lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

jucken

ahd. bis spez. · 23 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
27 in 23 Wb.
Sprachstufen
9 von 16
Verweise rein
75
Verweise raus
48

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

jucken sw. v.

Bd. 4, Sp. 1840
jucken
sw. v., mhd. jucken, nhd. jucken, jücken; as. jukkian (vgl. Holthausen, As. Wb. S. 40), mnd. joken, mnl. joken; ae. giccan; z. Bildung vgl. Wilm., Gr. 22 § 69 d, Riecke, jan-Verben S. 189, z. Etym. Pfeifer, Et. Wb.2 S. 601 s. v. jucken. — Graff I,592 f.
iucch-: 1. sg. -o Gl 4,95,32 (Sal. a 1, 3 Hss., darunter Ink., 15. Jh.). Beitr. 73,264,9 (Sal. a 1); -e Gl 4,95,33 (Sal. a 1); 3. sg. -it 2,433,33. 506,1 (iucchit); part. prs. nom. pl. m. -inti 140,10 (Sg 299, 9./10. Jh.; -v-); -enti 103,67 (Wien 2732, 10. Jh.); iukchit: 3. sg. 682,52 (Schlettst., 12. Jh.; iuķ-); iuch-: 1. sg. -o 3,221,14 (SH a 1, 2 Hss.). 308,66 (SH d). 4,95,34 (Sal. a 1; -v-). 159,13 (Sal. c). Hbr. II,138,96 (SH a 1; eher wie lucho, Anm.). Thies, Kölner Hs. S. 183,22 (SH); 3. sg. -it Gl 2,382,7 (2 Hss.). 385,19. 402,74. 433,32 (-v-). 480,70 (-v-). 506,1. 523,60 (Bern 264, 9. Jh.). 535,75. 4,89,43 (Sal. a 1, 4 Hss., 1 Hs. -v-). 345,4. AJPh. 55,234; -et Gl 4,156,63 (Sal. c); part. prs. nom. pl. m. -ante 2,103,64 (3 Hss., darunter clm 14747. clm 19417, beide 9. Jh.). 119,56 (M; -v-); -inta 1,778,9 (-v-); iukk-: 1. sg. -o 4,95,33 (Sal. a 1, mus. Bohem. Prag, 13. Jh.); 3. sg. conj. -e 2,495,46 (2 Hss.) = Wa 84,26; iuck-: 1. sg. -u 4,326,27 (clm 14456, 9. Jh.); -o 95,34 (Sal. a 1); part. prs. -enti 2,496,62; nom. pl. m. -ente 142,64 (Leipzig Rep. II. A. 6, 9. Jh.); dat. pl. -enten 1,778,8 (Wolf. Wiss. 47, 9. Jh.); iukid: 3. sg. 2,586,65 = Wa 100,29 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh. (?)); iovch-: 1. sg. -o 3,345,35 (SH g, clm 17194, 12. Jh.); -e ebda. (SH g, 2 Hss., 12. Jh.; e aus o von anderer Hand mit Rasur korr., Steinm.).
iiuch-: 1. sg. -o Gl 3,260,48 (SH a 2; -v-); -e ebda. (SH a 2; -v-).
uikko: 1. sg. Gl 4,95,33 (Sal. a 1, Adm. 3, 11. Jh.).
Verschrieben: iuahinti: part. prs. nom. pl. m. Gl 2,139,4 (Sg 299, 9./10. Jh.; offenes a, verlesen aus cc, Steinm.); ue-hit: 3. sg. 491,37 (Stuttg. poet. 6, 12. Jh.; l. iuchit, Steinm.); nichit: dass. 4,89,44 (Sal. a 1, clm 17403, 13. Jh.); iuche: part. prs. nom. pl. m. (?) 2,119,58 (M, clm 3860, 10. Jh.); lucohit: 3. sg. 4,89,43 (Sal. a 1, Zwettl. 1, 13. Jh.; l. iucchit, Steinm.).
Gehört hierher: iuchit: 3. sg. Thies, Kölner Hs. S. 179,22 (SH; vgl. dazu Thies S. 76, s. u.). 1) jucken, kratzen, reiben: iuckenti [dum venas squalentis humi scrutatur inepta ambitio] scalpens (Glosse: investigans, scrutans) [naturae occulta latentis, Prud., Ham. 262] Gl 2,496,62. grabo ł iucho scalpo 3,221,14. Hbr. II,138,96. iivcho ł irgrabo scalpo Gl 3,260,48. loft ł rinnda iucho scribmezer suber cortex scalpo scalpellum 308,66. iovcho scalpo 345,35. 4,326,27. Thies, Kölner Hs. S. 183,22. scalpo frico lacero Beitr. 73,264,9. scabo Gl 4,95,32. iucho rudun scabo scabiem 159,13. iucchit prurit (1 Hs. quasi perurit) 89,43. 156,63; — unpersönl.: mich iuchit prurio [ohne Kontext] Gl 2,682,52; — hierher vielleicht auch: iuchit prurigo Thies, Kölner Hs. S. 179,22 (vgl. dazu Thies S. 76; vgl. aber Parallelhss. s. v. juckido). 2) übertr.: jmdn. reizen; nach jmdm./etw. Verlangen haben, nach etw. gelüsten: iuckenten [sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros,] prurientes auribus (Hs. scalpentibus) [2. Tim. 4,3] Gl 1,778,8, z. gl. St. ivchinta prurientes 9. iuchante mit linden uuortun odo slichante [sunt enim plerique conspirantes cum plebibus propriis, quas decipiunt, ut dictum est, earum] scalpentes [aures, blandi ad seducendum, Conc. Afr. LIII p. 152] 2,103,64 (1 Hs. nur jucken). 119,56 (1 Hs. nur jucken, 3 Hss. juckilôn, 1 Hs. kuzzilôn), z. gl. St. iuc- chinti 139,4. 140,10 (beide Hss. noch aures). 142,64. iuchit [quisquis tacendi intemperans silenda] prurit (Glosse: quasi perurit, ardet) [prodere, vexatur et scalpit iecur scabiemque cordis sustinet, Prud., P. Laur. (II) 254] 382,7. 385,19. 433,32 (Hs. prurit, quasi perurit; 1 Hs. kuzzilôn jucken). 491,37 (Hs. quasi prurit). 506,1 (1 Hs. jucken kuzzilôn). 535,75. 4,345,4. AJPh. 55,234, z. gl. St. iuchit gniffit Gl 2,402,74. ivchit ł chucilot 480,70. 523,60. iukid endi kitilod 586,65 = Wa 100,29. iukke [quid non libido mentis humanae struat, quid non malorum] pruriat (Glosse: curiositatis vitio tentet) [? Prud., Apoth. Praef. II,18] 495,46 = Wa 84,26.
Abl. juckilôn; juckida, juckido.
4324 Zeichen · 290 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    juckensw. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    jucken sw. v. , mhd. jucken, nhd. jucken, jücken; as. jukkian ( vgl. Holthausen, As. Wb. S. 40 ), mnd. joken, mnl. joken…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    juckenswv.

    Mhd. Handwörterbuch (Lexer) · +6 Parallelbelege

    jucken swv. ib. jucken, mich jucket Helbl. ; kitzeln, streicheln, daʒ Eisengrein gejucket hiet Greduln hant in ganzer li…

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    juckensw. V.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    jucken , sw. V. Vw.: s. jȫken (1) L.: Lü 165b (jucken)

  4. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Jucken

    Adelung (1793–1801) · +1 Parallelbeleg

    Jucken , verb. reg. welches auf doppelte Art gebraucht wird. 1. Als ein Neutrum, mit dem Hülfsworte haben, den ersten un…

  5. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    jucken

    Goethe-Wörterbuch

    jucken Umlaut in einem Drittel der Belege, subst Inf B1,127,27 ; überwiegend in übertragener u redensartlicher Verwendun…

  6. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Jucken

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Jucken (pruritus) eigenthümliche, zum Kratzen veranlassende Empfindung der Haut, theils Symptom verschiedener Hautkrankh…

  7. modern
    Dialekt
    jucken

    Elsässisches Wb. · +4 Parallelbelege

    jucke n [jùkə allg. ] 1. zucken, zusammenfahren, aufspringen, sich abwenden O. s het ih ne e Hornüss e l gstoche n , mai…

  8. Sprichwörter
    Jucken

    Wander (Sprichwörter)

    Jucken 1. Da, es mich iückt, da darff ichs nit krawen. – Franck, II, 133 a ; Gruter, I, 10. 2. Es ist ein böses Jucken, …

  9. Spezial
    Jucken

    Deutsch-Ladinisch (Mischí) · +2 Parallelbelege

    Ju|cken n. (-s) beca (beches) f. , pizia (-ies) f.

Verweisungsnetz

74 Knoten, 76 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 14 Wurzel 2 Kompositum 45 Sackgasse 13

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit jucken

8 Bildungen · 6 Erstglied · 1 Zweitglied · 1 Ableitungen

jucken‑ als Erstglied (6 von 6)

Juckendon

RhWB

jucken·don

Jucken-don -dūn Trier-Welschbillig m.: der Hauptbalken, der den Juck 1 a trägt.

jucken II

RhWB

jucken II schw.: -uk- spielen, tändeln Dür-Stdt ; -o- scherzh. lügen, aufschneiden Klev , Rees ; -ø- Rees-Brünen . — Abl.: die Juckerei, dat…

Juckenleiter

RhWB

jucken·leiter

Jucken-leiter (s. S.) [ juk- Bitb-Fliessem ] Verbr. wie Juck 1 a f.: die senkrecht zum Juck 1 a hinaufführende L.

Juckenloch

RhWB

jucken·loch

Jucken-loch (s. S.) Verbr. wie Juck 1 a [ jūk- Trier-Olk ) n.: in der Mitte des Juck 1 a befindliches L., aus dem die Garben auf die Tenne h…

juckentī

KöblerAhd

juckentī , st. F. (ī) Vw.: s.<b> </b>jukkentī*

jucken als Zweitglied (1 von 1)

e(n)tjucken

Idiotikon

e(n)tjucken Band 3, Spalte 39 e(n)tjucken 3,39

Ableitungen von jucken (1 von 1)

verjucken

PfWB

ver-jucken , ver-juckeln , ver-juckern schw. : = verjubeln , ve (r) jucke [verbr.], -juckele [ NW-Ruppbg ], -juckere [ BZ-Hofstätt ]. Er hot…