Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
bodam st. m.
st. m., mhd. bodem, nhd. boden; as. bodom, mnd. bōdem(e), mnl. bodem; afries. boden; vgl. ae. botm; an. botn. — Graff III, 86 f.
pod-um: nom. sg. Gl 1,69,3 (R, -ū). 560,12 (Ja, lat. gen.); acc. sg. 614,28 (M); -am: nom. sg. 2,654,2 (-ā). 731,25. 4,44,23 (Sal. a 1). 124,15 (Sal. b); dat. sg. -]e 1,614,25 (M, 4 Hss., lat. acc.). 2,258,59 (M); -]o 1,614,26 (M, lat. acc.); acc. sg. -] 27 (M). 2,436,60 (2 Hss.); acc. pl. -]a 635,46; -em: nom. sg. 4,44,23/24 (Sal. a 1, 2 Hss.). 134,34 (Sal. c). Npw 136,7; acc. sg. Gl 2,507,4 (2 Hss.). Np 64,8. Npw 136,7; dat. pl. -]on Gl 4,349,38; acc. pl. -]a 2,697,40; -im: nom. sg. 4,44,23 (Sal. a 1); acc. sg. 1,614,27 (M, 2 Hss.).
bod-um: nom. sg. Gl 3,657,42 (-ov-). Publ. 62,447 (lat. abl.); -em: dass. Gl 3,156,43 (SH A, 2 Hss.). 238,1/2 (SH a 2). 368,65 (Jd). 369,55 (ebda.). Np 136,7; dat. sg. -]e Nb 22,7 [24,11]; acc. sg. -] Np 136,7; acc. pl. -]a Gl 2,702,19; -om: nom. sg. 3,335,38 (SH g, 2 Hss.); dat. sg. -]e 2,43,42; -im: nom. sg. 3,156,44 (SH A). 214,22 (SH B). 317,61 (SH e); -m: dass. 156,44 (SH A, 13. Jh.); -un: dass. 400,23 (Hildeg., 2 Hss.); -en: dass. 156,43 (SH A). — both-um: acc. sg. Gl 2,710,49 (Paris. 9344, Echternach 11. Jh.); -emon: dat. pl. 714,9 (ebda.); -oma: nom. pl. 609,58 (Paris. 10 195, Echternach 11. Jh.); bodhomo: acc. pl. 707,40 (Paris. 9344, Echternach 11. Jh., z. Endung vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 308). — boidim: nom. sg. Gl 3,300,58 (SH d).
Boden: 1) der Erdboden: als Besitz der Grund und Boden: ł grunt ł boidim fundus praedium Gl 3,300,58. 317,61. 335,38. gruont bodem fundus 368,65. 2) der Boden als Untergrund, Unterlage, Fundament, auf dem sich etw. erhebt, der etw. trägt: bothum [Cereale] solum [pomis agrestibus augent, Verg., A. vii, 111] Gl 2,710,49; hierher scheint mir auch 714,9 zu gehören: castun bothemon insigili [Euryalus (rapit) phaleras Rhamnetis et aurea] bullis (haec bulla) cingula [ebda. ix, 359]; der Übers. hat wohl unabhängig vom Kontext an Kapseln (kasto) gedacht, in welche Siegel eingelegt werden. 3) der Boden als nach unten Abschließendes, Grundfläche: a) des Meeres: Meeresboden, -grund: ten solen nebrutet nieht tiu ungebarda . unde die trouuun des meres ... fone bodeme ufcherentes sina zessa rabies ponti et minae . exagitantis funditus versum aestum Nb 22,7 [24,11]; — im bildl. Vergleich: du fone iro predicatione getruobest des meres podem . daz chit corda infidelium qui conturbas fundum maris Np 64,8; b) eines Gefäßes: zi podame [usque] ad fundum [calicis soporis bibisti, Is. 51,17] Gl 1,614,25. bodome [ingentem sitiens cornix aspexerat urnam, quae minimam] fundo [contenuisset aquam, Avian. 27,2] 2,43,42. bodem fundus 3,156,43 (im Abschn. De vasis potatoriis). 214,22 (im Abschn. De vasis). 238,1/2 (2 Hss. eigan), hierher wohl auch bodun plucz 400,23 (Hildeg.); — im bildl. Vergleich: tie fone dero ęcclesia chedent . taz man fone dero cisterna chit . erskephent sia . unz an den bodem. Iro bodem . unde iro fundamentum ist Christvs exinanite usque ... ad fundamentum in ea NpNpw 136,7; c) eines Schiffes: der Schiffsboden, auch der Kiel als der das Schiff nach unten abschließende Bauteil, vgl. Thes. III, 457,18: (carina) infima navis pars: sceffes podum carina Gl 1,69,3. podum [cuius (des übers Meer fahrenden Schiffes) ... non est vestigium invenire, neque semitam] carinae [illius in fluctibus, Sap. 5,10] 560,12. podame [qui (der Schiffbrüchige) videlicet indicavit ... quoties eo a superiori parte deorsum verso ipse] carinae (nave scalmo) [eius supersederat, Greg., Dial. 4,57 p. 469] 2,258,59. podam [dissociata putrem laxent tabulata] carinam [Prud., P. Hipp. (xi) 73] 436,60. 507,4. bothoma [aedificia Numidarum agrestium ... incurvis lateribus tecta, quasi navium] carinae [sunt, Sall., Iug. 18 p. 248,1] 609,58. podama [hinc ... agricolae ... pandas ratibus posuere] carinas [Verg., G. ii, 445] 635,46. 702,19. podam [adolescens quidam ... qui ... iuxta] carinam [se navis absconderat, Vita Ant. p. 52 a] 731,25. bodem carina 3,369,55. 4,44,23. 134,34. carina navis vel scalmus nympha vel aqua 124,15; hierher gehört vielleicht auch die ohne lat. Lemma überlieferte Glosse bodum 3,657,42, für die Steinm. Anm. z. St. carina als Lemma vermutet; — als pars pro toto für das Boot, Schiff, den Kahn, Nachen: podam [natat uncta] carina [Verg., A. iv, 398] 2,654,2. podemon [hinc ... agricolae ... pandas] ratibus [posuere carinas, Verg., G. ii, 445, aber vgl. auch o. Gl 2,635,46. 702,19] 4,349,38. bodum [domus ... sterili iunco cannaque intexta palustri et latus inversa nudum munita] phaselo [Lucan v, 518] Publ. 62,447; d) das Schiffsdeck als nach dem Schiffsrumpf hin abschließende Fläche, vgl. Thes. vi, 1,1209,80 f.: foros ... dicimus locum tabulatum navis: podema [faces in castra tulissem imple(vi)ssemque] foros [flammis, Verg., A. iv, 605] Gl 2,697,40. 707,40.
Komp. hellibodam.