lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

biscof

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
3
Verweise raus
3

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

biscof st. m.

Bd. 1, Sp. 1112
biscof
st. m., mhd. bischof, nhd. bischof; mnl. bisscop; ae. bisceop; an. biskup; vgl. got. aípiskaúpus; zu gr. ἐπίσκοπος; lat. episcopus. — Graff III, 353.
pis-cof: nom. sg. Gl 1,128,27 (Pa K). 3,179,34 (SH B); nom. pl. -]a 2,149,44. Npgl 98,6; gen. pl. -]o NpglNpw 103,12; -coph-: dat. sg. -e S 64,1; acc. pl. -a 326,14. []
bis-cof: nom. sg. Gl 3,132,29 (SH A, 4 Hss.). T 2,1. 128,8. O 1,4,27 (voc.). 47 (F -k-). 12,31. 3,25,22. 31. 4,19,39 (FV). 20,2. Os 2; gen. sg. -]es Gl 3,376,55 (-u-, Jd, oder Komp. biscoueshosen? Vgl. Gröger § 128, 2 a γ u. S. 292). 395,17 (Hildeg., oder Komp. biscofeshubelin? Vgl. Gröger, ebda.). Nc 691,22 [6,21]; dat. sg. -]e T 46,4. O 4,19,1 (PV, -k-). Nb 66,9 [75,3]; nom. pl. -]a O 1,4,4 (F -k-). 2,10,14. 3,25,1 (PV). 4,24,19 (V -k-). Os 3. Nc 785,25 [139,23]. Npgl 106,34; gen. pl. -]o T 8,2. 112,1. O 4,19,22 (PV, -k-). 23,21 (PV); dat. pl. -]un T 13,1. 129,8; -]en NpNpw 44,17; acc. pl. -]a T 13,19. Nc 693,27/28. 785,27 [9,10/11. 139,25]; -coff-: dat. sg. -e OF 4,19,1; nom. pl. -a F 23,22; gen. pl. -o OF 4,19,22. 23,21; -cofh: nom. sg. Gl 3,393,13 (Hildeg.); -coph: nom. sg. 376,44 (Jd). 378,49 (Jd); nom. pl. -]a OF 3,25,1; -cop: nom. sg. Gl L 110; nom. pl. -]a 109 (oder -ba?); -]os Gl 2,587,72 = Wa 101,33; acc. pl. -]a Gl L 109 (oder -ba?); -]os S 319,41 = Wa 17,15 (sächs. B.); -gof: nom. sg. T 135,29.30. 185,11. 187,1. 190,1; nom. pl. -]a 135,28. 34. 225,2; gen. pl. -]o 117,4. 154,1. 183,1. 186,1. 205,3. 215,1; dat. pl. -]on 111,2; -goff-: gen. sg. -es 185,2. 186,2. 188,4; dat. sg. -e 186,2. 3. 187,4. 6; nom. pl. -a 195,3. 198,4 (2). 204,3; gen. pl. -o 189,1. 196,1. 197,1. 199,6; -scoff-: acc. pl. -a S 324,32 (Lorscher B., 9. Jh.); bischof: nom. sg. Gl 3,132,30 (SH A). OP 4,19,39.
pischolf: dat. sg. S 359,72 (Benediktb. Gl. u. B. iii).
bis-cuoffen: dat. pl. Npgl 63,9; -coufin: dat. pl. Npgl 95,8; pis-couf: nom. sg. (voc.) Npgl 64,4. 1) christlicher Bischof: piscof episcopus Gl 1,128,27. de iro eica piscofa [placuit post poenitentiam biennii, eos suscipi, utrum vero cum oblatione,] singuli episcoporum [, ... examinent, Conc. Anc. xxvi] 2,149,44. biscof episcopus 3,132,29. piscof praesul vel pontifex vel antistes vel episcopus 179,33. biscoph pontifex 376,44 (vgl. Anm. z. St.). biscoueshosen cambage (zu cambuca? Vgl. Diefb. Gl. 92 b) 376,55. biscoph episcopus 378,49. en pholianz episcopus 393,13. biscofeshubelin paiox infula 395,17. daz ih dir hold pin .N. demo piscophe S 64,1 (Priestereid); — in Beichten: ik iuhu, that ik ... biscopos endi prestros neeroda endi neminnioda so ik scolda 319,41 = Wa 17,15. ik gihu, thaz ih biscoffa inti priesda inti gotes man so niereda inti niminnoda so ih scolda 324,32. piscopha ... enti gotes man 326,14. ich begihe ..., daz ich ... minem pischolf, minem pharrare unde andern minen lerarn nie so gehorsam ... wart, so ich solte 359,72; — si salida gimuati Salomones guati, ther biscof ist nu ediles Kostinzero sedales; allo guati gidue, thio sin, thio biscofa êr thar habetin Os 2.3. stritet man umbe ambahtsezzi . also daz ist uuer ze chuninge tuge . alde ze biscofe Nb 66,9 [75,3]. fure die apostolos die êr uuaren . sint dir uuorden iro chint . die sezze ze biscofen uber alla erda constitues eos principes super omnem terram NpNpw 44,17. obe dien sizzent spiritales (die geistlichen). sanctę episcoporum animę (piscofo sela) inphlegent iro NpglNpw 103,12. innont iuh ze apostolis (biscoufin) . ze predicatoribus (andren prediaren) . daz sie iuh pringen in sanctam ęcclesiam Npgl 95,8; — biscof ist Anrede für Christus: unsera ubeli besuondost du sacerdos (piscouf) 64,4. 2) Priester schlechthin: a) christlicher: biscof, ther sih wachorot ubar kristinaz thiot O 1,12,31. thie zi thiu giwizzent, zi herost ouh nu sizzent, iz ouh nu wola weizent, joh biscofa heizent 2,10,14; b) jüdischer: α) allgemein: biscop [tu es] sacerdos [... secundum ordinem Melchisedech, Ps. 109,4] GlL 110. biscopa sacerdotes [tui induantur iustitiam, et sancti tui []exultent, Ps. 131,9; ähnl. 16] 109. sumer biscof namen Zacharias quidam sacerdos T 2,1, ähnl. 13,19. 46,4. 111,2. 128,8. wanta warun thanne thie biscofa einkunne O 1,4,4. ni forihti thir, biscof [ne timeas Zacharia, Luc. 1,13] 27. tho sprah ther biscof [et dixit Zacharias, ebda. 1,18] 47. er uuegeta sinen liuten . also sacerdotes (piscofa) tuont Npgl 98,6. vuar sint iro (d. i. Iudaeorum) prophetę unde iro sacerdotes (biscofa)? 106,34; β) in Verbindung mit hêrôsto, hêrtuom (princeps) oder furisto, hôhôsto (summus) im Sing. der Hohepriester, im Plur. die Gesamtheit der Hohenpriester: ther furisto bisgof summus sacerdos T 190,1. 198,4. alle dea herostun biscoffa omnes principes sacerdotum F 23,22. gisamanota then herduom thero biscofo principes sacerdotum T 8,2. untar then heriston biscofun sub principibus sacerdotum 13,1, ähnl. 112,1. 117,4. 154,1. 183,1. 186,1. 189,1. 196,1. 6. 197,1. 199,6. 205,3. 215,1. Npgl 63,9. quam thaz heroti ... zi thero biskofo thinge. Thie selbun ewarton joh thie hereston ... [consilium inierunt omnes principes sacerdotum, et seniores populi, Matth. 27,1] O 4,19,22; dann auch ohne besondere Bezeichnung: fora themo biskofe [pontifex, Joh. 18,19] O 4,19,1. zi imo sprah ther biscof [princeps sacerdotum ait illi, Matth. 26,62] 39. ther biscof Kaiphas was thar [adducunt ... Iesum a Caipha, Joh. 18,28] 20,2, ähnl. T 186,2 (2). 3. 187,1. 4. 6. 188,4; biscof thes iares pontifex anni illius ‘Hoherpriester jenes Jahres’: T 135,29. 30. 185,11. O 3,25,22. 31 (Joh. 11,51);
das Priesterkollegium (vgl. Zür. Bib. S. 1468 Nr. 93): quamun tho thie ambahta zi then biscofun ad pontifices T 129,8, ähnl. 135,28. 34. 185,2. 195,3. 198,4. 204,3. thie biscofa ... joh al thaz heroti [pontifices et Pharisaei, Joh. 11,47] O 3,25,1. thero biscofo herti gab imo antwurti [responderunt pontifices, Randgl.] 4,23,21. thie biskofa ... firsprachun tho thie liuti [responderunt pontifices, ebda. 15] 24,19; c) sonstiger heidnischer: biscopos prestera [ipsa et senatus lumina, quondam] luperci (panas) [aut flamines, apostolorum et martyrum exosculantur limina, Prud., P. Laur. (ii) 518] Gl 2,587,72 = Wa 101,33. unde daz tu singest êr du ze turon chomest . nah temo site des uuacheren biscofes ritu nictantis pontificis Nc 691,22 [6,21]. diu (Fides) fone opferuuizegungo alte biscofa des ze urchunde zoh quae suadente haruspicio grandaevos pontifices in testimonium convocat 693,27/28 [9,10/11]. mit tero (uuolla) sih kareuuent tie fruoten biscofa in India qua perhibent indusiari vates Indicae prudentiae 785,25. 27 [139,23. 25].
Vgl. Frings, Germ. Rom. 46, Waag 20 ff.
Komp. erzi-, kôrbiscof; Abl. biscoftuom, biscofheit.
6744 Zeichen · 325 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    biscofst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    biscof st. m. , mhd. bischof, nhd. bischof; mnl. bisscop ; ae. bisceop; an. biskup; vgl. got. aípiskaúpus; zu gr. ἐπίσκο…

Verweisungsnetz

8 Knoten, 6 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 6 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit biscof

10 Bildungen · 8 Erstglied · 2 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von biscof 2 Komponenten

bis+cof

biscof setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

biscof‑ als Erstglied (8 von 8)

biscofesstab

AWB

biscof·es·stab

biscofesstab st. m. , mhd. bischofstap, nhd. bischofsstab ; mnd. bischop(p)esstaf; an. biskupsstafr. bis-cofestab: nom. sg. Gl 3,395,18/19 (…

biscofesstuol

AWB

biscof·es·stuol

biscofesstuol st. m. , nhd. bischofsstuhl; mnd. bischop(p)esstôl ; ae. bisceopstól; an. biskupsstóll. bischoues-stul: nom. sg. Gl 3,394,10 (…

biscoffên

AWB

biscoffên s. bi- scoffên sw. v.

biscofheit

AWB

biscof·heit

biscofheit st. m. f. — Graff III, 354. b. ist Mask. im Tatian, Fem. bei Notker, unentschieden bleibt das Geschlecht im Isidor ( jedoch Fem. …

biscoftuom

AWB

biscof·tuom

biscoftuom st. n. ( m.? ) , nhd. bischoftum; mnd. bischopdôm n. ( m. ); ae. bisceopdóm m. ; an. biskupsdómr m. — Graff III, 354. pis-cof-tuo…

biscoftuomlîh

AWB

biscoftuomlîh adj. — Graff III, 354. pis-cof-tuom-lihero: ( 2 Hss., 1 -uō-), -coph-, mit verblaßter Endung -lih .. ( vgl. Steinm. z. St. ) :…

biscoftuomlīh

KöblerAhd

biscoftuomlīh , Adj. Vw.: s. biskoftuomlīh*

biscof als Zweitglied (2 von 2)

erzibiscof

AWB

erzibiscof st. m. , mhd. erze-, erzbischof, nhd. erzbischof ; mnd. archebischop, ersebischop, mnl. ertsbisscop ; ae. arcebisceop; aus lat.-g…