lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fackala

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
13
Verweise raus
8

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

fackala st. sw. f.

Bd. 3, Sp. 528
fackala, -ila, -ula
(unter Einfluß von lat. facula) st. sw. f., mhd. vackel, nhd. fackel; mnd. mnl. fackele; aus vulgärlat. facla. — Graff III,433.
fachal-: nom. sg. -a Gl 1,582,38 (M). 2,728,18 (2 Hss., vgl. Gl 5,106,7). 3,631,32; acc. sg. -a 2,652,28 (von zweiter Hand aus fl- korr.); nom. pl. -a 626,9; acc. pl. -a 592,16; fhachala: nom. sg. 732,13 (clm 14 747, 10. Jh.); faccal-: dat. pl. -on T 183,1; acc. pl. -a Gl 2,545,38; facala: nom. sg. 4,61,18 (Sal. a 1); faka-lon: dat. pl. OF 4,16,16. — fachil-: nom. sg. -a Gl 1, 562,39 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 4,162,23 (Sal. c); -] 61,18 (Sal. a 1, 12. Jh.); uacila: acc. pl. 2,720,58. — facholon: dat. pl. Gl 2,535,7; facolono: gen. pl. 350,35 (Ja); fakolon: dat. pl. OPV 4,16,16. — facchel-: nom. sg. -a Gl 3,238,14 (SH a 2). 262,10 (ebda.); dat. sg. -o Nc 755,18 [97,16]; acc. sg. -a 17 [15]; dat. pl. -ôn 769,11 [116,12]; fachel-: nom. sg. -a Gl 2,736,3; -e 3,325,6 (SH f); -] 262,10 (SH a 2, 12. Jh.); uachel-: nom. sg. -a 2,486,39; -e 3,238,14 (SH a 2; v-). — faccula: nom. sg. Gl 3,317,67 (SH e, 12. Jh.); dat. sg. 2,348,31; uaccula: dass. 610,22.
Schwach flektiert: facchel-un: acc. sg. Nc 784,27 [138,17]; fakel-: acc. pl. Gl 3,394,48 (Hildeg.). — fachu-lun: acc. pl. Gl 2,635,39 (clm 18 059, 11. Jh.). Verstümmelt: uac..: (acc. pl.) Gl 2,398,2 (Wien 247, 11. Jh.). 1) Fackel, als Fackel dienender Kienspan: a) allgem.: facolono [occurrere illae votis sponsalibus omnes ornatu adcinctae] taedarum [flammicomantum, Juv. 4,201] Gl 2,350,35. fachala fax 728,18. 3, 238,14. 317,67. 631,32. 4,61,18. haec fax facis 3,325,6. taeda 262,10. taeda fax 4,162,23; b) als Leuchte: faccula [talia secreta coluerunt orgia] taeda [... Baptae ..., Juven. 2,91] Gl 2,348,31. uachela [vivax flamma viget, seu cava testula sucum linteolo suggerit ebrio, seu] pinus [piceam fert alimoniam, Prud., H. ad inc. luc. (V) 19] 486,39. fachulun ł chien taedas [silva alta ministrat, pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt, Verg., G. II,431] 635,39. fachala [dat clarum e puppi] signum (faculam elevavit, Serv. z. St.) [ders., A. III,519] 652,28. uacila [ferroque] faces [inspicat acuto, ders., G. I,292] 720,58. fakelun spinzia lampas 3,394,48. (Judas) quam inti mit imo mihil menigi mit liohtfazzon inti mit faccalon inti mit giuuafanin venit et cum eo turba multa cum lanternis et facibus et armis T 183,1, ähnl. O 4,16,16 (z. selben Stelle = Joh. 18,3). an dero zeseuuun (truog er) eina brinnenta facchela. Also die poetę sagent taz alliu diu uuerlt lieht habe . fone Apollinis facchelo dextera (praeferebat) ardentem facem [vgl. ferner: fingunt enim poetae face Apollinis mundum illuminari, Rem.] Nc 755,17. 18 [97,15. 16]. (plaustra d. i. das Sternbild des Großen und des Kleinen Bären) tie ebenglat sint facchelon 769,11 [116,12]. ube der tagerod sina facchelun . unde sin scona lieht inzundet habe an Leucothea i. Aurora succenderet facem . lumenque purpureum i. pulchrum 784,27 [138,17]; c) als Brandfackel, Feuerbrand: fachila [et surrexit Elias propheta, quasi ignis, et verbum ipsius quasi] facula (Hs. fax, vgl. Sab. 2,493 Anm.) [ardebat, Eccli. 48,1] Gl 1,562,39. 582,38. uacala [excussasque sacro] taedas [(sc. der Unzucht) depellit (sc. imperterrita virgo d. i. die Keuschheit) ab ore, Prud., Psych. 48] 2,398,2. 545,38. 592,16. 2) Kienspan in der Verwendung als Zunder, Brennmaterial: facholon [pinguis quos (sc. igniculos) olei rore madentibus lychnis aut] facibus [pascimus aridis, Prud., H. ad inc. luc. (V) 14] Gl 2,535,7. uaccula [contra ea oppidani in proxumos saxa volvere ..., praeterea picem sulfure et] taeda [mixtam ardenti mittere, Sall., Jug. 57 p. 298,7] 610,22. fachala [hic focus et] taedae [pingues, Verg., E. VII,49] 626,9. 3) (fraglich) Flamme: fachela [cumque psallerent, de ore iunioris fratris per singulos versus] fax [ignis egressa ascendebat ad caelum, Vitae patr. 529b, 195] Gl 2,736,3 (oder liegt Vok.-Übers. vor? Die Gl. gehörte dann unter 1 a); zur selben Textstelle wohl auch die von Steinm. nicht bestimmte Gl. fax ignis. flamma ł fhachala 732,12; von beiden Gll. scheint die letztere den älteren Stand zu spiegeln: flamma als Kontextübers. von fax ignis, fhachala als Vok.-Übers. von fax in dessen gängiger Bedeutung.
Abl. fackilen (?).
Vgl. Frings, Germ. Rom. II,244 f.
Vgl. fackla, facula.
4410 Zeichen · 208 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    fackalast. sw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    fackala , -ila , -ula ( unter Einfluß von lat. facula) st. sw. f. , mhd. vackel, nhd. fackel; mnd. mnl. fackele; aus vul…

Verweisungsnetz

808 Knoten, 818 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Hub 2 Wurzel 1 Kompositum 802

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fackala

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — fackala kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.