lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

koph

ahd. bis mhd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
6
Verweise raus
5

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

koph st. m.

Bd. 5, Sp. 307
koph,
auch kuph st. m., mhd. kopf, koph, nhd. kopf; mnd. kop, mnl. cop; afries. kop; ae. copp; an. koppr; got. -kop; vgl. ae. cuppe f.; vgl. mlat. cuppa, coppa; vgl. Frings, Germ. Rom. II,211 ff. — Graff IV,371.
chopph-: acc. pl. -]a Gl 1,322,47 (2 Hss., darunter Sg 9, 9. Jh., 1 Hs. choppha). 329,37 (M). 336,6 (Rb). 472,19 (Rb); -e 329,38 (M); chopffa: gen. pl. 605,28 (M); choph: nom. sg. 322,48. 3,642,15. 644,25. 659,15. 667,2. 699,18; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. pl. -]a 329,37 (M, 3 Hss.; vgl. Gl 5,90,8). 705,43 (M, 5 Hss.); -]e 329,39 (M, clm 17403, 13. Jh.); -]o ebda. (M, clm 22201, 12. Jh.; zur Assimilation an den Vokal der Endg. der vorausgehenden Silbe vgl. Matzel S. 95, zu -o für a vgl. auch Schatz, Ahd. Gr. § 308); chopf: nom. sg. 553,24 (Rb). 3,156,42 (SH A). 228,21 (SH a 2, 2 Hss.). 660,46; gen. sg. -]es 1,716,69; acc. sg. -] Thoma, Glossen S. 23,3. Nc 758,6 [74,1]; chobf: nom. sg. Gl 2,679,4 (Schlettst., 12. Jh.; zu -bf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); choff-: gen. pl. -a 1,605,29 (M, clm 19440, 10./11. Jh.); acc. pl. -a 322,47 (Sg 295, 9. Jh.); chof: nom. sg. 551,25 (M). 632,53 (M). 705,44 (M, clm 22201, 12. Jh.; zum Kasus vgl. Matzel S. 119). 4,139,11 (Sal. c). Festschr. Ford S. 314,12 (Neapel IV G 68, 9. Jh.). — chopes: gen. sg. Gl 2,770,28 (clm 29032a, 11. Jh.; -es unsicher, vielleicht fe, Steinm.).
cofpfa: acc. pl. Gl 1,472,21 (Würzb. Mp. th. f. 3, 9. Jh.; zu -fpf- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 131 Anm. 1); coph: nom. sg. 3,157,45 (SH A, 2 Hss.). 228,20 (SH a 2, 2 Hss.). 348,42 (SH h); copf: dass. 157,45 (SH A, 2 Hss.). 214,66 (SH B). 228,23 (SH a 2). 268,59 (SH b). 296,61 (SH d). 314,22 (SH e). 642,16. Hbr. I,343,427 (SH A; k-); gen. sg. -]es Gl 5,16,22 (Augsb. Arch. 6, Gll. 10. Jh.); cof: nom. sg. 3,157,46 (SH A). — copp: nom. sg. Gl 2,623,33 (Sg 292, 11. Jh.); gen. sg. -]es Festschr. Tschirch S. 333,3 (Brüssel 18723, Gll. 10. Jh.).
chuph: nom. sg. Gl 3,657,28 (clm 19410, 9. Jh.); chupf: dass. 11,23 (C); acc. pl. -]a 1,87,11 (R).
Verschrieben: cops: nom. sg. Gl 3,642,15 (clm 14584, 14. Jh.). 1) (Trink-)Gefäß, Becher, Kelch, Schale, Krug: chupfa uuinfaz crateras vasa vinalia Gl 1,87,11. choppha [appendi in manibus eorum argenti talenta sexcenta quinquaginta, ... et] crateres (Hs. crateras) [aureos viginti, qui habebant solidos millenos, Esdr. 8,27] 472,19. 21. napho chopffa [suspendent super eum (Eliakim) omnem gloriam domus patris eius, vasorum diversa genera, omne vas parvulum a vasis] craterarum [usque ad omne vas musicorum, Is. 22,24] 605,28 (6 Hss. nur naph). chof maior [posui coram filiis domus Rechabitarum] scyphos (Hs. scyphus) [plenos vino, et calices, Jer. 35,5] 632,53. copp mito stoupum (vgl. Duc. 7,590 f.) medum [ohne Kontext, Sed., De Graeca] 2,623,33. mihiler chobf gravis [attrita pendebat] cantharus (Hs. chantharus) [ansa, Verg., E. VI,17] 679,4. stechal hnapf chupf calice hanap cuppa 3,11,23. chopf cupus vel cupa a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum [Hbr. I,342,416] 156,42 (im Abschn. De vasis potatoriis; 3 Hss. kuofa). copf scifus 157,45. Hbr. I,343,427 (beide im Abschn. De vasis potatoriis). Gl 3,214,66 (im Abschn. De vasis). 642,15. 659,15. 667,2. 699,18. naph uel []coph cratera 228,20. 268,59 (1 Hs. nur naph). 296,61. 314,22 (1 Hs. nur naph). coph candimeus (vgl. Mlat. Wb. II,1256) poculum ł sciphus 348,42. cantarus (vgl. Mlat. Wb. II,188) ł sciphus (1 Hs. nur cantharus) 642,15. cuppa uł sciphus 644,25. crater 657,28. cymbia (vgl. Mlat. Wb. II,2186) 4,139,11. chof [ad nocturnas epulas, ubi] cantharus [ingens despuit effusi spumantia damna Falerni, Prud., Psych. 367] Festschr. Ford S. 314,12. chopf daz ih her gab scyphum quod didi [zu:] scyphum [autem meum argenteum, et pretium] quod dedit [tritici, pone in ore sacci iunioris, Comm. in Gen. = Gen. 44,2] Thoma, Glossen S. 23,3. sin rebemezers an dero zeseuun tragende . unde sinen slafmachigen chopf an dero uuinsterun falcemque dextera . leva gestans cratera somnificum Nc 758,6 [74,1]; in einem Bilde: chopfes [vae vobis scribae, et Pharisaei hypocritae, quia mundatis quod deforis est] calicis [, et paropsidis: intus autem pleni estis rapina, et immunditia, Matth. 23,25] Gl 1,716,69. 5,16,22. Festschr. Tschirch S. 333,3; Vok.Übers.: chopha [offerens ei (König Demetrius) coronam auream, et palmam, super haec et] thallos (Hss. tallos, auch -is, vgl. Habel S. 394 s. v. tallus) [, qui templi esse videbantur, 2. Macc. 14,4] Gl 1,705,43 (2 Hss. kuofa). chopes genus [zu: vivida quin etiam miscebant cinnama] turi (Hs. talli) [et suffita domus pingui fragrabat amomo, Av., Poem. lib. 3,228] 2,770,28; — bildl.: naph chof [umbilicus tuus] crater [tornatilis, numquam indigens poculis, Cant. 7,2] Gl 1,551,25 (8 Hss. nur naph), z. gl. St. chopf kidrater crater tornatilis 553,24; — spez.: Opferschale: choffa [tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in] crateras [Ex. 24,6] Gl 1,322,47 (1 Hs. koph naph). 336,6. 2) Kelch am Leuchter: chopha [facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile eius, et calamos,] scyphos [, et sphaerulas, ac lilia ex ipso procedentia, Ex. 25,31] Gl 1,329,37 (vgl. Gl 5,90,8; 8 Hss. stouf). 3) (Hinter-)Kopf: chopf acciput (l. occiput, Steinm.) Gl 3,660,46.
Komp. glas(a)-, hirnikoph; magen-, mâhen-, tranckopf mhd.; Abl. kophilîn, kuphilî(n); vgl. hanenkopfe mhd.
Vgl. kuofa. [Seeger]
5519 Zeichen · 288 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    kophst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    koph , auch kuph st. m. , mhd. kopf, koph, nhd. kopf; mnd. kop, mnl. cop; afries. kop; ae. copp; an. koppr; got. -kop; v…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    kophst. M.

    Köbler Mhd. Wörterbuch

    koph , st. M. Vw.: s. kopf

Verweisungsnetz

13 Knoten, 10 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Kompositum 10 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit koph

32 Bildungen · 27 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

koph‑ als Erstglied (27 von 27)

Kophänger

WWB

kop·haenger

Kop-hänger m. [verstr.] Person, die mutlos oder missmutig ist und deshalb den Kopf hängen lässt.

kophahn

DWB

koph·ahn

kophahn , m. kapaun: im winter sal er den dauben von dem ausgefegten korn zu essen geben, desgl. den cophanen. Michelsen Mainzer hof zu Erfu…

Kophålder

WWB

koph·alder

Kop-hålder m. Köppe - Heilgehilfe, der Blutegel setzt ( Kr. Brilon Bri Bk).

Kophaltere

WWB

koph·altere

Kop-haltere Zaum, mit dem das Pferd im Stall angebunden wird ( Kr. Meschede Mes Wb).

Kophamel

MeckWB

koph·amel

Wossidia Kophamel m. zum Verkauf bestimmter Fetthammel Sta Stargard@Sponholz Sponh ; auch Familienname Ro.

kophangig

WWB

kop-hangig Adj. bekümmert, mutlos ( WmWb ).

Kophar

WWB

kop·har

Kop-har n. [verstr.] 1. auf dem Kopf wachsendes Haar. — 2. Stirnhaar des Pferdes.

kopheister

WWB

koph·eister

kop-heister Adv. [verstr.] kopfüber. He geit koppheister fällt der Länge nach hin ( Kr. Tecklenburg Tek Kr. Tecklenburg@Leeden Ld ). Kopphäi…

Kopherr

MeckWB

koph·err

Wossidia Kopherr m. Kaufherr; übertr. frühreife Ähre Sta Stargard@Flatow Flat ; vgl. Köper 1 .

kopherturi

KöblerAhd

kopherturi , st. F. (jō), st. N. (ja) Vw.: s. kopferturi*

kophilîn

AWB

kophilîn , kuphilî ( n ) st. n. , mhd. köpfelîn, nhd. ( älter ) köpflein; vgl. lat. cuppa, cupella; vgl. Frings, Germ. Rom. II,211 ff. — Gra…

kophilīn

KöblerAhd

kophilīn , st. N. (a) Vw.: s. kopfilīn*

kopho²gede

WWB

kop-ho²gede f. IdW.: In Kopphäuchte in Höhe des Kopfes ( Kr. Tecklenburg Tek Me).

kopholt

KöblerMnd

koph·olt

kopholt , N. nhd. „Kopfholz“, Holz von kurzgehaltenen Bäumen, Holz zum Ausstellen des Kopfes auf der Richtstätte E.: s. kop, holt (1) W.: vg…

Kophta

GWB

Kophta fast ausschließlich C- a angeblich freimaurerischer Titel der (durch den Hochstapler Cagliostro inspirierten 1) ) Hauptfigur in Goeth…

Kophtazismus

GWB

Kophtazismus okkasionell für: Scharlatanerie u (relig) Heuchelei als Eigenschaften des in Goethes Lustspiel ‘Der Großkophta’ dargestellten T…

Kophte

GWB

Kophte pl; Kopten, ägypt Christen als Anhänger des von der röm u byzantin Kirche abgelehnten Monophysitismus umständliche Nachricht von viel…

kophtisch

GWB

koph·tisch

kophtisch auch C- a ‘K-es Lied’ uä; als Titel eines iZshg mit Goethes ‘Großkophta’ entstandenen Gedichts; auch metasprachl K-es Lied [Die My…

kophuᵉdel

WWB

kop-huᵉdel Kopftuch (Frbg.) ( Kr. Olpe Olp El).

kôphûs

MNWB

kop·hus

kôphûs , n. , 1. Gildehaus der Kaufleute- oder Gewandschneidergilde. 2. städtisches Kaufhaus, Geschäftshaus in dem bestimmte Handelszweige, …

koph als Zweitglied (5 von 5)

glas(a)koph

AWB

glas ( a ) koph st. m. , mhd. glasekopf, nhd. glaskopf ( mit anderer Bed. ); mnd. glāsekop. — Graff IV,371. Alle Belege nom. sg. clase-choph…

hirnikoph

AWB

hirni·koph

hirnikoph st. m. , mhd. hirnkopf. hirni-coph: nom. sg. Gl 3,684,49; hirne-cob: dass. 1,457,9 ( Jd ). Hirnschale, Schädel: hirnecob [ cumque …

kopf, koph

MWB

kopf, koph stM. ahd. und bis in die 2. H. des 12. Jh.s nur in der Bedeutung ‘Trinkgefäß’; der einzige Beleg des AWB in der Bedeutung ‘Kopf’ …