -] Gl 3,112,43 (SH A, clm 23796, 15. Jh.; — g, l. regen, vgl. Hbr. I,212,60); dat. pl. -]on Gl 2,21,55 (Wien 969, Hs. 9. Jh.); -]en Nb 17,11 [14,5]; acc. pl. -]a Np 104,32; -]e Npw ebda.; regin: nom. sg. oder pl. Gl 3,112,31 (SH A, clm 2612, 12. oder 13. Jh.; Rasur von -e). 1) Regen als Niederschlag (nur im Sing.): clastregan regan imber pluvia Gl 1,183,30. dichi reganes [dominus faciet nives, et] pluviam imbris [dabit eis, Zach. 10,1] 686,35 (vgl. Nb 17,11 [14,5] unter 3b). regan uuellentan scead got sinemo arbe pluviam voluntariam segregans deus hereditati suae F 40,20, z. gl. St. Pw 67,10. Np 67,10, ähnl. F 40,26. 29 (beide pluvia). (der Messias) nitherstigon sal also regan an uelli, in also dropon driepinda ouir ertha descendet sicut pluvia in vellus et sicut stillicidia stillantia super terram Pw 71,6, z. gl. St. Np ebda. (1. Stelle). so in (Croesus) der regen nazti . daz in diu sunna trucchendi [vgl. aqua perfundendus, Rem.] Nb 61,20 [51,16] (zur Bed. des lat. Lemmas vgl. Thes. II, 350,28). chumet herbest keladener mit obaze . uvinter nazer fone regene irrigat hiemem defluus imber 292,2 [224,7]. (der Gott Mulciber) der diu uuolchen smelzet ze regene [vgl. mulciber .i. vulcanus . hoc est ignis aerius quasi mulcens imbrem. Cum enim nubes altiora petierint, resolvuntur in pluvias, Rem.] Nc 736,21 [52,16] (zur Namenserklärung vgl. Glauch, Mart. Capella S. 484). er (der Himmel) gibet lieht . regen . uuint . umbe die fructus terrę [vgl. inde lux ad oculos, inde aer, inde spiritus, inde pluvia, Aug., En.] NpNpw 102,11. den blig pecheret er in regen fulgura in pluviam fecit 134,7. regen unde tou berehaftont tie erda [vgl. pluvia et ros terram faciunt fructificare, Sg 27] Cant. Deut. 2. himil uone demo der regen chumet Npw 113,15’ (Np pluvia). der uuinter ist hina, der regan ist uure, die bluomon schinent hiems transiit, imber abiit et recessit, flores apparuerunt [Cant. 2,11] W 39,1 [77,12]; ferner: Nc743,26 [59,9]. NpNpw 134,7 (2. Stelle). 142,6; — bildl.: (Moses:) uuascha in regene lera mina concrescat in pluvia doctrina mea S 302,24. ze regene uuerde min lera . also tou flieze min gechose concrescat in pluviam doctrina mea NpNpw Cant. Deut. 2; — in der Verbindung reganes tropho Regentropfen (vgl. regantropho): also regenes trophen risente in erda sicut guttae stillantes super terram [vgl. quid est enim aliud pluvia quam guttae stillantes, Aug., En.] Np 71,6. 2) Regenwasser: tau regan edo prunnun imbres pluvia vel fontes Gl 1,182,30 (zum Sing. pluvia vgl. Splett, Stud. S. 257). klinkun fload fona rekane kisama- not torrens fluvius ex pluvia collectus 259,22. 3) Regenschauer, Regenguß (meist im Plur.): a) allgem.: reginen [(deus) praecipit nivi ut descendat in terram, et hiemis] pluviis [, et imbri, Job 37,6] Gl 1,506,40 (5 Hss. uuasal). irlitinen reginen [iuvat] imbribus actis (Hs. actis imbribus) [progeniem parvam dulcisque revisere nidos, Verg., G. I,413] 2,676,4. regan pluvia 3,4,29. regana pluvia 14,15 (beide Male danach regan imber, s. 3b). reginę pluviae dictae quod fluant, quasi fluviae [Hbr. I,212,60] 112,31 (im Abschn. De aere). pluviae 405,14 [HD 2,12] (danach regen nimbus, s. 3b). er lazit sunnun sina scinan filu blida, joh regana giliche allemo erdriche [vgl. qui solem suum oriri facit ... et pluit super iustos et iniustos, Matth. 5,45] O 2,19,22 (zur Konstr. vgl. Erdm. S. 407). iro regena machota er ze hagele posuit pluvias eorum . grandinem NpNpw 104,32; b) spez.: heftiger Regenguß, Wolkenbruch: mit reganhafden regenon [segetum glumas] nimbosis imbribus [auges, Aldh., De virg. 9] Gl 2,21,55. giridanes reganes [(Cyclopes) tris] imbris torti (vgl. hoc est grandinis, quae abundat per hiemem, Serv.) [radios, tris nubis aquosae addiderant, Verg., A. VIII,429] 663,18. regan imber 3,4,30. 14,16 (beidemal davor regan(a) pluvia, s. 3a). nimbus 405,15 [HD 2,12] (davor regine pluviae, s. 3a). imber 4,146,9. 215,32. nidarsteic regan inti quamun gusu inti bliesun uuinta descendit pluvia et venerunt flumina et flaverunt venti T 43,1. 2. der himel alagaro ist ze dicchen regenen polus stetit nimbosis imbribus Nb 17,11 [14,5] (vgl. Gl 1,686,35 unter 1). 4) übertr.: etw. (Gedankengut), das (in großer Zahl/ Fülle) wie Regen auf die Erde niedergeht, mit attribut. Gen. d. Pers./abstr. Gen.: also er (Gott) sendet den regen sinero predicatorum saligen ze libe . so sendet er in unsaligen ze tode [vgl. pluit ad verba praedicantium, Cass.] Np 10,7. uuieo durftig sterilia corda sint des regenes sinero (Gottes) lero mit demo er siu festenot [vgl. nostra corda ... sterilia atque arida sunt, nisi domini misericordia compluantur, Cass.] 94,5. pluuiam erudicionis suę (regin sinero innelungo) gebe er uns . benedictionem ęternę uitę gebe er uns Npgl 66,2. 5) Glossenwort: regen pluvia item imber [Hbr. II,68,19] Gl 3,204,30 (im Abschn. De caelo et eius partibus). imber pluvia nimbus 351,4 (danach nebl nebula). pluvia 380,11 (danach imber idem nimbus idem, Steinm.). cloes [vgl. cloes pluvia, CGL IV,500,35] 4,5,49 (zu cloes vgl. Thes. III,1360,38 ff.).
Komp. bulli-, glast-, slegiregan; Abl. ?girigani; reganhaft; reganôn. [Heidermanns]