lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gilouba

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
34
Verweise raus
16

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gilouba st., auch sw. f.

Bd. 5, Sp. 1309
gilouba
st., auch sw. f., mhd. g(e)loube st. sw. f. u. sw. m.; mnl. g(e)love f. m. n.; vgl. nhd. glaube m. — Graff II,71 f.
ca-laup-: gen. sg. -a S 49,2. 8. 50,21. 29 (alle Exh., Hs. A); acc. sg. -a 30. 34 (beide Exh., Hs. A). H 20,2,1 (k-); ki-: nom. sg. -a Gl 4,19,48 (Jc); ga-: gen. sg. -a 2,342,27. 28 (clm 6325, 9. Jh.). S 49,2. 9. 50,20. 21. 29 (alle Exh., Hs. B); acc. sg. -a 16,12 (Wess.). 50,30/31. 34 (beide Exh., Hs. B). 42 (Exh., 2 Hss.).
ka-laub-: nom. sg. -a H 3,5,3. 6,2. 6,3,1 (voc.). 7,3. 15,5,3; gen. sg. -a 6,6,1 (c-). 15,2,4; dat. sg. -u 8,8,4. 10,1,1. 20,3,2; ki-: nom. sg. -a 5,5,2. 25,6,4; gen. sg. -a S 191,1 (B); dat. sg. -a 193,34 (B; k aus Ansatz von l korr.); ke-: nom. sg. -a H 22,6,1; gen. sg. -a 24,9,4; dat. sg. -v S 196,31 (B); gi-: nom. sg. -a 31,58. 33,90. 107 (alle Wk); acc. sg. -a 31,57 (Wk). — ki-loub-: nom. sg. -e S 171,78; gen. sg. -e 173,2,7; dat. sg. -e 172,5. 173,1,1. 2,12; acc. sg. -e 171,76; ke-: nom. sg. -a Npgl 32,5; gen. sg. -o 95,Prooem. 104,8. 10; dat. sg. -o 88,45; acc. sg. -a Np 46,10. Npgl 47,3; gen. pl.? -on 67,31 (in keloubon irreden, s. I 4 a; oder giloubirrido, wie von Sehrt, N.-Wortsch. S. 216 erwogen?); k-: nom. sg. -a 88,13; gen. sg. -o Thoma, Glossen S. 18,9 (c-); dat. sg. -o Npgl 44,15; gi-: nom. sg. -a O 1,26,14 (FP, -a aus e korr. V). 3,7,88. 8,40. 10,43. 14,46. 49. 4,37,10. 15; -e Gl 4,100,17 (Sal. a 1; -ov-); gen. sg. -a O 3,6,19; dat. sg. -u 1,23,11. 2,2,25 (DP, v über das zweite o geschr. V). 7,37. 12,81. 3,9,13. 12,32. 14,48. 20,175. 4,13,18. 37,29. 5,6,7. 16,31; -o 2,2,25 (F); -a S 181,6 (-uo-); acc. sg. -a Gl 4,314,17 (oder nom.?). O 1,17,70. 19,25. 2,2,24. 7,70. 13,27. 35. 3,11,1. 2,10; dat. pl.? -on 1,1,118 (FP, -on aus -un korr. V; zum Plur. vgl. Erdm., Syntax 2,16); ge-: nom. sg. -a Gl 4,161,71 (Sal. c; -ov-). S 121,7. Np 36,6. Fides 1. 40. Npgl 104,11; -e Npw ebda.; gen. sg. -o NpglNpw 104,11. Np 58,7. Npgl 46,10. 54,21. 61,5. 67,28. 68,37. 71,15. 85,17. 89,10. 96,11. 103,2. 104,8. 106,38; -e Jb. Ph. 22,75 (nach Gl 3,418,72) [HD 2,394]. Npw 101,8. 103,2. 104,8 (2). 10. 106,38; dat. sg. -o Nb 28,28 [23,22]. Np 8,3. 40,14 (2). 58,6. 64,11. 84,11. Fides 16. Npgl 5,7. 50,20. 61,5. 73,17. 88,45. 100,4. 104,4. 8. 9; -a S 140,30 (WB). Np 49,1; -e Npw 101,15. 103,9. 104,4. 8. 9; acc. sg. -a NpNpw Fides 1. Np 24,16. 67,29. Npgl 45,3. 81,8. 103,9; -e Gl 3,417,59 [HD 2,379]; g-: nom. sg. -a S 153,19. Npw 32,5. 36,6. 44,11. 118 F,43 (Hs. globa, v über o). K,76. Fides 1. 40; gen. sg. -a S 141,14 (WB). Npw 45,10. 118 E,33. F,42. 134,18. Cant. Abac. 17. Cant. Zach. 79; -o S 141,15 (BB). Npgl 17,13. 20. 25. 70,6; -e S 141,9. Npw 118 B,15. D,29. Symb. 1; dat. sg. -o S 140,31 (-ov-). 34. 141,15 (alle BB). Npgl 92,Prooem. 96,1. 101,15; -a S 140,28 (WB). 187,69. Npw 44,15. 49,1. 50,20. Cant. Annae 5. Fides 16; -e S 135,13 (BB). 356,29. Npw 8,3. 40,14 (2); acc. sg. -a S 141,5. 145,8 (BB; -ov- = 7 WB). 147,21 (BB). Npgl 68,22. Npw 46,10 (2); -e 24,16. 47,3.
Seltene schwache Formen: ca-laup-un: acc. sg. Gl 1,42,11 (K); -laub-: dass. ebda. (Pa); vgl. aber Splett, Stud. S. 96, der die Formen zu giloubo sw. m. stellt; gi-loubun: gen. sg. O 3,10,41 (vgl. Kelle 2,219); hierher wohl auch: ki-lou-bun: gen. sg.? Gl 4,3,8 (Jc; von Krotz S. 317 wird jedoch auch Zugehörigkeit zu giloubo adj. erwogen).
Verkürzte Schreibung: ka pa: acc. sg. H 8,4,4 (Ausg. kalaupa); pu: dat. sg. Mayer, Glossen S. 63,18 (clm 4542, 9. Jh.).
Hierher wohl auch, verschrieben: ki-rauba: acc. sg. Gl 1,542,15 (Rb).
Verstümmelt, unsicher: ..ba: acc. sg.? S 178,7 a,19 (Preds. C).
kilo .. S 174,3 a,14 s. giloubîg. I. Glaube im religiös-christlichen Sinn: 1) Glaube als innere Haltung u. seelisch-geistiges Handeln des Menschen, Vertrauen zu (dem alttestamentlichen u. christlichen) Gott u. zu Christus (auch dem heiligen Geist): a) mit expliziter Nennung des Glaubensgegenstandes: α) der Glaube an Gott, an Christus: mit Gen. d. Pers.: kotes kalaubu dera lebemes uuane simbligemu kalaupemes dei fide qua vivimus, spe perenni credimus H 10,1,1; — mit Poss.-Pron., bez. auf Gott/Christus: zi giloubu ladôn: ther (Christus) sie zimo holeta, zi giloubon sinen ladota O 1,1,118; zi giloubu uuîsen: er (Gott) sprach . unde uuista ze sinero gelouba alla erda . alle die in erdo sizzent [vgl. ut universas gentes pravis erroribus sauciatas ad credulitatem suae remedia pius medicus invitaret, Cass.] NpNpw 49,1; vgl. noch 2 c; β) bez. auf die Werke bzw. Taten Gottes, Christi bzw. die Darstellung von Glaubensinhalten, stärker die Überzeugung von ihrer Existenz bzw. ihrem Wahrheitsgehalt mit einschließend: mit in + abstr. Akk.: in thiu werk minu so ist stark gilouba thinu [vgl. magna est fides tua, Matth. 15,28] O 3,10,43; mit abstr. Gen.: diu glouba sancti euangelii gereinet dir daz herza Npw 44,11 (Np fides); mit Nebensatz: quam uns gilouba herasun, thaz er ist selbo gotes sun O 3,7,88; ferner: 1,17,70; b) ohne explizite Nennung des Glaubensgegenstandes, der Bezug auf den Inhalt der christlichen Religion ist vorausgesetzt: manige sint dara kiladit durh die kiloube [vgl. multi autem per gratiam dei ad regnum coelorum per fidem vocantur, Greg., Schmid II,17,263] S 171,76. thiu kiloube ist tot âne dei uuerh [vgl. fides sine operibus mortua est, ebda.] 78. du dera calauba helfant pist inti deodrafte du sihis tu fidei auditor es et humiles tu respicis H 6,6,1. kahalte frido uuiniscaf ni kalichisotiu minna uzzan unpauollaniu kadigani kalaubu emazzigeru conservet pacis federa non simulata caritas, sed inlibata castitas credulitate perpeti 8,8,4. kideht uuihero kelauba ... uueralti ubarsigirot furistun devota sanctorum fides ... mundi triumphat principes 22,6,1. siginumft dera kelauba fuaremes vixillum (l. ve-) fidei ferimus 24,9,4. pisliften kilauba uuiruit lapsis fides revertitur 25,6,4. ther mit giloubu thaz giduat ... nist themo ser bizeinit [vgl. qui crediderit in eum, non iudicatur, Joh. 3,18] O 2,12,81. ther man, sih thaz gilerit, thiu gilouba in inan (sc. Jesus Christus) kerit [vgl. qui credit in filium, Marg. nach Joh. 3,36] 13,35. mit worton wolt er suazen thia gilouba in imo buazen 3,2,10. sie heili thar io scuafun, thie mit giloubu riafun 9,13. gilouba thin in wara thiu deta thih hiar heila [vgl. fides tua salvam te fecit, Luc. 8,48] 14,49. tho betota ih selbo bi thih, in giloubu ni giwangtis joh muates thih gihartis [vgl. ut non deficiat fides tua, Luc. 22,32] 4,13,18. vuanda fides (gelouba) mit dero gechorot uuirt quam suauis est dominus (uuieo suozze got ist) . diu gibet regnum cęlorum (himelriche) NpglNpw 104,11. vnz er ungestarchet ist an dero geloubo . so limphent imo quedam stillicidia (sumeliche trophen) de sacramentis quia non potest capere plenitudinem ueritatis Np 64,11. fide mvndans corda eorvm (mit keloubo reinende iro herzen) Npgl 88,45. ih pat umbe dih, Petre, daz din glovba nieht zegienge Npw 118 F,43 (Np fides); in einem Bild bzw. bildl. Vergleich: Christ ioh uns si muas lid ioh unser si kalauba Christusque nobis sit cibus potusque noster sit fides H 3,6,2. frauuer tak deser duruhfare kadigani si eo so frua in morgan kalauba eo so mitti tak laetus dies hic transeat, podor (l. pu-) sit ut diluculo, fides velut meridies 7,3. daz sint die nieht nihabent dei ougen dera glouba Npw 134,18 (Np fidei); ferner: H 3,5,3. 5,5,2. 8,4,4 (alle fides). O 2,7,37. 3,14,46. 48. 20,175. 4,37,29. NpNpw 8,3. 36,6. NpglNpw 104,8. 9 (beide Np fides). Np 67,29. Npgl 88,45 (Np fides). 92,Prooem. (Np fides). Npw Cant. Abac. 17 (Np fides); — erw. mit einer Angabe des Maßes, der Intensität: mit best. Adj. (auch Pron.Adj.): luzil kiloubun modicae (Hs. anime, wohl verschr. für minimae, vgl. Steinm.) fidei [Matth. 6,30] Gl 4,3,8 (zur Vorlage u. zur Übers. vgl. Krotz S. 317 f.). ein uuib, diu uuas michelera kiloube unte kidulte unte diemuote S 173,2,7. nu habes thu thuruh thie bouma festirun gilouba [vgl. vidi te sub ficu, credis, Joh. 1,50] O 2,7,70. korata er thia warba thera weichun gilouba 3,6,19. si habeta, so er westa, gilouba filu festa [vgl. habeat ... magnam fidei perfectionem, Beda] 11,1. gilouba thin si kreftig, thaz thir sin tod si githig 4,37,15; non inveni tantam fidem in Israel (selichiro geloubo nefant ih under Iudon nieht) NpglNpw 46,10; hierher vielleicht: sina uile michela kilouba S 178,7 a,19 (konjiz. nach Anm. 6); ferner: O 3,10,41. 4,37,10; mit einer Vergleichsfügung: thaz thu in giloubu ... sis so festi io so stein 3,12,32. si habveritis fidem vt granvm sinapis (habent ir gelouba also seneffes chorn) Npgl 45,3; — der Glaube als Licht, Erleuchtung: montes sint ouh die . dero lumen . i. fides (lieht daz chit klouba) fone Christo chomende sie getuot renuntiare diabolo Npgl 88,13; in der Verbindung lioht thera gilouba: dih ... pittemes daz sclaf muat unzi denne muadaz pihebit dera kalauba leoht kaliuhte te ... praecamur, ut sopor mentem dum fessam declinet, fidei lux inluminet H 15,2,4. lux fidei (lieht dero geloubo) daz in corde (in demo herzin) ist Npgl 96,11; ferner: NpglNpw 103,2 (Np lumen fidei); — in Gegenüberstellungen: mit zuuîfal: ni druag inan (Petrus auf dem Wasser) thaz zuival, so thiu gilouba ubar al O 3,8,40; mit anasiht (bilidi Npw): ir habent in (Gott) funden fide (in geloubo) . suochent in specie (anasihte (Npw in demo pilde)) NpglNpw 104,4. min sang ... daz ist ieo an dir. Nieht ein tempore fidei (in dero gloubo zite) daz nu ist . nube ouh tempore speciei (in dinero anasihte zite) . daz hinafure ist Npgl 70,6. 2) religiöse Überzeugung der Christen, Überzeugung von der Wahrheit der biblischen u. kirchlichen Inhalte u. Lehren, der christliche Glaube, auch der christliche Lebenswandel: a) allgem.: geloube [ecclesia autem merito convocatio vocatur, quia amore spiritus sancti in unam fidem convocatur, HD 2,379] Gl 3,417,59 [HD 2,379]. geloube [quod infra tres menses suae consecrationis cum expositione propriae fidei quisque metropolitanus postulare a Romana ecclesia debet, HD 2,394] Jb. Ph. 22,75 (nach Gl 3,418,72) [HD 2,394]. pu (für caloupu?) [si enim vestem nuptialem baptisma vel fidem dicimus, quis sine baptismate et] fide [has nuptias intravit? Greg., Hom. II,38, PL 76,1287 C] Mayer, Glossen S. 63,18. odo uue mac der furi andran dera calaupa purgeo sin ...? vel quomodo pro alio fidei sponsor existat ...? S 50,29. iuuer eogaliher de selpun calaupa den sinan fillol calerit za farnemanne unusquisque vestrum eandem fidem filiolum suum ad intellegendum docuerit 34 (oder zu 4?) tiu gelouba ist ter habit unde daz fant tero dingo quę sperantur 121,7. framkanc ... des libes indi dera kilauba processu ... conversationis et fidei 191,1. kalaupa kageozzanti unkalaupigen plinte ioh kasiune inleohtanter fidem refundens perditis caecosque visu inluminans H 20,2,1. der (Schächer) lone muzzonti chruci heilant churteru kasuahta kalaubu qui praemio mutans crucem Ihesum brevi adquaesivit fide 3,2. thaz ... thiu gilouba unsih ouh rehte in thionost sinaz rihte O 1,26,14. be diu uuerdent ex gentibus principes kesamenot . daz sie Abrahamis kelouba fure sie inphahen NpNpw 46,10. vuanda euangelium (kuot arende) chomen ist unde fides (kelouba) unde baptismum (touffi) in alla die erda NpglNpw 32,5. dir turhten uuerdent praht die iro gelegenun sint . unde iro gelih sint in fide (kloubo) unde in uirtutibus (tugedin) proximae eius afferentur tibi 44,15. magnus dominus habet kebreitet fidem (kelouba) sanctę ęcclesię in alla uuerlt 47,3. danne uuerdent sie (Iudei) hungerg dero geloubo [vgl. ita et tunc fidei avidissima desideria patientur, Cass.] Np 58,7. imitatores fidei (die biledera dero geloubo) apostolorum et prophetarum (poton ioh uuissagon) besizzent sia (sc. gierbida) Npgl 68,37. nouelli in fide (niuchomin ze geloubo) sint lenzo 73,17 (vgl. auch zi giloubu queman unter c). daz sie dannan geloubig uuerden . unde ouh sie in bono fidei suę irstanden (an demo guote iro geloubo) 85,17. uuanda dei uuerh dera glouba leitent ce fride Npw Cant. Zach. 79 (Np fidei); ferner: H 6,3,1 (fides). NpglNpw 104,8. Npgl 17,13. 25. 68,22. 71,15 (alle Np fides). 89,10; in einem Bilde: die (sc. Juden als Peiniger Jesu) uuaren huskeuelle, uuanda sie nieht ne mahton gesten in demo gezimbere dero geloube Npw 101,8; — êuua gilouba: gnade mir ... mit dere e dere gloube diu uns gelazen ist durh die gnada ze tuonne, diu uuir uone uns selben getuon ne mahtin Npw 118 D,29 (Np fidei). frumereht an minemo hercen durh die e dere glouba E,33 (Np fidei); uuort gilouba: unde daz uerbum fidei (uuort keloubo) sazta er Iacob ze festemo gebote NpglNpw 104,10 (vgl. auch 4). ih antuurte daz uuort dere glouba mir iteuuizzenten Npw 118 F,42 (Np fidei); ferner: NpglNpw 104,8 (Np fides); urkundi gilouba: umbe daz pehaltena testamentum fidei (urchunde geloubo) NpglNpw 104,11; — bez. auf die Häretiker: ferliusest die . die lugi sagent. Also heretici (unrechte in iro geloubo) tuont Npgl 5,7; hierher vielleicht auch (vgl. Formenteil): oportet et hereses esse (keloubon irreden sulin ioh uuesen) . vt comprobati manifesti fiant in vobis (daz die irchorinun scimbare uuerden under iu) 67,31; b) in Verbindung mit best. Adj.: für den rechten, allgemeingültigen, christlichen, auch den aufrichtigen, reinen Glauben: allîhhiu gilouba (auch mit Übergängen zu 4): thaz er habe allicha gilauba ut teneat catholicam fidem S 31,57. gilauba allichu thisu ist, thaz einan got in thrinisse endi thrinissi in einnissi eremes fides catholica heac est, ut unum deum in trinitate et trinitatem in unitate veneremur 58, ähnl. NpNpw Fides 1 (fides catholica). thisu ist gilauba allichu, thia nibi eogihuuelihher triulicho endi fastlicho gilaubit, heil uuesan nimag haec est fides catholica, quam nisi quisque fideliter firmiterque crediderit, salvus esse non poterit S 33,107. marcha saztost du in fidem catholicam (in allicha gelouba) . die sie neuberstephent Npgl 103,9 (Npw in dero christinlichun geloube, s. u.); kristanlîhhiu gilouba: ih pin da ana geuuenit sprechennis uuidir allen uianden dere christenlichen gloube Npw 118 B,15 (Np catholicae fidei). uuanda in (sc. disen salmon) die heiligen poten gisaminoten unde cesamine giuuurfen, daz iz zeichen si dera christenlichen gloube, also ouh in demo uuige daz zeichin ist an demo skilte Symb. 1 (Np Christianae fidei); ferner: 103,9 (Np fides catholica); gimeiniu gilouba: daz er habe die gemeinun gelouba ut teneat catholicam fidem NpNpw Fides 1; rehtiu gilouba: forgip mir in dino ganada rehta galaupa enti cotan uuilleon S 16,12. ist giuuisso gilauba rehtiu, thaz gilaupames endi biiehames, bi thiu truhtin ... got endi man ist est ergo fides recta, ut credamus et confiteamur, quia dominus noster ... deus et homo est 33,90. vnde al daz wider ist der rehtun gloubo, daz lougin ich 140,34 (BB = 30 WB). ich nihabo bihaltan ... reht gidinge, rehte glouba, gotes forhta 147,21 (vgl. 3). dara nah ruofo ih ... umba alla die, die der hie sint bigraban mit rehtero glouba viruarna pro cunctis in fide sancta defunctis 187,69. uuanda ih din einigo bin . rehta gelouba behaltendo inter multas hereses (under manigen geloubirron) NpNpw 24,16. der hereticus (unrehtero geloubo) unde scismaticus (rehtsceidig) ist . der ist kesceiden fone corpore (lichamin) Christi Npgl 54,21; ferner: S 140,31 (BB = 28 WB). 173,1,1; uuâriu gilouba: mit warero gilouba unta mit lutero biicht S 181,6; heilagiu gilouba: nu fliuh ich abtrunne der heiligun gloubo unde aller rehter werchunge ci demo uile miltin barme der diner alemahtigun irbarmide 141,15 (BB = 14 WB). die heiligen christinheit, diu dir ... uolstet in dera heiligen kiloube 173,2,12. uuaren sie (gentes) ... hungerge . ioh turstege sanctę fidei (heiligero geloubo) NpglNpw 106,38; ferner: S 172,5; [h]lûttariu gilouba: heretici (unrehtero geloubo) unde falsi (lukke) christiani uuaren dien uuidere . die mih sincera fide (mit lutero geloubo) beton uuolton Npgl 61,5; — für den Irrglauben, den bösen Glauben: ubiliu gilouba: heretico (keloubirrare) ad perfidiam (ze ubiliro geloubo) sih cherentemo . nefolgeta ih Npgl 100,4; unrehtiu gilouba: heretici (unrehtero geloubo) unde falsi (lukke) christiani uuaren dien uuidere 61,5; c) in best. verbalen Verbindungen (für einige Belege ist auch 1 zu erwägen): zi giloubu bringan: got Israhelis ... ile uuison allero diete. Pring sie alle ze geloubo [vgl. ut tibi credentium copia crescat ex gentibus, Cass.] Np 58,6; ferner: NpNpw 40,14; zi giloubu bikêren: selbero dero sundigon die Christvm sluogen . becherent sie ad fidem (ze gloubo) NpglNpw 101,15; zi giloubu ladôn: sang selbemo Christo . do sin lichamo irstuont . unde infideles ad fidem (ungeloubige ze gloubo) geladot uuurden Npgl 96,1; — (sih) zi giloubu gifâhan: fuor er (Johannes der Täufer) kundinti thaz ...: zi giloubu gifiangin, in riwa gigiangin, sih mannolih bithahti O 1,23,11. oba sie thes gigahent, zi giloubu sih gifahent: gidoufit werden alle [vgl. qui crediderit et baptizatus fuerit, nach Marc. 16,16] 5,16,31; in gilouba gigangan/sih zi giloubu giuuentan: ni was, ther nan (Christum) intfiangi, in gilouba gigiangi; zi giloubu sih giwanti [vgl. multi eum ... non credendo respuerunt, Beda zu Joh. 1,11] 2,2,24. 25; zi giloubu (bi)queman: wio siez ouh firnamun, zi giloubu sid biquamun 5,6,7. Iudei die êr ze geloubo chamen . die habent daz kescriben NpNpw 40,14. uuanda do si ce dera glouba chomen, do firsmahten si in den gotchuntlichen gichosen diu himilisgen, nals diu irdisgen Npw Cant. Annae 5 (Np fidem); ferner: Np 84,11; — gilouba intfâhan: thie thoh zi thiu gigahent, gilouba sina intfahent O 2,13,27. 3) die christliche Tugend des Gottvertrauens u. des Gehorsams gegenüber Gott, insbesondere als eine der drei Kardinaltugenden neben githingi/ githingî/githingo u. minna: da richisot diu minna ... da uerselet diu warheit daz alte gedinge. da nimet diu glouba ende aller ir geheizze S 153,19. picurte keuuisso dera kilauba edo kihaltidv cuatero tatio lanchom vnsereem succinctis ergo fide vel observantia bonorum actuum lumbis nostris 193,34. kalauba neonaltre slafe fides nequaquam dormiat H 15,5,3. kezimberot uuerden die festina unserro inmortalitas (untodigi) . in fide spe et caritate (in geloubo kedingi unde an minnon) NpglNpw 50,20. apostoli uuaren principes ... fidei spei caritatis (geloubo kedingi minno) Npgl 67,28. vuanda du besizzest omnes gentes (alle liute) per fidem et dilectionem (durh iro gelouba unde minna) 81,8. so gibet er dir diu geuuafini dero uuarheiti unde die pehebidi dero heili unde des gedinges unde dero glouba unde dero minna Npw 45,10 (Np fidei, Npgl triuuuo); ferner: Npgl 17,20. 95,Prooem. (beide Np fides). Npw 118 K,76 (Np fides). 4) die Gesamtheit der für den Christen verbindlichen Glaubenslehren: a) die christliche Lehre: in Verbindung mit best. Adj.: allîhhiu/kristanlîhhiu gilouba: ich gloube in der allichun cristinlichun gloube, daz der alemahtige uater ... ein warer lebente trohtin got ist S 135,13; heilagiu gilouba: nu nehab ich ... die heiligun glouba so giweret noh bihalten 141,5; gimeiniu gilouba: diz ist diu gemeina gelouba haec est fides catholica NpNpw Fides 40; rehtiu gilouba: so nemuozen uuir cheden dri gota ... nah uuarheite . unde nach rehtero geloubo ita tres deos aut dominos dicere catholica religione prohibemur 16; — rihtî/rihtida/bîfang thera gilouba: rihtida dera galaupa ia auh churtter piuank dera galaupa symbolum (Nicaenum) [autem, quod tempore sacrificii a populo praedicatur, Is., De off. 1,16 p. 753] Gl 2,342,27. 28 hloset ir, chindo liupostun, rihti (Hs. A, rihtida Hs. B) dera calaupa, dera ir in herzin cahuctliho hapen sculut audite filii, regulam fidei, quam in corde memoriter habere debetis S 49,2; b) der (fest) formulierte Inhalt der christlichen Glaubenslehre, das Glaubensbekenntnis: cuat samanspracha kilaupa (letzteres links nebengeschr.) symbolum [optima collatio, CGL IV,567,39] Gl 4,19,48 (zur Glossierung vgl. Krotz S. 573 f.). gilovbe simbolum 100,17. 161,71. dera calaupa cauuisso faoiu uuort sint cuius utique fidei pauca verba sunt S 49,8 (Hs. A = 9 Hs. B). in huueo quidit sih der man christanan, der deisu foun uuort dera calaupa ... lirnen niuuili noh in sinera cahucti hapen? quomodo enim se Christianum dicit, qui pauca verba fidei ... neque dicere neque vult in memoriam retinere? 50,21. odo uue mac der furi andran dera calaupa purgeo sin ..., der deo calaupa noh imo niuueiz? vel quomodo pro alio fidei sponsor existat, qui hanc fidem nescit? 30 (Hs. A = 30/31 Hs. B). nu allero manno calih, der christani sin uuelle, de galaupa iauh daz frono gapet alleru ilungu ille calirnen nunc igitur omnis, qui christianus esse voluerit, hanc fidem et orationem dominicam omni festinatione studeat didicere 42. habe al ... mir uirlouginet, sues sich (BB, ih WB) uiriehen habo mit der gloube worten 141,9. daz ich mino fillole ungileret habe die heiligun glouba 145,8 (BB = 7 WB). al nach der gloube, so ich fregehen han, so widersagich dem tiuuile 356,29; — hierher wohl auch (vgl. Formenteil) mit Vok.-Übers. für symbola: kebanti kilauba [quia vacantes potibus et] dantes symbola [consumentur, Prov. 23,31] Gl 1,542,14; vielleicht auch: nu noh vverchum deononte vveralti kelaubv liugant cote duruh scurt sint kevvizzan tertium vero monachorum deterrimum genus est Sarabaitarum, qui ... adhuc operibus servientes saeculo fidem (Hs. fide) mentiri deo per tonsuram noscuntur S 196,31 (zur Umdeutung der lat. Stelle vgl. Masser, Komm. Ben.reg. S. 85 f.). II. Glaubwürdigkeit, Glaubhaftigkeit: chraft daz sahha zuiflera (zouuifleru K) calaubun gibit argumen[tum] quod rei dubia(e) fidem dat Gl 1,42,11 (zur Übers. vgl. Splett, Stud. S. 96). ne maht ez gilouba fidem [verborum dei non contueretur, Beda in Matth. 26,33] 4,314,17 (in unklarer Konstr.; oder nach dem weiteren Kontextzushg. umgedeutet u. zu I 1 ?). in einan list. triuuo. ł cloubo. in einan gliz. listfanc in argumentum f(idei) [Comm. in Gen. = Gen. 39,16] Thoma, Glossen S. 18,9; zi giloubu glaubwürdig: uuaz uuanest tu nun dero sarfi des chununges . fone in dien er so gram uuas . mugen ze geloubo gesaget uuerden? quid videtur posse astrui . huic severitati? Nb 28,28 [23,22]; — hierher wohl auch: thia gilouba, ih sagen thir war, thia laz ih themo, iz lisit thar O 1,19,25.
Abl. giloubîg, giloubhaft, giloublîh; vgl. gilouben, ungilouba.
Vgl. giloubo sw. m., giloubî; vgl. auch giloubnissa. [Mikeleitis-Winter]
22476 Zeichen · 718 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    giloubast., auch sw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    gi- louba st., auch sw. f. , mhd. g(e)loube st. sw. f. u. sw. m. ; mnl. g(e)love f. m. n. ; vgl. nhd. glaube m. — Graff …

Verweisungsnetz

42 Knoten, 44 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 39

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gilouba

2 Bildungen · 0 Erstglied · 1 Zweitglied · 1 Ableitungen

gilouba als Zweitglied (1 von 1)

ungilouba

KöblerAhd

ungilouba , st. F. (ō) nhd. Unglaube, heidnischer Glaube, Aberglaube ne. unbelief, paganism ÜG.: lat. fides modica O, infidelitas Gl, NGl, (…

Ableitungen von gilouba (1 von 1)

ungilouba

KöblerAhd

ungilouba , st. F. (ō) nhd. Unglaube, heidnischer Glaube, Aberglaube ne. unbelief, paganism ÜG.: lat. fides modica O, infidelitas Gl, NGl, (…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „gilouba". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 11. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/gilouba/awb
MLA
Cotta, Marcel. „gilouba". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/gilouba/awb. Abgerufen 11. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „gilouba". lautwandel.de. Zugegriffen 11. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/gilouba/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_gilouba_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„gilouba"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/gilouba/awb},
  urldate      = {2026-05-11},
}