lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

samanunga

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
12
Verweise raus
23

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

samanunga st., auch sw. f.

Bd. 8, Sp. 182
samanunga
st., auch sw. f., mhd. sam(e)nunge, frühnhd. sammenung (vgl. DWb. VIII,1744), nhd. sammlung; as. samnunga; ae. samnung; vgl. mnd. sām(e)ni(n)ge, mnl. sam(e)ninge, samelinge. — Graff VI,40 f.
saman-unc (zur Auffassung als endungsloser Nom. Sing. des Fem. vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 207 Anm. 2b): nom. sg. S 274,24 (B; zum Ansatz als Fem. vgl. auch den Gen. Sing. samanunga S 274,26). 31 (B; lat. gen. sg., s. 4f); -ung-: dass. -a Gl 1,72,32 (Pa). 130,29 (PaK). 2,110,25 (M, 3 Hss., 1 Hs. -unga; oder pl., lat. abl. pl.). 224,30 (S. Flor. III 222 B, Gll. 9. Jh. (?); oder pl., lat. abl. pl.). 765,4 (clm 14747, 9. Jh.). 4,5,54 (Jc). S 224,1. 237,25 (beide B). H 25,3,3. 4,3. T 185,10; gen. sg. -a S 274,26 (B). T 60,1. 10. 11. 12; -u S 197,25. 240,15 (beide B). O 3,15,10 (mit -u im Reim, zur Kasusbest. s. 4b; nach Piper, Glossar S. 386 s. v. samanunga dagegen dat. sg.); dat. sg. -u S 193,5. 202,24/25. 206,26. 207,31/32. 236,11. 16/17 (alle B). T 17,8 (lat. abl. pl.). 18,3. 34,1 (lat. abl. pl.). 78,9. 82,11a. 98,2 (2). 132,13. 143,1. 171,3 (lat. pl.). 187,2; acc. sg. -a Gl 1,72,30 (Pa). 473,23 (2 Hss.). S 30,54 Anm. 20 (Wk). T 18,1. 69,1. 135,28. 183,1; nom. pl. -a Gl 1,3,6 (R). 2,34,49; gen. pl. -ono S 196,8/9 (B); dat. pl. -on T 44,12. 78,2 (beide -o- korr. aus u). 141,4. 29; -un 22,1 (zu -u- für o vgl. Braune a. a. O. § 207 Anm. 8a); acc. pl. -a Gl 4,337,52 (oder sg. (?); zur Formenbest. vgl. 4c). T 44,13; samen-: nom. sg. -a Gl 3,395,39 (Hildeg.). Npgl 78,Prooem. 101,23; gen. sg. -e Gl 1,515,18 (M; zu -e in späten Hss. vgl. Braune a. a. O. § 207 Anm. 4); dat. sg. -o Npgl 78,1. 80,1. 82,1. 88,7; -a Npw 108,10; acc. sg. -a Gl 4,272,14 (Goslar 2, 14. Jh.). Np Symb. 10. Npgl 68,36. 69,4. 79,16; nom. pl. -a 67,27. 68,36; samin-: gen. sg. -o 7,17; dat. sg. -o 30,12; -a Npw 149,1; acc. sg. -a Gl 1,473,22 (2 Hss.); samun-: nom. sg. -a Gl 4,11,33 (Jc); samn-: dass. -a Gl L 876. [Wa 6,13 = 13,12 (as. Ps.; samn- undeutlich).] Pw 61,9 (voc.). 67,31; gen. sg. -e Gl 1,515,18 (M, clm 6217, 13. Jh.; zu -e in späten Hss. vgl. a. a. O.; dat. sg. -e 747,73/74 (M; zu -e in späten Hss. vgl. a. a. O.); acc. sg. -e 473,23 (clm 6217, 13. Jh.; -v-); dat. pl. -un Pw 67,27; saMn-ūge: dat. sg.? Gl 5,6,17 (Carlsr. Oen. 1, 14. Jh.; lat. abl. sg. oder im Lat. vergessener Nasalstrich für Akk. Sing. (?), s. 2).
Mit Formen der ôn-Deklination (vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 136, van Helten, Gr. I § 59): samun-ung-: gen. sg. -un S 307,8/9 (Cap.) = Rhein. Vjbll. 39,286,30 (Cap. Hs.); samon-: dat. sg. -un S 306,29 (Cap.); samn-: gen. sg. -un Pw 73,2; dat. sg. -un 63,3.
Verkürzt geschrieben: gu: dat. sg. S 281,6 (B; l. samanungu). sa ga: nom. sg. H 26,5,2 (l. samanunga).
Verschrieben: [samunga: acc. sg. Awf. Tg. 91,17 (wohl fehlender Nasalstrich über -m-, vgl. S. 118 der Ausg.);] samonunguu: dat. sg. Rhein. Vjbll. 39,286,26 (Cap. Hs.; l. -un u. damit ôn-Dekl.); samnung: dat. sg. Gl L 510 (nach Ausg. van Helten wohl unvollständige Form für Dat. Sing. des Fem. samanunga, vgl. S. 80 Anm. u. ders., Gr. I § 59γ); sumnungun: dat. pl. Pw 67,14 = Gl L 399 (erstes -u- durch folgendes u veranlaßt, vgl. Ausg. van Helten S. 37, Anm. z. St.); l. sam-). [Verstümmelt: samnu . g .: nom. sg. Wa 6,7 = 13,4 (as. Ps.; s-, -m- u. -g- undeutlich; Ausg. samnunga).]
samanunge S 186,50, samnunghe I 28,3/4 s. samanung; sam Siewert, Gl S. 87 zu: [mater eius et fratres, hoc est] synagoga [et populus Iudaeorum, foris stant, Hier. in Matth. 12,47, PL 26,88A] kann nach Glaser, Griffelgl. S. 521,12 nicht bestätigt werden. 1) Sammlung, Zusammenstellung (von etw.): pikinnant samanunga uuorto inchoant congregationes verborum Gl 1,3,6. 2) (einberufene) Versammlung, Zusammenkunft: saminunga [congregavi adversus eos (die Reichen u. Vornehmen)] concionem [magnam, 2. Esdr. 5,7] Gl 1,473,22. 4,272,14. 5,6,17 (Hs. concione). samanunga [sunt nonnulli, qui ... primas salutationes in foro, primos in coenis recubitus, primas in] conventibus [cathedras quaerunt, Greg., Cura 1,1 p. 3] 2,224,30; in der Verbindung samanunga samanôn eine Versammlung einberufen: samanotun thie bisgofa inti Farisei samanunga colligerunt ergo pontifices et Pharisaei concilium T 135,28. 3) (an einem Ort) versammelte Menge (von Lebewesen), Schar: samanunga [gentiles stupuere] globi [Ar. II,138] Gl 2,34,49. samnung [deus stetit in] synagoga [deorum, Ps. 81,1] Gl L 510 (zu lat. synagoga hier in der Bed. ‘Schar’ vgl. Sleumer S. 763). getruit an imo al samnunga folkis sperate in eo omnis congregatio populi Pw 61,9 (vgl. 4b). thu bescirmedos mi fan samnungun uueldanigero protexisti me a conventu malignantium 63,3; — von Tieren: samnunga stiero an cuon folco congregatio taurorum in vaccis populorum Pw 67,31 (zu den Stieren als Bild für die Könige vgl. Arndt 2,102 Anm. 45); — von personifizierten Sünden: eruuahter tagestern ... themo iokihuuelih irrituomo samanunga uuec terrennes ferlazit excitatus luci- fer ... hoc omnis errorum chorus viam nocendi desserit H 25,3,3; — hierher auch (oder zu 4?): of gislapit under mitdon samnungun si dormiatis inter medios cleros Pw 67,14 = Gl L 399 (vgl. Mlat. Wb. II,719,41 s. v. clerus; zum verderbten Text in der Vulgata vgl. Sleumer S. 215 s. v. clerus; vgl. auch gisamini 3e). 4) (durch eine gemeinsame Aufgabe oder religiöse Überzeugung miteinander verbundene, größere oder kleinere) Gruppe von Menschen: a) (Wach-)Trupp: thiu samanunga inti ther herosto inti thie ambahta thero Iudeono fiengun then heilant cohors et tribunus et ministri Iudaeorum conprehenderunt Ihesum T 185,10; ferner: 183,1 (cohors); — Glossenwort: samenunga sarziz legio Gl 3,395,39; b) von der Gemeinschaft des Volkes Gottes im Alten Testament (vgl. auch 2): samenunge [narrabo nomen tuum fratribus meis: in medio] ecclesiae [laudabo te, Ps. 21,23] Gl 1,515,18. an samnungun geuuiet gode, herren fan brunnon Israhel in ecclesiis benedicite deum dominus de fontibus Israhel Pw 67,27 (vgl. aber Npgl 67,27 unter e). gehugdic sis samnungun thinro thia thu besete fan anagenni memor esto congregationis tuae quam possedisti ab initio 73,2; hierher auch (?): iz (Passah) ward êr ju ... zi einen gihugtin gidan thera samanungu (des jüdischen Volkes in der Wüste) [vgl. dies festus ... iubebantur ad memoriam habitationis in eremo, Alc.] O 3,15,10 (zu gihugt tuon mit Gen. bei O vgl. gihuht 2a, Ahd. Wb. 4,1335; zu thera gen. sg. f. vgl. auch Kelle 2,356); — frôno samanunga: psalmus kesungener selbemo Asaph . selbero dominicę congregationi (frono samenungo) an Christvm sehender Npgl 80,1; — gotes samanunga: psalmvs Asaph. Congregatio dei (gotes samenunga) chlagot hier die desolationem ciuitatis (storida dero burch) Ierusalem [vgl. Asaph synagoga interpretetur, quae est congregatio, Aug., En.] Npgl 78,Prooem. si uuerdent feruuorfen uone iro gebuedon, daz chuit fone dero gotis samenunga [vgl. eiciuntur ... de habitationibus suis, quando de congregatione dominici populi redduntur alieni, Cass.] Npw 108,10; — gotes liutes samanunga: daz lutreista sang ist Asaph iz saget congregationi populi dei . secundum aduentum domini (gotis liutis samenungo die andrun gotes chunft) Npgl 82,1; c) von der jüdischen Glaubensgemeinschaft (im Gegensatz zur christlichen): convertetur dolor eius . s . synagogae vel peccatricis animę (Ivdono saminungo alde sundigero selo) in caput eius Npgl 7,17 (zur Bed. vgl. Herold S. 271); — hierher auch, oder zu 5 (?): samanunga [tunc (Jesus)] conventicula [ipsorum post talia dicta ingreditur; mox hic iuvenem pro limine cernit, Juv. 2,583] Gl 4,337,52 (nach Ertmer, Juv. S. 200 kann samanunga entweder als Akk. Plur. aufgefaßt werden, das conventicula ‘Versammlungen’ formen- und bedeutungskongruent wiedergibt, oder als Akk. Sing.; in diesem Fall liegt mit samanunga ‘Versammlungsort, Synagoge’ eine interpretierende Übers. vor, die durch pro limine ‘vor der Schwelle’ des folgenden Satzes ausgelöst wird; zu conventiculum ‘Synagoge’ bei Juv. vgl. auch Thes. IV,844,80); d) von der christlichen Glaubensgemeinschaft, christlichen Kirche (auch als Institution), Christenheit: samnunga [credo in spiritum sanctum sanctam] ecclesiam (Hs. -ia) [catholicam, Symb.] Gl L 876. gilaubiu in atum uuihan, uuiha ladhunga (daneben am Rand mit Glossenzeichen samanunga) allicha credo in spiritum sanctum, sanctam ecclesiam catholicam S 30,54 Anm. 20. auo sumeuuelicheru samonungun thia (das Erbe) sellan bat si cuilibet ecclesiae eam tradere rogavit 306,29 = Rhein. Vjbll. 39,286,26. themu selbiu Pietres samanunga singantemo sunta uuaskit hoc ipsa Petri ecclesia canente culpam diluit H 25,4,3. die mine scripturas (scrifte) kelirneton . die geloubton sih min . unde fluohen mih uzer dero ęcclesia (saminungo) Npgl 30,12. vuanda got kehaltet sina ęcclesiam (samenunga) . unde getuot sie incorporatam unigenito suo quoniam deus salvam faciet Syon [vgl. reparat ecclesiam suam: gentes fideles incorporat unigenito suo, Aug., En.] 68,36; ferner: S 307,8/9 = Rhein. Vjbll. 39,286,30 (ecclesia); — allîh samanunga: keloubo heiliga dia allichun samenunga diu christianitas heizet credo in ... sanctam ecclesiam catholicam . i . universalem congregationem Christianorum Np Symb. 10 (Npw allîh kristanheit). daz liute unde riche zesamene chomente gote dienoen . unde die sin catholica ęcclesia (allich samenunga) Npgl 101,23 (Npw allîh kristanheit); — Christes samanunga: nahkangen sie . nals fore . die dia ęcclesiam prauis consiliis (Christis samenunga mit ubelen raten) irren uuellen Npgl 69,4. die in sancta ęcclesia tempore persecutionis (in Christis samenungo an demo zite dero ahtungo) mit cheli genotet uuurden gotes ferlougenen 78,1; — heilag samanunga/samanunga thero heilîgôno: [thiu heliga samnunga bidid mid theson vuordon his verbis ecclesia rogat Wa 6,13 = 13,12. gilouis thu ... an thia hilagon samunga Awf. Tg. 91,17.] sid du synagogam (genotzogitun) ferzorn eigist . state sanctam ęcclesiam (die heiligun samenunga) Npgl 79,16. vuanda die uuarheit sagent sie (die Wolken, bildl. für diejenigen, die die Lehren Gottes verkünden) ęcclesię sanctorum (dero samenungo dero heiligon) 88,7. des (Christi) lob ist in dera saminunga dera heiligona laus eius in ecclesia sanctorum Npw 149,1 (Np gisamanunga); [ferner: Wa 6,7 = 13,4 (ecclesia);] — rûmisc samanunga: soso sinkit samanunga rumiskiu sicut psallit ecclesia Romana S 224,1; — uuîh samanunga: thih thuruh umbiuurft erdono uuihiu gihit samanunga fater ungimezenera meginchrefti te per orbem terrarum sancta confitetur ecclesia, patrem inmense maiestatis H 26,5,2; e) von der einzelnen christlichen Gemeinde, Kirchengemeinde: samanunga [(die Anhänger des Eustachius) inventi sunt ... ea quae in ecclesiis aguntur debere contemni, privatis] conventiculis [institutis, atque ad imitationem eorum quae in domo dei aguntur omnia praesumere et celebrare, Conc. Gangr. Praef., PL 84,111] Gl 2,110,25. oba her (der Sünder) theru samanungu ni hore, si thir thanne so heithin inti firnfol si autem et ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus T 98,2. ęcclesię sint tympanistrię (samenunga sint tympinarra) . an dien lobont got in ecclesiis benedicite deum Npgl 67,27 (vgl. aber Pw 67,27 unter b). uuerdent kezimberot purge dero confessionis (pigihte) . daz sint die ęcclesię (samenunga) 68,36; ferner: T 98,2 (ecclesia); f) Klostergemeinschaft, Konvent: municho fioreo vvesan chunni kund ist. Erista samanungono monachorum quattuor esse genera manifestum est. Primum coenobitarum S 196,8/9 (zu coenobita ‘Mönch’, das der Glossator im Sinne von coenobium ‘Kloster’ mißverstanden hat, u. zum Bezug von erista auf samanunga gegen die lat. Vorlage vgl. Masser, Komm. Ben.reg. S. 85). in samanungu lebente .. imv foravvesan keroont in coeno- biis degentes abbatem sibi praeesse desiderant 207,31/32. (der zu wählende Cellerar sei) forahtanti cotan der alleru samanungu si soso fater timens deum qui omni congregationi sit sicut pater 236,16/17. ibu samanunga mera vvisit helfa imu (dem Abt) si kekeban si congregatio maior fuerit solatia ei dentur 237,25. .. mezze dera samanungu edo kesezzida .. secundum modum congregationis aut positionem loci 240,15. der (Abt) si kesezzit den iru eocohuuelih ebankeherzida samanunc .. forahtun .. teil dohdoh luzzilaz dera samanunga heilicorin kerate eruuelit hic constituatur, quem sibi omnis concors congregatio secundum timorem dei sive pars quamvis parva congregationis saniore consilio elegerit 274,24. 26. des libes .. arnunc .. dera spahii .. dera lerv si eruuelit .. ze kesezzanne .. iungisto ist in antreitidv .. samanunc vitae autem merito et sapientiae et doctrinae elegatur qui ordinandus est etiam si ultimus fuerit in ordine omnis congregationis 31 (samanunc nom. sg. gehört wohl zu congregatio der folgenden Schreibzeile u. ist wohl durch ein Versehen des Schreibers in die Zeile darüber gelangt, vgl. Masser a. a. O. S. 253); ferner: 197,25 (coenobita, vgl. dazu Masser a. a. O. S. 88). 202,24/25. 206,26. 236,11. 281,6 (alle congregatio); — hierher wohl auch: auur der eigi oorun horendo hoorre huuaz keist qhuede samanungu qui habet aures audiendi audiat quid spiritus dicat ecclesiis S 193,5 (zur Deutung von samanungu ‘(der) Klostergemeinschaft’ gegen ecclesiis ‘(den) Gemeinden’ im lat. Kontext vgl. Masser a. a. O. S. 76); g) hierher auch (?), Glossenwort: kanozschaf samanunga collegio [ohne Kontext, unter Gll. zu Pass. Steph.] Gl 2,765,4 (zu collegio f. ‘Gemeinschaft, Schar’ vgl. Mlat. Wb. II,845). 5) Versammlungsort, Synagoge: samnunge [(Paulus) ... intravit in domum cuiusdam, nomine Titi Iusti ..., cuius domus erat coniuncta] synagogae [Acta 18,7] Gl 1,747,73/74 (9 Hss. thinghûs). her (Jesus) lerta in iro samanungu ipse docebat in synagogis eorum T 17,8. ingieng after sinero giuuonu in sambaztag in thie samanunga intravit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam 18,1. allero ougun in thero samanungu uuarun scouuonti in inan omnium in synagoga oculi erant intendentes in eum 3. umbigieng ther heilant alla Galileam, lerenti in iro samanungun circuibat Ihesus totam Galilaeam, docens in synagogis eorum 22,1. sie (die Menschen) selent iuuih in iro thingun, inti in iro samanungon (Ausg. Sievers -un) fillent sie iuuih tradent enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos 44,12. tho vvurdun sie gifulte alle in theru samanungu gibuluhti thisu horente repleti sunt omnes in synagoga ira haec audientes 78,9. gieinotun sih thie Iudaei, oba uuer inan Christ biiachi, uz fon theru samanungu uuari conspiraverant Iudaei, ut si quis eum confiteretur Christum, extra synagogam fieret 132,13. sie minnont furista sedal in goumon inti furiston stuola in samanungon amant enim primos recubitos in cenis et primas cathedras in synagogis 141,4. uz fon iro samanungu duont sie iuuuih abs ... synagogis facient vos 171,3. ih simblun lerta in samanungu inti in temple, thara alle Iudei zisamane coment ego semper docui in synagoga et in templo, quo omnes Iudaei conveniunt 187,2; ferner: 34,1. 44,13. 69,1. 78,2. 82,11a. 141,29. 143,1 (alle synagoga); — in Verbindungen: furisto thera samanunga Synagogenältester: ther heilant ... quad themo furisten thero samanunga: ni curi thir forhten Ihesus ... ait archisynagogo: noli timere T 60,11; ferner: 10. 12 (beide archisynagogus); ein hêristo thera samanunga ein Oberster der Synagoge: senu tho ein heristo thero samanunga ... gieng zuo inti betota in (Jesus) ecce princeps unus synagogae ... accessit et adorabat eum 1. 6) Glossenwort: kamahida samanunga curia congregationem Gl 1,72,30 (KRa gisamanunga). munistiuri samanunga coenobium congregatio 32 (K gisamanunga). chirihha ladunga edo samanunga ecclesia evocatio vel collectio 130,29 (R gisamanunga). samanunga congeries 4,5,54 (zur lat. Grundlage vgl. Krotz S. 371,155). samununga feistin pactum (Steinm. fälschlich pictum) [vgl. conventum, CGL IV,547,49] 11,33 (vgl. Krotz S. 464,384; der Glossator faßt conventum ‘Übereinkunft’ im Sinn von conventus ‘Versammlung’, zur lat. Grundlage vgl. Krotz a. a. O.; zu conventum ‘Versammlung’ vgl. auch Mlat. Wb. II,1815).
Komp. brût-, nôt-, uuîhsamanunga; vgl. samanung, samnanga as., monichsamaninga mfrk. [Nässl]
16359 Zeichen · 575 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    samanungast., auch sw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    samanunga st., auch sw. f. , mhd. sam(e)nunge, frühnhd . sammenung ( vgl. DWb. VIII,1744 ), nhd. sammlung; as. samnunga;…

Verweisungsnetz

26 Knoten, 28 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 23

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit samanunga

4 Bildungen · 0 Erstglied · 4 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von samanunga 2 Komponenten

saman+unga

samanunga setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

samanunga als Zweitglied (4 von 4)

brūtsamanunga

KöblerAhd

brūt·samanunga

brūtsamanunga , st. F. (ō) nhd. Kirche, Gemeinde, Christengemeinde ne. church, congregation ÜG.: lat. ecclesia NGl, ecclesia sancta NGl Q.: …

gisamanunga

AWB

gi- samanunga st. f. ; ae. gesamnung; vgl. mnd. gesā- melinge, ae. gesamning. — Graff VI,41. ka-saman-ung-: nom. sg. -a Gl 1,131,29 ( R; ca-…

nōtsamanunga

KöblerAhd

nōt·samanunga

nōtsamanunga , st. F. (ō) nhd. Synagoge, Bedrängnis zufügende Gemeinschaft?, Bedrängnis erleidende Gemeinschaft? ne. synagogue ÜG.: lat. syn…

wīhsamanunga

KöblerAhd

wīh·samanunga

wīhsamanunga , st. F. (ō) nhd. Kirche, heilige Kirche, Gemeinde ne. Church, community ÜG.: lat. ecclesia sancta NGl Q.: NGl (2. Viertel 11. …

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „samanunga". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 8. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/samanunga/awb
MLA
Cotta, Marcel. „samanunga". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/samanunga/awb. Abgerufen 8. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „samanunga". lautwandel.de. Zugegriffen 8. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/samanunga/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_samanunga_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„samanunga"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/samanunga/awb},
  urldate      = {2026-05-08},
}