Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
abuh adj.
adj., mhd. ebech, eb(i)ch, nhd. äbig, äbicht (vgl. aber Ochs, Zfd Ma. 18, 1923, 309 f.); as. aBuh; mnl. avesc; an. ǫfugr; vgl. got. ibuks. — Graff I, 89 f. 102.
apuh: Grdf. Gl 1,262,2 (K); nom. sg. m. -]er 2,95,53. 4,320,8; comp. nom. sg. n. -]era 2,84,42 (Stuttg. H. B. VI, 109, Konstanz 9. Jh.). — abuh: Grdf. Gl 2,88,38 (Bern 89, 9. Jh.). 89,38 (3 Hss., 9. 9./10. Jh.). 4,321,32 (2 Hss., 9./10. Jh.). T 92,3 (voc.). 99,4 (voc.). 109,3; -]er Gl 2,86,37. 95,53; -o T 151,8 (voc.); gen. sg. n. -]es Gl 1,541,56 (Rb); -]en T 76,4.
aboh: Grdf. Gl 1,32,28 (PaK). 36,26 (ebda.); nom. sg. f. -]a I 26,3.
apah-: nom. sg. m. -er Gl 2,630,36. 4,108,15; dat. sg. m. -emo 2,170,66 (clm 6277, 9. Jh.); dat. sg. f. -ero 270,3 (M, 3 Hss.); acc. sg. f. -a 421,57; dat. pl. -en 414,32. — abah: Grdf. Gl 4,14,58 (Jc); nom. sg. m. -]er 2,369,40. 3,425,54 (-ch-); -]o O 3,7,82; nom. sg. f. -]iu Gl 2,384,9 (2 Hss.). 530,49; dat. sg. f. -]eru S 205,19 (B); nom. pl. n. -]u T 13,3; gen. pl. -]ero S 275,8 (B); dat. pl. -]en O 2,24,24; acc. pl. m. -]e S 211,28 (B); acc. pl. n. -]iu H 5,4,2.
abeh-: nom. sg. m. -er Gl 4,155,1 (Sal. c, 13. Jh.). 164, 69 (ebda. -hs); gen. sg. n. -es 2,487,5 (Sg 134, 10. Jh.).
abihemo: dat. sg. m. Gl 2,209,38 (12. Jh.).
abuun: nom. pl. n. Gl 4,296,30 = Wa 54,17 (dort avuun gelesen; Essen, 10. Jh.; vgl. as. avuh, ae. afulíc); abe-eme: dat. sg. m. Gl 2,233,59 (Rc; Steinm. „kaum abeemo“; so Schatz, Ahd. Gr. § 241). — habihemo: dat. sg. m. Gl 2,206,6 (S. Pauli xxv d/82, 10. Jh.). — habuer: nom. sg. m. Gl 1,543,28 (Ja); habeen: dat. pl. 5,99,18 (Wien 969, Mainz 10. Jh.).
Fehlschreibungen: ablih: Grdf. Gl 1,231,27 (Ra, = abuh); abuohe: nom. pl. m. 262,2 (ebda.; korr. aus uo, ohne daß der erste Buchstabe getilgt wurde; vgl. Baesecke, Abrog. 20); apanun: acc. sg. f. 2,401,65 (= apahun); abahel, ababel: nom. sg. m. 4,86,13 (Sal. a1 = abaher).
abhochi: nom. sg. m. Gl 2,90,43 (Paris. 12447, S. Germain 10. Jh., mit angehängtem i) könnte eine ja-Bildung sein nach dem Muster der Adj. -oht/-ohti. 1) in andere Richtung gebracht: a) umgekehrt, umgewendet: abuhes felles versipellis Gl 1,541,56 (Rb; vgl. zum selben Lemma Ja = 3a). (mit) apahemo (scafte) [percussit ... eum Abner] aversa (hasta) [Greg., Cura 3,16 = 2. Reg. 2,23] 2,170,66. 206,6. 209,38. 233,59; b) falsch, verkehrt, in falscher Richtung verlaufend: apahero diverso ... itinere [ambulat, si gaudia delectationesque appetit, cui dux suus viam amaritudinis ostendit, Greg., Hom. I, 2] Gl 2,270,3. mit apahen gengin [caecitas quae nos ...] sinistris gressibus [errore traxit devio, Prud., H. matut. (II) 95] 414,32. perversus 4,86,13. 155,1; — nach dem Ethischen zu verschiebt sich bereits: so abuhun [erunt] prava [in directa et aspera in vias planas, Luc. 3,5] 296,30 = Wa 54,17, ebenso: uuerde abahu in rehtu inti unebanu in slehta uuega T 13,3. 2) abgekehrt, entgegenstehend: a) abwendig, unheilvoll, ungünstig: die apahun [deus ... temperans oraculum prosper] sinistrum [Prud., H. ieiun. (VII) 173] Gl 2,401,65. apaha die freislichun [ebda.] 421,57. abehes nihil sinistrum [vanae minentur umbrae, ders., H. a. somn. (VI) 123] 487,5; apaher upiler [arboribusque satisque notus pecorique] sinister [Verg., G. I, 444] 630,36 (Interpr. contrarius); b) feindselig, abhold, wild: aboh slizzandi improbus saevus Gl 1,32,28 (Interpr. zu avidus avarus insatiabilis). aboh aspero 36,26 (Ra: pittremo, Interpr. zu agili acuto saevo malo). asperi 262,2 (zu trux gentilis). 3) vom moralisch Guten abgewendet: a) hinterhältig, listig, verschlagen: habuher [profert mendacia] versipellis [Prov. 14,25] Gl 1,543,28. abaher ... versutus [Prisc., Inst. 139,18] 2,369,40. 3,425,54. 4,108,15 (1 Hs. hintarscrenkig). abeher hinterscrentiger 164,69. abahiu striunera [fraus ... fallendi] versuta opifex [Prud., Psych. 260] 2,384,9. 530,49. mvnd sinan fona vbileru edo abaheru sprahhu haltan os suum a malo vel pravo eloquio custodire S 205,19; b) böse, schlecht, verabscheuenswert; es wird nicht von einzelnen Taten, sondern von der in falsche Richtung gelenkten Gesinnung, den Gedanken. dem ganzen Sein gebraucht; deshalb kann es T auch als Bezeichnung des Teufels, des Bösen schlechthin benützen: thie beresboto thaz sint kind thes abuhen, zizania ... filii sunt nequam T 76,4; — protervus Gl 1,231,27. 2,84,42 (Hs. proterius, ebenso 4,320,8 unter Canonesgl.). 86,37. 88,38. 89,38. 90,43. 95,53. 4,320,8. 321,32. unkiuuar abah protervus [impudens convitiosus CGL IV, 557,7] 14,58. habehen [non flectit simulacris colla] nefandis [Aldh., De virg. 378] 5,99,18. vmbi kidancha sine abahe ut sollicitus sit circa cogitationes suas perversas S 211,28. abahero ... kehengida prohibeant pravorum praevalere consensum (bei der Abtwahl) 275,8. dhazs chiendot uuerdhe dhiu aboha ubarhlaupnissi ut consumetur praevaricatio I 26,3. kanige abahiu atum keist vitemus omne lubricum, declinet prava spiritus H 5,4,2. vvuolaga ungitriuui cunni inti abuh o generatio infidelis et perversa T 92,3. abuh scalk serve nequam 99,4. 151,8 (abuho). odo thin ouga abuh ist bidiu uuanta ih guot bin? an oculus tuus nequam est ... 109,3. halt unsih ... fon allen widarmuatin, thaz muazin wir biwankon then abahen githankon O 2,24,24. so thu io in thia redina (die heilige Schrift) thar langor sizis obana: so thir ther abaho githank welket mer 3,7,82.
Vgl. abuh st. n.
Vgl. Weisweiler, IF 41,345 ff.
Abl. aboho; abuh, abuhî, abuhheit, abuhnessî; abuhhen; abohôn.