Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rinta st. sw. f.
st. sw. f., mhd. nhd. rinde; as. rinda (s. u.), mnd. mnl. rinde; ae. rind(e). — Graff II,532.
Stark: rint-: dat. sg. -o Gl 2,457,32 (2 Hss.). 542,62 (vgl. Beitr. 73,202); -a 4,341,46. — rind-: gen. sg. -o Gl 2,512,65 (2 Hss.; oder dat., lat. gen.); -e NpXgl 118 Epil. (= S. IX,16); dat. sg. -a Gl 2,717,65 = Wa 113,27 (Jh); acc. sg. -a 1,509,12 = Wa 77,22 (2 Hss.); -e WA 69,27.
Schwach: rint-: acc. sg. -un O 3,7,32; -on WC 69,27 [135,28]. — rindûn: dat. sg. Nb 202,15 [167,10] (lat. acc.). Nc 806,12 [125,6] (-un).
Stark oder schwach: rint-: nom. sg. -a Gl 2,5,15 (Fulda Aa 2, 9. Jh.). 160,16 (clm 6414, Hs. 9./10. Jh.). 3,4,64 (Voc). 16,4. 93,36 (SH A, 2 Hss.). 231,30 (SHa 2). 288,58 (SH b). 483,46 (2 Hss.). 512,13. 689,53 (Sg 299, 9. Jh.; lat. cittas, verschr. (?), s. 3). 4,49,43 (Sal. a1). 138,28 (Sal. a1, 7 Hss.). Ahd. I,572,17. WC 128,17 [229,23]; -e Gl 3,231,30 (SH a2). 352,22. 483,46. Meineke, Ahd. S. 29,140 (Sal. a1); -ę Gl 4,49,44 (Sal. a1); -] 45 (Sal. a1, 2 Hss.); dat. pl. -un 2,482,27 (-vn). — rind-: nom. sg. -a Gl 3,93,34 (SH A, 3 Hss.). 195,53 (SH B). 288,58 (SH b). 297,16 (SH d). 308,65 (SH d; -n-, zweites n durch Punkt getilgt). 314,52 (SH e). 495,35. 603,38 (lat. abl.; oder dat. sg. u. st. f.). 696,17. 4,359,27 (-ī-). 455,18 (Sg 878, 9. Jh.). Beitr. (Halle) 86,394,75 (Wolf. Wiss. 50, 9. Jh.). Thies, Kölner Hs. S. 183,21 (SH). Nb 202,21 [167,15]. WA 128,17; -e Gl 3,93,34 (SH A, 2 Hss., 1 Hs. -e). 357,50. 385,53 (Jd). 528,10. 580,10. 4,213,43 (2 Hss.). Hbr. I,174,64 (SH A); -] Gl 3,93,35 (SH A, clm 23796, 15. Jh.).
Verschrieben (?): renda: nom. sg. Gl 3,93,36 (SH A, Darmst. 6, 12. Jh.; zu -e- vgl. auch Schatz, Ahd. Gr. § 9). 1) Rinde, Bast (äußere u. innere Rindenschicht): a) allgem.: rinta [non differentiae ... sed sola auctoritate verum, ut: hic et haec finis] cortex [, silex, margo, cardo, fornax, Alc., Gr. p. 862] Gl 2,5,15. rinta cortex [Erch., Ars p. 14,21] 160,16. rinto [ecce tibi inserto revirescit nunc oleastro truncus et externi vestitur] cortice (Glosse: viriditate, vgl. PL 59) [libri! Prud., Apoth. 341] 457,32. 542,62 (nach saphis, vgl. Steinm.). sa : ph (fehlt in 1 Hs.) rindo [ecce tibi inserto revirescit nunc oleastro truncus et externi vestitur cortice (Glosse: viriditate, vgl. PL 59)] libri [! ebda.] 512,65 (oder urspr. Gl. zu vorausgehendem cortice, vgl. Gl 2,457,32 u. a.). rintvn [devenere viri Moysi duce, sex ubi fontes et sex forte alii vitreo de rore rigabant septenas decies palmas, qui mysticus Aelim lucus apostolicum numerum] libris [quoque pinxit, ders., Ditt. 56] 482,27. rinta scortia 3,4,64 (davor uurzun radices; zu scortia vgl. Duc. VII,363b s. v. scorta 2, vgl. noch interruscus scorcia mediana, CGL III,591,41). 483,46 (zwischen Pflanzenbez.). 4,359,27. cortex 3,16,4 (davor stam truncus). 352,22 (davor stam stips). 385,53 (darauf liber idem). 495,35. 512,13. 603,38 (in einer Rezept- u. Segensammlung; zwischen Pflanzenbez.). 4,49,43. 138,28. 213,43. Ahd. I,572,17. Meineke, Ahd. S. 29,140. suber (vgl. Diefb., Nouv. Gl. S. 352, DML XVI,3235c) Gl 3,93,34 (im Abschn. De arboribus). 195,53 (im Abschn. De propriis nominibus arborum). Hbr. I,174,64 (im Abschn. De arboribus). rinda loft suber cortex Gl 3,288,58 (1 Hs. nur rinta). 308,65 (loft ł rinda). rinda citta (s. auch 3) cor- []tex 297,16. 314,52. scortia ł cortex 580,10. rinta [mollia cinguntur tenui praecordia] libro (cortice) [, in frondem crines, in ramos bracchia crescunt, Ovid, Metam. 1,549] 4,341,46. rinda suber (s. o.) vel genus arboris [zu: neutra sunt, nisi sint adiectiva, ut ‘tuber’, ‘cadaver’,] ‘suber’ [Prisc., Inst. II,150,15] Beitr. (Halle) 86,394,75. lovft rinda suber Thies, Kölner Hs. S. 183,21. unmanigiu (der Bücher, die der Philologia aus dem Mund fuhren) uuaren gescriben an dero rindun des poumes phillire (sc. der Linde) rari vero in philyrae cortice subnotata Nc 806,12 [125,6]. (fistula) diu der ist breuis arbuscula unte rote rinton hat W 69,27 [135,28]; rinta hasales Rinde des Haselstrauchs: rinda haselis cortex corili Gl 4,455,18; — in Gegenüberstellung zu marg ‘Mark’: taz sie (die Pflanzen) ... sugent taz sou . mit tien uuurzellon . unde sie dannan so uf iro starchi after demo marge . unde after dero rindun . zeteilont per medullas corticemque . robur diffundunt Nb 202,15 [167,10]. uuaz ouh tes . taz sie (die Pflanzen) daz uuelchesta so daz marg ist . ze innerost pergent ... unde diu rinda ze uzerost ... gagen allen uueteren ze skerme stat? quid quod mollissimum quidque sicut medulla est . interiore (vgl. K.-T. 3,167; medullaint est . eriore, Piper) semper sede reconditur ... ultimus vero cortex . adversum caeli intemperiem ... defensor opponitur? 21 [15]; bildl.: vsque huc Iudeus quantum ad corticem . spernendus non credo (vnz her der Ivde so vil vnze der rinde halb (im Gegensatz zum Mark, d. h. dem Wesentlichen) . wænich niht ist er ze versmahende) NpXgl 118 Epil. (= S. IX,16); b) Vok.-Übers. für lat. liber in der Kontextbed. ‘Buch’: rinda librum [zu: quis mihi tribuat ut scribantur sermones mei? Quis mihi det ut exarentur in] libro [Job 19,23, so auch Ausg. Wadst.; oder zu: quis mihi tribuat auditorem ... et] librum [scribat ipse qui iudicat, ebda. 31,35, vgl. Steinm. z. St.] Gl 1,509,12 = Wa 77,22 (zur Frage des Kontextes vgl. noch Steinm., Anm. 9); c) für lat. robur ‘Hartholz’, eine harte Baum- oder Holzart: rinda [(die Treukrer) principio pinguem taedis et] robore [secto ingentem struxere pyram, Verg., A. VI,214] Gl 2,717,65 = Wa 113,27. 2) Brotrinde: rinta crustula panis [Hbr. II,225,255] Gl 3,231,30. thaz man thia fruma thar gisah, tho er (Jesus) thia rintun firbrah O 3,7,32; hierher wohl auch: rinde crusta (vgl. Diefb., Nouv. Gl. S. 121) Gl 3,357,50 (danach flade placenta). 3) Schale (einer Frucht): rinta citta (vgl. Mlat. Wb. II,654,72/655,1 s. v. cittum 2) Gl 3,689,53 (Hs. cittas). 696,17; auch von der Wurzel des Alrauns: alrunen rinde cortex mandragorae 528,10. als abo diu uzzera rinta eiusdem pomi (sc. des Alrauns), in uuine getrunkeniu, dualm machet den, die man scal snidan oder brennan W 128,17 [229,23].
Komp. alrûn-, aspûnrinta, bungenrinde mhd.; Abl. birinten.