Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
jucken sw. v.
sw. v., mhd. jucken, nhd. jucken, jücken; as. jukkian (vgl. Holthausen, As. Wb. S. 40), mnd. joken, mnl. joken; ae. giccan; z. Bildung vgl. Wilm., Gr. 22 § 69 d, Riecke, jan-Verben S. 189, z. Etym. Pfeifer, Et. Wb.2 S. 601 s. v. jucken. — Graff I,592 f.
iucch-: 1. sg. -o Gl 4,95,32 (Sal. a 1, 3 Hss., darunter Ink., 15. Jh.). Beitr. 73,264,9 (Sal. a 1); -e Gl 4,95,33 (Sal. a 1); 3. sg. -it 2,433,33. 506,1 (iucchit); part. prs. nom. pl. m. -inti 140,10 (Sg 299, 9./10. Jh.; -v-); -enti 103,67 (Wien 2732, 10. Jh.); iukchit: 3. sg. 682,52 (Schlettst., 12. Jh.; iuķ-); iuch-: 1. sg. -o 3,221,14 (SH a 1, 2 Hss.). 308,66 (SH d). 4,95,34 (Sal. a 1; -v-). 159,13 (Sal. c). Hbr. II,138,96 (SH a 1; eher wie lucho, Anm.). Thies, Kölner Hs. S. 183,22 (SH); 3. sg. -it Gl 2,382,7 (2 Hss.). 385,19. 402,74. 433,32 (-v-). 480,70 (-v-). 506,1. 523,60 (Bern 264, 9. Jh.). 535,75. 4,89,43 (Sal. a 1, 4 Hss., 1 Hs. -v-). 345,4. AJPh. 55,234; -et Gl 4,156,63 (Sal. c); part. prs. nom. pl. m. -ante 2,103,64 (3 Hss., darunter clm 14747. clm 19417, beide 9. Jh.). 119,56 (M; -v-); -inta 1,778,9 (-v-); iukk-: 1. sg. -o 4,95,33 (Sal. a 1, mus. Bohem. Prag, 13. Jh.); 3. sg. conj. -e 2,495,46 (2 Hss.) = Wa 84,26; iuck-: 1. sg. -u 4,326,27 (clm 14456, 9. Jh.); -o 95,34 (Sal. a 1); part. prs. -enti 2,496,62; nom. pl. m. -ente 142,64 (Leipzig Rep. II. A. 6, 9. Jh.); dat. pl. -enten 1,778,8 (Wolf. Wiss. 47, 9. Jh.); iukid: 3. sg. 2,586,65 = Wa 100,29 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh. (?)); iovch-: 1. sg. -o 3,345,35 (SH g, clm 17194, 12. Jh.); -e ebda. (SH g, 2 Hss., 12. Jh.; e aus o von anderer Hand mit Rasur korr., Steinm.).
iiuch-: 1. sg. -o Gl 3,260,48 (SH a 2; -v-); -e ebda. (SH a 2; -v-).
uikko: 1. sg. Gl 4,95,33 (Sal. a 1, Adm. 3, 11. Jh.).
Verschrieben: iuahinti: part. prs. nom. pl. m. Gl 2,139,4 (Sg 299, 9./10. Jh.; offenes a, verlesen aus cc, Steinm.); ue-hit: 3. sg. 491,37 (Stuttg. poet. 6, 12. Jh.; l. iuchit, Steinm.); nichit: dass. 4,89,44 (Sal. a 1, clm 17403, 13. Jh.); iuche: part. prs. nom. pl. m. (?) 2,119,58 (M, clm 3860, 10. Jh.); lucohit: 3. sg. 4,89,43 (Sal. a 1, Zwettl. 1, 13. Jh.; l. iucchit, Steinm.).
Gehört hierher: iuchit: 3. sg. Thies, Kölner Hs. S. 179,22 (SH; vgl. dazu Thies S. 76, s. u.). 1) jucken, kratzen, reiben: iuckenti [dum venas squalentis humi scrutatur inepta ambitio] scalpens (Glosse: investigans, scrutans) [naturae occulta latentis, Prud., Ham. 262] Gl 2,496,62. grabo ł iucho scalpo 3,221,14. Hbr. II,138,96. iivcho ł irgrabo scalpo Gl 3,260,48. loft ł rinnda iucho scribmezer suber cortex scalpo scalpellum 308,66. iovcho scalpo 345,35. 4,326,27. Thies, Kölner Hs. S. 183,22. scalpo frico lacero Beitr. 73,264,9. scabo Gl 4,95,32. iucho rudun scabo scabiem 159,13. iucchit prurit (1 Hs. quasi perurit) 89,43. 156,63; — unpersönl.: mich iuchit prurio [ohne Kontext] Gl 2,682,52; — hierher vielleicht auch: iuchit prurigo Thies, Kölner Hs. S. 179,22 (vgl. dazu Thies S. 76; vgl. aber Parallelhss. s. v. juckido). 2) übertr.: jmdn. reizen; nach jmdm./etw. Verlangen haben, nach etw. gelüsten: iuckenten [sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros,] prurientes auribus (Hs. scalpentibus) [2. Tim. 4,3] Gl 1,778,8, z. gl. St. ivchinta prurientes 9. iuchante mit linden uuortun odo slichante [sunt enim plerique conspirantes cum plebibus propriis, quas decipiunt, ut dictum est, earum] scalpentes [aures, blandi ad seducendum, Conc. Afr. LIII p. 152] 2,103,64 (1 Hs. nur jucken). 119,56 (1 Hs. nur jucken, 3 Hss. juckilôn, 1 Hs. kuzzilôn), z. gl. St. iuc- chinti 139,4. 140,10 (beide Hss. noch aures). 142,64. iuchit [quisquis tacendi intemperans silenda] prurit (Glosse: quasi perurit, ardet) [prodere, vexatur et scalpit iecur scabiemque cordis sustinet, Prud., P. Laur. (II) 254] 382,7. 385,19. 433,32 (Hs. prurit, quasi perurit; 1 Hs. kuzzilôn jucken). 491,37 (Hs. quasi prurit). 506,1 (1 Hs. jucken kuzzilôn). 535,75. 4,345,4. AJPh. 55,234, z. gl. St. iuchit gniffit Gl 2,402,74. ivchit ł chucilot 480,70. 523,60. iukid endi kitilod 586,65 = Wa 100,29. iukke [quid non libido mentis humanae struat, quid non malorum] pruriat (Glosse: curiositatis vitio tentet) [? Prud., Apoth. Praef. II,18] 495,46 = Wa 84,26.
Abl. juckilôn; juckida, juckido.