Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
WOL adv.
1. wol fügt dem satze, in welchem es steht, eine bestimmung bei: gewis, ohne zweifel, leichtlich, vielleicht. sô bistu wol ein vrum man Iw. 30. eʒ was wol jæmerlich das. 186. sô het er wol underkomen des rîches swære Walth. 10,31. er ist ouch wol sô rîche Nib. 1200,3. — ich gevüege eʒ wol alsô Iw. 73. daʒ verliuset sich wol das. 140. des swüere ich wol einen eit das. 159. ich wil wol gelouben Nib. 87,3. ich trûte wol erstrîten das. 116,3. wirt er geroufet unt geslagen, sô kumt er mir her wider wol Parz. 126,29. dâ sol tâlanc nieman ûʒ gân, daʒ wiʒʒet, noch wol her în Reinh. 657. — hierher gehören auch die sätze, in welchen mac, muoʒ, sol steht, insofern wol nicht den folgenden infinitiv bestimmt.
2. vor maß- oder zeitbestimmungen: völlig, nahe bei. eʒ sint nu wol zehen jâr Iw. 18. wol ellen breit das. 26. wol tûsent tûsent blicke das. 33. kuster mich? wol tûsentstunt Walth. 39,26. wol vierzec wochen und niht mê das. 5,37. wol vierzec jâr hab ich gesungen oder mê das. 66,27. wol zweier spannen breit Nib. 74,3. wol umb mitten tac das. 991,1. eʒ was wol mitter morgen dô Parz. 40,21.
3. gut, völlig, dem schlecht, wenig, ungenügend entgegengesetzt.
a. vor adjectivis. wol bereit Iw. 244. billich das. 68. gelîche das. 147. 230. gemâl Parz. 59,5. 377,29. gemeit Nib. 80,2. gemuot Iw. 52. 113. Wigal. 2213. Walth. 27,35. 101,4. vgl. muot. gesinne Trist. 15473. gesite das. 8028. gesmac Pass. K. 680,66. Bert. 246. gesprêche myst. 175,19. gesunt Iw. 220. Parz. 594,12. 615,10. gevar das. 361,23. 560,18. gewon Iw. 104. 284. kunt das. 16. wert das. 53. 152. 184. Walth. 28,14. wol veile s. veile.
b. vor adverbien und adverbialen redensarten. wol gereite Iw. 137. wol von schulden das. 271.
c. vor part. präs. wol varnde unt gesunt Iw. 131. wol redende Walth. 43,21. 83,9. Parz. 501,3. wol stênde Gfr. l. 1,6. wol stênde ougen MS. 1,40. a. vgl. 74. a. ir wol stênden rôten munt das. 2,52. a.
d. vor part. prät. wol bedâht Trist. 8535. 13702. verdâht U. Trist. 2014. wol geborn von vornehmer abkunft das. 1178. Nib. 326,3. 886,1. Parz. 257,7. 405,23. gehêrt das. 350, 25. 799,24. gehît Iw. 105. gejâret U. Trist. 222. wol gelobt Parz. 299,13. Trist. 1150. gemachet MS. 2,50. a. geriten Parz. 792,21. gesniten das. 778,17. U. Trist. 1174. gestalt MS. 1,200. gestanden Trist. 6488. wol gewahsen das. 6488. gezogen das. 3252. Nib. 673,1. 299, 16. wol getân s. tuon.
e. vor verbis. daʒ ist wol Vrid. 95,11. Bon. 4,53. 24,41. MS. 1,79. a. 100. a. daʒ wære wol daʒ ich si behielte das. 72. b. vgl. Gr. 4,924. deist et wol schon gut (schnippisch) Parz. 509,10. mîn helm ist niht wol (so richtig?) Er. 3070. er was wol des hoves Trist. 507. si wâren des hoves wol das. 16409. vgl. 12954. — in was wol und niht ze wê Parz. 203,11. vgl. 223,20. 439,6. Walth. 52,27. 63,19. Gr. 4,927. mir ensî von herzen wol MS. 1,53. a. dâ uns noch mit ir mære sô rehte wol wesen sol Iw. 11. vgl. 77. dem ist iemer wol mit lîhten dingen Walth. 96,13. wær ir mit mîme sange wol MS. 1,80. a. den ist mit übel wol das. 2,142. b. — mit genitiv. mir ist wol der stunde das. 192. b. — im wart von rehter liebe neweder wol noch wê Walth. 14,1. vgl. Barl. 48,26. Parz. 607,11. des enwirt mir niemer rehte wol Vrid. 178,8. dem wirt mit sîner minne wol Parz. 466,6. ich vürhte eʒ mir niht wol ergê Iw. 87, 249. lâʒ eʒ im gevallen wol Trist. 15. kein beiten stêt ir alsô wol Parz. 436, 17. den tuot etswenne vreude wol das. 242,9. daʒ tuot mir wirs denne wol das. 149,14. dâ tâten in diu werc vil wol Iw. 11. tet ir daʒ wol, sô tet eʒ mir niht wê sô sêre MS. 1, 165. a. — gehabe dich wol Iw. 241. Wigal. 8006. — wol gebâren, sprechen, tuon, varn u. dgl. m. s. die einzelnen verba. — ich junger billîch unde wol durch Crist vil nœte dulde Pantal. 1184. ir sprechet unde redet wol und alsô wol daʒ ich iu sol immer undertænic wesen Engelh. 2945 u. anm. er singt sô wol, daʒ Hôrant daʒ dritteil nie sô wol gesanc weinschwelg, leseb. 582,11. — got herre, wie wol du weist Iw. 60. jâ, rîcher got, wie wol mir wirt myst. 2,181,27. ôwie wol er im gestalte pf. K. 172,19. 194,22. fundgr. 2,222,41. vgl. Lachmann zu Iw. 349.
4. in ausrufen und zurufen.vgl. Gr. 3,289. 4,175. 763. 764.
a. si sprâchen: wole wole, wole wole (euge), iʒ sâhen ougen unseriu Windb. ps. 144. wol, du heiliger Christ, du ein wârer got bist Karaj. 47,1.
b. wol ab MS. 2,93. b. wol dan U. Trist. 100. Müller 2,144. c. Jerosch. 137. c. Pass. K. 265,48. wol dan, wol dan, geselle guot Ls. 2,228. wol her Parz. 268,16. nu wol her kindh. Jes. 94,65. wol aber her troj. s. 236. a. wol hin Pass. K. 283,74. wol ûf, wol ûf MS. 1,2. b. Erlös. 6269. wol ûf hin Nith. LI, 1 H. wol umbe fundgr. 2,297,9. wol ûʒ Ottoc. 809. a. s. dan, her, hin, ûf, umbe.
c. mit dativ. wol iu kleinen vogellînen Walth. 115,5. wol dir rîcheit MS. 2,141. b. sô wol dir sumerwunne das. 1,40. a. wol disem süeʒen tage Parz. 649,10. 778, 13. wol der wunneclîchen zît Wigal. 9661. wol den wunneclîchen mære MS. 1,50. b. wol den ougen das. 68. b. wol doch der muoter diu Parz. 164,19. wol dir süeʒem kinde Trist. 3160. wol dem MS. 1,4. b. wol im, ir, dir, in Walth. 4,28. 13,25. 15,18. Parz. 795,16 u. m. — wol im, daʒ er ie wart leseb. 217,4. sô wol dir, valke, daʒ du bist MS. 1, 39. b. sô wol dir, fröude, und wol im sî, der das. 72. b. wol ime, in wart. das. 2,139. b. krone 4. a Sch. Vrid. 80,14. Pass. 76,35. — mit genitiv. wol in des Walth. 36,6. wol dir, sumer, dîner schœne MS. 1, 189. b. wol dem wart sîner vart W. Wh. 320,28. vgl. Ls. 3,61. d. mit accusativ. sô wol den gebornen, der Genes. fundgr. 36,1. sô wol in MS. 1,186. a. wol mich, in u. s. w. Roth. 2052. Walth. 41,19. 110,7. Wigal. 1265. 5400. 4783. H. Trist. 1852. frauend. 449. wol die muoter Parz. 471,3. wol daʒ wîp MS. 2,157. a. — wol dich wart, daʒ dich dîn muoter ie getruoc Bert. 200. vgl. 129. 285. wol mich, iu wart W. Wh. 135,21. MS. 1,185. a. Kolocz. 149. Nith. LI, 14 H. Ernst 19. b. sô wol mich wart das. 4. b. wol mich hiute und immer wart Helbl. 1,1230. — mit genitiv. sô wol dich des troumes Genes. fundgr. 58,14. sô wol dich des kindes leseb. 276,1. wol mich der stunde Walth. 100,7. sô wol mich dirre mære Nib. 443,1. 469,1. nu wol mich mîner vröuden das. 1655,1. vgl. 1588,1. 1949,1. wol dich des hôhen teiles Parz. 781, 13. vgl. 252,4. MS. 1,2. 63. b. 66. b. 185. a. 2,28. a. U. Trist. 1779. — wol mich sîner künfte wart beitr. 333.
5. substantivisch. wir hân niht gewisses mê, wan hiute wol und morne wê a. Heinr. 714. ach herzen trût genâden vol, ach wol und iemer mêre wol lobges. 87. nim einweder hie dîn wol unt dort dîn wê Gfr. l. 3,10. dô wir ein wol, dô wir ein wê truogen beide Trist. 19484. daʒ dâ daʒ wol vil lîhte an dem ende wirt ein wê MS. 1,153. a. nâch übel kumet dicke wol Bon. 32,44.