Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
baldo adv.
adv., mhd. balde, nhd. bald; mnd. bōlde, mnl. boude; ae. bealde; vgl. got. balþaba. — Graff III, 109.
paldo: Gl 1,746,11 (M, 4 Hss.). 2,165,46 (clm 6277, 9. Jh.). 510,57 (2 Hss.). Nb 59,26. 157,19. 195,15. 229,22. 305,21 [67,19. 169,3. 211,19. 248,3. 332,23]. Nc 710,19 [34,4]. NpNpw 16,6. 37,7. Np 11,6. Cant. Es. 2 (2); comp. paldor: Gl 2,189,48 (M, 4 Hss.). Npgl 80,4. — baldo: Gl 2,112,37 (M). Gl L 61. O 3,8,30. 32. 16,51. 20,73. 111. 26,57. 4,5,45. 54. 58. 12,58. 35,5. Nb 87,18. 96,16. 106,3. 223,1 [97,19. 106,22. 116,24. 240,8]. Nc 782,14. 802,24 [135,10. 163,6]. Nk 443,6. NpNpw 6,8. 8,2 (= Npw 3). 34,21. Cant. Deut. 4 (= Npw 3). Np 80,17. 93,1 (2). 2. — Verstümmelt: bald ..: Gl 4,149,3 (Sal. c). 1) Glossenwort: libere Gl 4,149,3; den Wert eines Glossenwortes hat auch die vokabelmäßige Über- []setzung paldo [quia rectores boni dum privato diligere amore se nesciunt,] libere (Ausg. liberae) [puritatis verbum a subditis obsequium humilitatis credunt, Greg., Cura 2,8 p. 28] Gl 2,165,46. 2) kühn, mutig, furchtlos, unerschrocken, unverzagt, beherzt: a) im guten Sinne: α) allgemein: gihabet iuih baldo [habete fiduciam ... nolite timere, Matth. 14,27] O 3,8,30. giang er baldo tho fon in zi themo herizohen in [audacter introivit ad Pilatum, Marc. 15,43] 4,35,5. uuallotist tu barer in disemo libe . ioh singen mahtist tu baldo fore scacharen Nb 96,16 [106,22]. diu hinda baldo gieng mit tien leuuon iunxitque cerva intrepidum latus leonibus 223,1 [240,8]. tanne aber einiu uirtus Cillenio folgendiu paldo darana fuore . do nemahton sie sia alle niderferstozen denique virtus secuta Cillenium dum sola cunctos interrite transmearet ... Nc 710,19 [34,4]. pediu stan ih paldo in acie contra inimicos Np Cant. Es. 2; β) in der Rede: paldo [tunc] constanter [Paulus, et Barnabas dixerunt, Acta 13,46] Gl 1,746,11. (Petrus) gruazta baldo ... then meistar O 3,8,32. sih thar tho baldo firsprah, ther êr io man ni gisah 20,111; — von der Kühnheit, mit der etw. behauptet wird: iz neuuâno ouh ieht semfte si . fone sus ketanen dingen baldo zeuestenonne . man nebedenche siu diccho fortasse autem difficile sit . de huiusmodi rebus confidenter declarare . nisi saepe pertractata sint Nk 443,6; — daher auch baldo quedan ‘behaupten’: ih ketar daz paldo cheden audacter affirmem Nb 59,26 [67,19]. so chido ih paldo . daz casus nieht nesi nihil omnino casum esse confirmo 305,21 [332,23]; b) im schlechten Sinne: keck, dreist, leichtfertig: paldor [et cum suam nequitiam minime considerat, tanto apud se cunctos] liberius [, quanto et secretius accusat, Greg., Cura 3,14 p. 53] Gl 2,189,48. er spricht ofono hiar nu zi in joh filu baldo untar in O 3,16,51. 3) beherzt entschlossen, bereit; mit mutiger, beherzter Entschlossenheit und Bereitwilligkeit: sie (die Märtyrer) sturbun baldo O 4,5,45. slihtit uns ingegini then weg thiu selba menigi ..., thaz wir gangen baldo 54. wir mugun thero werko joh fuazi thero githanko, ..., thar baldo anasezzen 58. ube du flihen uuellest . freisiga stat . scono zimberondo . so suoche nideren stein . ufen demo zimbere baldo memento certus figere domum humili saxo Nb 87,18 [97,19]. 4) herzhaft, inbrünstig, inständig: nouam uitam fidentius et clarius predicate (den niuuuun lib den brediont paldor . unde zorftor) Npgl 80,4. 5) freimütig, offen, rückhaltlos, unverhohlen, in aller Öffentlichkeit: a) allgemein: baldo [de his, qui secundum ecclesiasticam regulam,] libere [ac legitime secundis nuptiis iuncti sunt, nec occulte nuptiarum copulam fecerunt, Conc. Laod. civ] Gl 2,112,37; b) von der Rede: paldo [permitto, vocem] libere [ut exerceas, Prud., P. Rom. (x) 925] Gl 2,510,57. er ist ... gotes holdo, thes zihuh inan baldo O 3,20,73. ih meg iz baldo sprechan, ther zuelifto was gisuichan 4,12,58. vnde uuito indaten sie iro munt uber mih . nals trugelicho . nube baldo zuoscriendo . crvcifige . crvcifige evm NpNpw 34,21. 6) frei, unabhängig, niemandem unterworfen, als Herr: got des keriches teta baldo deus ultionum libere egit Np 93,1. die er sah ubelo tuon . die rafsta er baldo ebda. far baldo ze himele . du in erdo bald uuare 93,2; — baldo uuerkôn als Wiedergabe des biblischen fiducialiter agere (d. i. []reden, vgl. Thes. vi, 702,21), von Gott ausgesagt: an imo (Christus) uuerchon ih paldo fiducialiter agam in eo Np 11,6 (vgl. auch unter 7). 7) vertrauend, voll Vertrauen, zuversichtlich: baldo [ecce deus salvator meus,] fiducialiter [agam, et non timebo, Is. 12,2] Gl L 61. Np Cant. Es. 2. si uuas tiu iro baldo fone guisheite geuuizegot habeta . dia himelfart quippe quadam fiducia compertorum . ipsa eidem augurata fuerat scandendum caelum Nc 802,24 [163,6]. nah demo allemo . hareta ih paldo ze dir . uuanda du mih kehortost durch solche frehte NpNpw 16,6; (baldo uuerkôn fiducialiter agere Np 11,6 vgl. o. 6). 8) unbesorgt, sorglos, heiter: nu buwen baldo thuruh thaz kuningrichi sinaz, blide in girihti in sineru gisihti O 3,26,57 (gegen Kelle: ‘voll Vertrauen, vertrauensvoll’). 9) mit gutem Grund, mit vollem Recht: in Verbindung mit mugen als Hilfs- wie Vollverb: taz man baldo sprechen mag fone allemo demo . daz tiu fortuna gibet quod quidem dignius potest existimari de cunctis muneribus fortunae Nb 106,3 [116,24]. fone diu mag paldo ruofen der tragicus poeta apud Grecos . o doxa doxa ... unde non iniuria exclamat tragicus 157,19 [169,3]. fone diu chad si . mag ih paldo festenon . gotes selbes substantiam . an demo guote stan securo igitur licet concludere . dei quoque substantiam in ipso bono . nec usquam alio sitam esse 195,15 [211,19]. si mag taz paldo cheden . uuanda nieht so snelles neist . so daz muot 229,22 [248,3]. si insaz iro forhteliu . so si baldo mahta non cassum tremebunda formidat Nc 782,14 [135,10]. ih mahta baldo uueinon . daz ih iraltet pin . unter allen minen fienden NpNpw 6,8. vuie sie sih alle din uunderont . so sie baldo mugen uuanda din uuerchmahtigi erhauen ist . uber himela 8,2 (= Npw 3). allen minen lib kieng ih unfro . so ih paldo mahta 37,7. tuoment cot . so ir baldo mugent . uuanda siniu uuerch turnohte sint Cant. Deut. 4 (= Npw 3). Iudas ... fone demo man baldo cheden mag . inimicvs domini mentitvs est ei . et erit tempvs eivs in ęternvm Np 80,17.
Komp. borabaldo.