Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
quec adj.
adj. (zu -h neben -c vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 225, Braune, Ahd. Gr.15 §§ 96 Anm. 5, 145 [] Anm. 6 u. Heidermanns, Primäradj. S. 353), mhd. quec, kec, nhd. keck, dial. schweiz. chech, chitt Schweiz. Id. 3,120 ff. 567, rhein. queck Rhein. Wb. 6,1316; as. quik, mnd. kek, mnl. quic, -quec; afries. quik; ae. cwic; an. kvikr, kykr; vgl. got. quis. — Graff IV,632 f.
Bei den Schreibungen mit inlautendem -ch-, die durchweg ins Obd. fallen, muß die Entscheidung zwischen Affrikate und Frikativ meist offenbleiben (vgl. Reiffenstein, DWEB 2,328 f.). Weil die eindeutigen Graphien überwiegend auf Geminate bzw. Affrikate weisen, werden hier die Zweifelsfälle ebenso gewertet. -ch- in chechên Np 121,3 ist als Frikativ eingestuft, da Np für Affrikate fast immer cch schreibt (vgl. Pestalozzi, Beitr. 41,144 f. u. Schatz a. a. O. §§ 223. 225).
chvechaz: nom. sg. n. Gl 1,349,29 (M; -v- aus u korr.); checchemo: dat. sg. n. Nb 272,20/21 [211,26]; checha: acc. pl. m. Gl 2,568,27; choch- (zu -o- vgl. Braune a. a. O. § 107 Anm. 2): nom. pl. m. -e Npw 45,5; dat. pl. -in 121,3; cheg: Grdf. Nc 780,29 [98,3] (-g aus t korr.). — qhuekhe: acc. pl. m. S 27,14 (Patern.); qhuec: Grdf. Gl 1,275,40 (Jb-Rd); nom. sg. n. -]az 40/41 (Rd); quueches: gen. sg. n. 2,176,36 (clm 6277, Hs. 9. Jh.; lat. nom. sg.); quecch-: nom. sg. m. -ar 416,48 (zu -ar vgl. Schatz, Abair. Gr. § 117a); nom. sg. n. -az 1,275,41 (Jb); -ez 349,31 (M); dat. pl. -em S 30,53 (Wk.; -ē); -en 71,86 (Musp.; -kkh-, vgl. dazu Braune a. a. O. § 144 Anm. 1); -an Gl 2,418,34 (zu -an vgl. a. a. O. §§ 58 Anm. 3 u. 248 Anm. 11); quekk-: nom. sg. n. -az 1,349,30 (M; -cc-); gen. pl. -on WC 71,2 [139,10]; -en WA 71,2; superl. gen. sg. f. -eston WC 80,3 [153,25]; -estan WA 80,3; acc. sg. f. -eston W 91,1 [169,8]; quegchaz: nom. sg. n. O 2,1,43 (F; zu -gch- vgl. Kelle 1,523); quegkaz: dass. ebda. (PV; zu -gk- vgl. Braune a. a. O. § 143 Anm. 1); quech-: nom. sg. m. -er Gl 3,18,7; nom. sg. f. -iu 8 (beide Sg 242, 10. Jh.; -ch- wohl Affrikate, vgl. samiquec 12); nom. sg. n. -az 1,349,29 (M, 3 Hss.); nom. pl. m. -e O 4,26,18 (F); quek: Grdf. 3,24,101 (PV); nom. sg. n. -]iz Gl 1,349,32 (M, 2 Hss.; -c-); gen. sg. n. -]es Ol 68; nom. pl. m. -] O 4,26,18 (PV).
chechên: dat. pl. Np 121,3 (zu -ch- s. o.). — queh: Grdf. F 27,26; quehhes: gen. sg. m. 38,2. 8. 39,9.
quihc: Grdf. Sprachwiss. 37,408,2 (clm 14179, Hs. 9. Jh.; zu -hc für Affrikate vgl. Braune a. a. O. § 144 Anm. 3); quicca: nom. pl. n. Pw 67,11 = Gl L 397 (zur Best. als Plur. vgl. Borgeld § 167 S. 89).
Verschrieben: uuerk: Grdf. O 3,24,101 (F); verstümmelt: que ..: gen. sg. m. F 38,21 (Ausg. quehhes). 1) lebend, lebendig, auch von Sachl. u. Abstr.: a) (körperlich) lebendig (Gegensatz: tot): quecher vivus Gl 3,18,7. 8. du bist Xpīst quehhes gotes sunu tu es Christus filius dei vivi F 38,2. 8. 21, ähnl. 39,9 (vivus). wurtun tote man ... queke sines (Gottes) wortes O 4,26,18. ouget uns ouh septenarium perfectum . diu cheg uuerdenta mennisgheit tes sibendes manodes . in der muoter vuumbo intraque latebras uteri septimo mense absoluta . i. vivificata mortalitas Nc 780,29 [98,3]; in einem Bilde: daz ist diu himilsca Ierusalem . diu in burge uuis kezimberot uuirt . uzer chechen . unde geislichen steinen [vgl. aedificatur plane, quae cotidie usque ad mundi consummationem vivis lapidibus spiritali operatione construitur, id est, confessoribus, martyribus et qui domino sincera mente devoti sunt, Cass.] NpNpw 121,3; in der Verbindung quic fê aostndfrk. (vgl. an. kvikfé n., Fritzner 2,375): lebender Besitz, Vieh (bildl. für das Volk Israel): quicca fe thina [] (sc. Gottes) uuonun sulun an iro (erui) animalia tua habitabunt in ea (hereditate) Pw 67,11; — substant.: als Mask.: lebender Mensch, in der Verbindung quecke inti tôte/tôte inti quecke die Lebenden u. die Toten: sizit az zesuun cotes fateres almahtikin, dhana chuumftic ist sonen qhuekhe enti tote S 27,14. thanan quęmendi ci ardeilenne quecchem endi doodem 30,53. denne der gisizzit, der dar suonnan scal enti arteillan scal toten enti quekkhen 71,86; als Neutr.: das Lebendige: quueches [si enim quod mortuum in nobis est, ad vitam non accenditur, hoc etiam extinguitur, quod quasi adhuc] vivum [tenetur, Greg., Cura 3,34 p. 94] Gl 2,176,36; b) geistig: wirksam, präsent: queh ist kauuisso gotes uuort vivus est enim dei sermo et efficax et penetrabilior omni gladio F 27,26. iz (die Schöpfung) was in imo io quegkaz joh filu libhaftaz [vgl. id est ... omne hoc in spiritali factoris ratione quasi semper vixerat et vivit, Alc.] O 2,1,43. 2) voller (Lebens-)Kraft: a) von Personen (bzw. deren Gliedern u. Geist): lebenskräftig: checha [natalibus horis totum hominem et] calidos [a matre amplectimur artus, Prud., Psych. 217] Gl 2,568,27 (in interpretierender Übers., vgl. et adhuc a matre rubentem, PL 60,40 Anm. z. St.). quek ward sar imo (Lazarus) thaz muat, joh fon themo grabe irstuant [vgl. statim prodiit qui fuerat mortuus, Joh. 11,43] O 3,24,101; rege, feurig: (Ludwig) ist ellenes guates joh wola quekes muates Ol 68; b) von Pflanzen: frisch: mine hente troffezoton mirron, unte mine uingera uuurden uol dero quekkeston mirron manus meae stillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima [Cant. 5,5] W 80,3 [153,25]. sine lefsa sint lilion, die de quekkeston mirron troffezent labia eius lilia distillantia myrrham primam [ebda. 13] 91,1 [169,8]; c) von Sachl.: α) von Wasser: kräftig fließend, frisch sprudelnd: quecchan vrspringin fliozanten [illic purpureis tecta rosariis omnis fragrat humus calthaque pinguia et molles violas et tenues crocos fundit fonticulis uda] fugacibus [Prud., H. ad inc. luc. (V) 116] Gl 2,418,34 (1 Hs. rinnilîn). dero (Wasser) getrunchen die poton so uilo, daz fone iro uuambon fluzen choche prunnen allen iro fernemaren ze seti [vgl. qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre eius, Aug., En. = Joh. 7,38] Npw 45,5 (Np quecbrunno). du bist gartbrunno, du bist puzza dero quekkon uuazzero fons hortorum, puteus aquarum viventium [Cant. 4,15] W 71,2 [139,10]; β) von Feuer: kräftig brennend, munter: quecchar vivax [flamma (einer Öllampe) viget, Prud., H. ad inc. luc. (V) 17] Gl 2,416,48 (wohl zu mitgedachtem Bezugsnomen loug st. m.). noh iro (der Fragen) nehein mez neuuirt . sie neuuerden beduungen mit checchemo fiure des sinnes nec ullus fuerit modus . nisi quis eas vivacissimo mentis igne coerceat Nb 272,20/21 [211,26]; γ) von Fleisch: frisch, roh: qhuec mardaro fleisc qhuecaz [cumque color albus in cute fuerit ..., ipsa quoque] caro viva (Hs. -o) [apparuerit: Lepra vetustissima iudicabitur, Lev. 13,10] Gl 1,275,40 (erster Teil der Glossierung unklar, vgl. Ahd. Wb. 6,275 s. v. mardaro). quechaz fleisc caro viva [ebda.] 349,29. 3) wiederbelebt, zu neuer Geltung gebracht (von Abstraktem): quihc [nihilominus tamen doctrina sua] rediviva [semper populi conpressere peccata, Prol. [] in Ep. Pauli, Fischer-Weber p. 1748] Sprachwiss. 37,408,2.
Komp. lîbquic, sâmiquec; Abl. quecka, queckî, quikhêd as.; queckên, quicken, ?quickôn; vgl. queclîchî mfrk., quekilîk as., ?quecken.