Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
bi Präf., Präp.
bi , Präf., Präp.
- nhd.
- bei, an, durch, mittels, mit, zusammen mit, in, wegen, aus, zu, über, von, auf, während (Präp.), als Zeichen für, gemäß, um ... zu?
- ne.
- by (Präf. bzw. Präp.), with (Präp.), of (Präp.), about (Präp.), during (Präp.), near (Präp.), beside (Präp.), at, because of, in token of, in accordance with, in order to?
- ÜG.:
- lat. (a) H, ad H, (cur) H, (de) GlEe, H, in H, iuxta H, per H, (propter) H, (quis) H, (quod) H, (quoniam) H, secus H
- Vw.:
- s. -brekan*, -brėngian*, -dêlian*, -delvan*, -dempian*, -dėrnian, -dôdian*, -driogan*, -drôragon*, -dumbilian*, -dwėllian*, -fāhan, -fallan*, -fang, -felhan*, -fėllian*, -fīndan*, -fīthan*, -foran, -forandêla*, -fōt, -gān*, -gangan, -gangandelīk*, -gehan*, -gehinga*, -gengitha, -getan, *-gevan, -gihto*, -ginnan*, -giotan*, -glêdian*, -graft*, -gravan*, ‑gurdil, -hagōn*, -hāhan*, -haldan*, -hangan*, -hauwan*, -hėbbian*, -hėftian*, -helan*, -hėllian*, -hêt*, -hêtan*, -hêtword*, -hindan, -hlahhian*, -hlīdan*, -hrīnan*, -hullian*, *-huon, -hwėlvian*, -hwervan*, -hwī*, -kėrian*, -klėmmian*, -klenan*, -klivan*, -klivōn*, -knêgan, -kuman*, -kunnan*, -lamōd, -lamōn*, -lang, -lėggian*, -lėmmian*, *-linnan, -livan*, -lôsian, -lūkan*, -mênian*, -mīthan, -mornian*, nėglian*, -neman, -nėmnian, -niman*, -niotan, -ovan*, -rôpian*, rôvon*, -sėbbian*, -sėffian*, -sėggian*, -sehan, -sėnkian, -sinkan*, -sinkon*, -sittian*, -skėrian*, -skernian*, -skermāri*, -skindan*, -skrīvan, -slīdan*, *-slūtan, *-smer, -smersprāka*, -smītan*, -sorgon, -sprāki*, -sprekan*, -spurnan*, -stadōn*, *-stallo, -stān*, -stumblon*, *-sūthan, -swėrian*, -swīkan*, -têknian*, -têkniandelīk*, -tėngi, *-tharvi, -thėkkian*, -thėnkian*, -thėrvi, -thīhan, -thiu, *-thurft, -thurvan*, -thwindan*, -thwingan*, -thwunganussi*, -ūtan, -vangium*, -vangus*, -waldan*, -wandlon*, *-wandlondelīk, -wānian*, -wardon*, -wellan*, -wėndian*, -wėrian*, -werpan*, -windan*, -wōpian*
- Hw.:
- vgl. ahd. bi, bī; anfrk. bi, be
- Q.:
- FK, FM, Gen, GlE, GlEe, GlG, H (830), PA, ON
- E.:
- germ. *bi, Präp., Präf., bei, um, be...; idg. *ebʰi?, *obʰi, *bʰi, *h₂mbʰi, Präp., Präf., auf, zu, hin, bei, Pokorny 287?
- W.:
- mnd. bi, Präp., Adv., be...; B.: H 809 C, 1127 M C, 1150 M C, 1153 M C, 1157 M C, 1166 M C, 1167 M C, 1172 M C, 1174 M C, 1183 M C, 1185 M C, 1370 M C, 2378 M C, 2386 M C, 3548 M C, 3590 M C, 3611 M C, 3655 M C, 4022 M C, 4235 M C, 5695 C, 230 M C, 257 M C, 623 M C, 666 M C, 1255 M C, 1509 M C, 1510 M C, 1512 M C, 2539 C, 4237 M C, 4339 M C, 4344 M C, 5929 C, 218 M C, 367 M C, 674 M C, 904 M C, 949 M C, 1060 M C, 1260 M C, 2379 M C, 2649 M C, 2824 M C, 3876 M C, 4196 M C, 4205 M C, 4229 M C, 4558 M C, 4675 M C, 4749 M C, 5028 M C, 5401 C, 5468 C, 5801 C, 5846 C L, 4364 M C, be 2371 M C, 2438 M C, 2710 M C, 3787 M C, 4438 M C, 5083 M C, 5770 C, 1221 C, 2724 M C, 3037 M C, 3948 M C, 3950 M C, 4094 M C, 5108 C, 5892 C, bi 2958 M, 4873 M, 1667 M, 826 M, 2679 M, 4558 M, 3066 M, 1818 C, 2706 C, 2415 C, 1235 C, 2448 C, 4422 C, 4933 C, 5106 C, 3524 C, 4581 C 4197 C, be 2958 C, 4873 C, 1667 C, 826 C, 2679 C, 4558 C, 3066 C, 1818 M, 2706 M, 2415 M, 1235 M, 2448 M, 4422 M, 4933 M, 5106 M, 3524 M, 4581 M, Gen bi Gen 87, Gen 160, Gen 300, Gen 302, Gen 173, Gen 69, Gen 192, Gen 229, be Gen 93, GlE bi Wa 47, 1 = Gl 1, 710, 16 = SAGA 178, 1b, GlEe bi Wa 49, 4a = SAGA 97, 4a = Gl 4, 287, 50, Wa 52, 31b = SAGA 100, 31b = Gl 4, 292, 52, Wa 53, 17b = SAGA 101, 17b = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 58, 10b = SAGA 106, 10b = Gl 4, 300, 26, Wa 60, 39b = SAGA 108, 39b = Gl 4, 303, 43, FK bi Wa 33, 25 = SAAT 33, 25, Wa 33, 19 = SAAT 33, 19, FM bi Wa 33, 6 = SAAT 33, 6, Wa 33, 19 = SAAT 33, 19, Wa 36, 20 = SAAT 36, 20, Wa 36, 25 = SAAT 36, 25, GlG bi Wa 63, 11b = SAGA 71, 11 b = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 65, 8a = SAGA 73, 8a = Gl (nicht bei Steinmeyer), PA B(i) Wa 13, 3 = SAAT 311, 3; Kont.: H geng im bi Iordanes stađe 1127, H that fiur that thar gigareuuid uuarđ fîundo folke be firinuuerkun 4422, Gen bi thînaro guodi Gen 229
- L.:
- TAsHW 26b (bi), Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 163a (bī), Wortschatz der germanischen Spracheinheit, unter Mitw. v. Falk, H., gänzlich umgearb. v. Torp, A., 4. A., 1909, S. 270, Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, S. 49
- Son.:
- in Vers 809 (in Handschrift M) an für bi (in Handschrift C), in Vers 4197 (in Handschrift M) for für bi (in Handschrift C), Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, §§ 162, 163, 164, 243, vgl. Schlüter, W., Untersuchungen zur Geschichte der as. Sprache, 1892, S. 192, vgl. Bartsch, K., Zum Kodex Cottonianus des Heliand, Germania 23 (1878), S. 405 (zu H 2958), Niedersächsisches Ortsnamenbuch 3, 97 (z. B. Bistedt), die Heliandbelegstellen be hui bzw. bihui sind dem Lemma bihwī zugeordnet