Eintrag · Köbler Ahd. Wörterbuch
tuon anom. V.
tuon , anom. V.
- nhd.
- tun, machen, wirken, schaffen, handeln, arbeiten, bewirken, verschaffen, führen, ausführen, vollbringen, verfahren (V.), verrichten, erfüllen, ausüben, verüben, anrichten, vollziehen, zurücklegen, erweisen, bereiten (V.) (1), vorbereiten, zubereiten, zufügen, hintun, antun, verursachen, lassen, erscheinen lassen, halten, abhalten, abfassen, verfassen, bringen, hervorbringen, formen, bilden, einbringen, errichten, geben, hingeben, darbringen, verleihen, gewähren, legen, werfen, setzen, stellen, richten, wenden, stecken, verwenden, gehen, begehen, erfolgen, eintreten, werden, geschehen, entstehen, sich ereignen
- ne.
- do, make (V.), act (V.), create, work (V.)
- ÜG.:
- lat. abigere (= fona tuon) Gl, actitare Gl, addere N, adhibere B, N, (adicere) N, (administrare) N, admittere N, (aestimare) N, T, affectare Gl, afferre N, agere B, Gl, MH, N, NGl, T, WK, ambire (= nu sō tuon) Gl, animadvertere N, (aspicere) N, asserere Gl, benefacere (= wola tuon) MF, N, T, benefactor (= wola tuontēr subst.) Gl, beneficus (= wola tuonti) Gl, (biccio) Gl, canere (= singan tuon) T, cogere N, (comere) N, committere B, Gl, commodare Gl, conficere Gl, N, (conivere) N, curare infirmos (= kreftīgen tuon) Gl, dare Gl, N, T, (dimittere) NGl, dimittere aliquem (= sih fona einemo tuon) O, disponere N, edere Gl, efficere B, Gl, (N), T, eia (= nū tuo nū) Gl, (esse) Gl, N, NGl, euergetes (= wola tuonti subst.) Gl, excipere (= in ban tuon) Gl, exercere Gl, N, exhaurire Gl, exhibere B, Gl, exigere (= giskuld tuon) Gl, experiri Gl, explicare N, (exsequi) Gl, exterminare (= tuon ungilīhhaz iro annuzi) T, fabrefacere (= hasano tuon) Gl, fabrefacere (= meistarlīhho tuon) Gl, fabrefacere (= smidu tuon) Gl, facere APs, B, Gl, I, LF, MF, MH, MNPs, N, NGl, O, PG, RhC, T, TC, WH, WK, facessere Gl, factor (= tuonti subst.) B, ferrugineus (= īsarntuoti)? Gl, (fieri) I, N, NGl, T, (fingere) O, (foeditas) N, (formare) N, fuscus (= ubilo gitān) Gl, gerere B, Gl, N, O, T, (habere) N, PG, historia (= gitāna sahha) Gl, historiae (= gitāna rahha) Gl, (huiusmodo) N, immaculatus (= gitān)? Gl, (implere) N, (incitare) N, (incutere) N, (inferre) Gl, N, (iniungere) N, (intendere) N, (is) N, (iste) N, labefactus (= zi lotare gitān) Gl, laesus (= unreht gitān) Gl, liquefacere Gl, liquefacere (= smelzanti tuon) Gl, madefacere (= welk tuon) Gl, memorari (= giwaht tuon) Gl, mittere MF, O, (nolle) WH, noli canere (= ni tuo singan) T, notare (= zi wizzanne tuon) Gl, operare N, operari N, O, T, opus (= tuon subst.) N, O, opus (= daz gitān ist) N, (parare) N, patefacere (= offan tuon) Gl, O, patrare N, peragere Gl, N, perficere N, ponere I, N, O, T, (porrigere) N, praeferre N, (praeterire) NGl, reddere N, (respicere) N, satisfacere (= ginuog tuon) Gl, (scyphus) (= in andera wisūn gitāniu) Gl, (sectari) Gl, sicera (= gitānaz trank) Gl, similem aestimare (= gilīh tuon) T, solitus (= gitān) Gl, spicatus (= gitān) T, subiectus (= wara tuonti) NGl, tabefacere (= swidan tuon) Gl, talis (= sō gitān) N, terminetur (= sī gitān) B, transigere (= gilidan tuon) Gl, umifactus (= fūht gitān) Gl, usque adhuc (= inni des unzin er daz tuot) Gl, usurpare (= unrehto tuon) Gl, vulnificus (= wuntun tuonti) Gl
- Vw.:
- s. aba-, ana-, anagi-, bi-, dana-, danana-, dara-, duruh-, fir-, folla-, fora-, furi-,*gagan-, gi-, in-, ingagan-, ingi-, int-, *ir-, missi-, ubar-, ūf-, ūfin-, umbi-, umbibi-, untar-, ūz-, widar-, zi-, zir-, zisamane-, zisamanebi-, zuo-, zuobi-, zuogi-
- Hw.:
- vgl. anfrk. duon, as. dōn
- Q.:
- APs, B, BB, BR, C, Ch, G, GB, Hi (1. Hälfte 8. Jh.?), I, JB, KG, L, LB, LF, M, MF, MH, MNPs, N, NGl, O, OT, PG, Ph, Psb, RB, RhC, StE, T, TC, WB, WH, WK
- E.:
- westgerm. *dōn, *dēn, *dǣn, st. V., setzen, machen, tun; s. idg. *dʰē- (2), *dʰeh₁-, V., setzen, stellen, legen, Pokorny 235
- W.:
- mhd. tuon, anom. V., tun, machen, schaffen, geben
- nhd.
- tun, unr. V., tun, DW 21, 434 (thun)
- L.:
- ChWdW8 299b (tuon), ChWdW9 871b (tuon)
- Son.:
- Tgl01 = Sankt Pauler Lukasglossen (Sankt Paul, Stiftsarchiv 1/8) (4. Viertel 8. Jh.), Tgl02 = Freisinger Moralia-Glossen (München, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6300), Tgl008 = Würzburger Canonesglossen I (Würzburg, Universitätsbibliothek M. p. th. f. 146), Tglr Rb = großes Reichenauer Bibel-Glossar (Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. IC = XCIX), Wba02 = Samanunga (Wien, Österreichische Nationalbibliothek Cod. 162), Wba03 = Affatim-Glossar (Oxford, Bodleian Library Jun. 25)