Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fendo sw. m.
sw. m., mhd. vende, nhd. dial. schwäb. fende Fischer 2,1051; ae. féþa; vgl. nhd. dial. schweiz. fend m. Schweiz. Id. 1,846; mnl. vende f. — Graff III, 540.
fend-: nom. sg. -eo Gl 1,143,37 (R; so Heinemann S. 77; Graff a. a. O. erwägt auch gen. pl., was ein st. Mask. voraussetzen würde, s. u.); -o 374,5 (Rb). 2,661,21. 36. 682,62. 4,154,32 (vgl. Beitr. 73,219, Sal. c; das rad. -o noch sichtbar). 37 (vgl. ebda., Sal. c; das rad. -o noch sichtbar); nom. pl. -on Beitr. (Halle) 86, 393,46 (Wolf. Wiss. 50, 9. Jh.; kaum gen. sg. wie lat. peditis, vgl. dazu Franck, Afrk. Gr. § 147); gen. pl. -eono Gl 1,363,28 (Rb). 409,33 (Rb). 585,1 (Rb). — vend-: nom. sg. -o Gl 1,446,43 (2 Hss.; u-) = Wa 76,19. 763,10 = Wa 79,13 (u-). 2,372,11 (clm 18 375, nach Bischoff S. 160 f. 9. Jh.). 376,13. 4,153,54 (Sal. c; oder verschr. für fenni st. n., fennî st. f.? Vgl. dort u. Ahd. Gl.-Wb. S. 147; s. u. 2). 4,507,8 = 5,104,19; nom. pl. -un 3,135,13 (SH A, 3 Hss., davon 1 Hs. u-); -en 14 (SH A; u-); dat. pl. -un 2,468,64 (2 Hss., beide 11. Jh.).
In den folgenden Belegen evtl. Übergang zu den st. Mask. (vgl. auch o.): fend:: nom. sg. Gl 4,154,32 (vgl. Beitr. 73,219, Sal. c; das rad. -o noch sichtbar). 37 (vgl. ebda., Sal. c; das rad. -o noch sichtbar). — vend: nom. sg. Gl 4,189,45 (2 Hss., beide 14. Jh.).
Verschrieben: uenbun: nom. pl. Gl 3,135,14 (SH A). 1) einer, der zu Fuß geht, ‘Fußgänger’: fendeono [sexcenta millia] peditum [huius populi sunt, Num. 11,21] Gl 1,363,28. fendeono [(Gott) non misertus est illis, gentem totam perdens ... Et sicut sexcenta millia] peditum [, qui congregati sunt in duritia cordis sui, Eccli. 16,11] 585,1. vendo pedes qui pedibus incedit [zu: pedes peditis, Prisc., Inst. II, 240,8] 2,372,11. 376,13. 4,507,8 = 5,104,19. fendo pedes pedestris [ohne Kontext] 2,682,62. fendo pedes. tis 4,154,32 (vgl. Beitr. 73,219). fendo peditis 37 (vgl. ebda.). fendon pedes peditis [zu: pes pedes, Prisc., Inst. II, 118,13] Beitr. (Halle) 86,393,46; Vok.-Übers.: uendo [nam si decem millia] paedagogorum (Hs. pedagogus pedestris) [habeatis in Christo, 1. Cor. 4,15; vgl. die Glossen zu paedagogus CGL VII, 37] Gl 1,763,10 = Wa 79,13, Fehlübers.: uendun [qua vocat egregii sententia principis, illuc libera cum] pedibus [, tum corde frequentia transit, Prud., Symm. I, 612] 2,468,64 (pedibus ist wohl als Dat.Plur. von pedes verstanden). 2) Fußsoldat: falanx fendeo ł multitudo Gl 1, 143,37 (oder kollektiv im Sinne von ‘Schlachtreihe, Schar von Fußsoldaten’? Vgl. ae. féþa). fendeono [pugnaverunt ergo Philisthiim, et caesus est Israel ...: et ceciderunt de Israel triginta millia] peditum [1. Reg. 4,10] 409,33. uendo [per] pedissequos (Hss. pedissequus pedestris) [principum provinciarum, 3. Reg. 20,14] 446,43 = Wa 76,19. fendo [pars] pedes [ire parat campis, pars arduus altis pulverulentus equis furit, Verg., A. VII, 624] 2,661,21. fendo [ipse] pedes [, tegimen torquens immane leonis ... sic regia tecta subibat, ebda. 666] 36. vendun pedites 3,135,13 (im Abschn. De militiae vocabulo; 1 Hs. fuozfendo); hierher wohl auch: vend pedes pedo pedester 4,189,45 (vgl. Habel s. v. pedo), als Vok.-Übers.: fendo edo folkenter [ego] sequester [et medius fui inter dominum et vos in tempore illo, Deut. 5,5] 1,374,5 (vgl. sequestres pedisequi discretores, CGL V, 244,17 u. Diefb., Gl. 420 b s. v. pedissequus); — spez. Nachbildung eines Fußsoldaten für militärische Übungen (?): vendo palus Gl 4,153,54 (vgl. Georges, Handwb. s. v. palus 1; s. o. Formenteil).
Komp. fuozfendo; Abl. fenda; vgl. fendil.