Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
grim adj.
adj., mhd. grim, grimme, nhd. grimm; as. mnd. afries. ae. grim; an. grimmr. — Graff IV, 323 f.
chrimmiu: acc. pl. n. H 1,5,2. — crim: Grdf. Gl 1,12,6 (Pa K). 4,19,30 (Jc); nom. sg. m. -]mer 1,11,39 (R; cimer, vgl. Splett, Sam.-Stud. S. 10). 246,15 (R). 316,48 (Rb; crīmer); criM: dass.? 4,310,14 (Zürich Rhein. 99 a, 9. Jh.); crimm-: gen. sg. f. -era 2,764,44 (k-); dat. sg. n. -emu H 19,5,3; acc. sg. m. -an Gl 1,185,14 (R). 2,49,31 (Jc; -a- in -i- korr., Steinm.); nom. pl. m. -in 393,26; dass.? -a 735,45 (Zürich Rhein. 99 a, 9. Jh.); dat. pl. -en 505,32; acc. pl. f. -o 134,60 (M, 5 Hss.; auch crīmo); comp. nom. sg. m. -iro 1,27,36 (R); -ira 26,36 (Pa K Ra; zu -a vgl. Kögel S. 166); nom. pl. n. -irun 2,746,9 (Ja; crīm-); acc. pl. n. -irun 232,5 (S. Flor. III 222 B, 9. Jh.); superl. nom. sg. m. -ista 1,156,34 (Pa K Ra; zu -a vgl. Kögel S. 166); nom. pl. m. -istun 2,764,18/19. — grim: Grdf. Gl 1,12,6 (Ra). 2,611,53. T 151,7. 8; grimm-: nom. sg. m. -er Gl 1,573,14 (M, 9 Hss.). 818,13 (M, 4 Hss.; auch grĩmer). 2,608,8. 3,238,43 (SH a 2; grīmer). 262,42 (SH a 2). 4,126,54 (Sal. b). 142,57 (Sal. c). 230,11 (clm 14456, 9. Jh.; grīmer). 278,12 (M; grīmer); -ar 1,623,12 (Würzb. Mp. th. f. 20, 9. Jh.). 2,445,15; -ir 1,573,16 (M, 3 Hss.; auch grīmir). 818,14 (M); -s 3,238,43 (SH a 2; grīms). 262,42 (SH a 2). 4,105,12 (Sal. a 1); -o Nb 153,4 [164,4]; nom. sg. n. -az (4 Hss.; auch grīmaz), -iz Gl 2,255,46. 47 (M); -a 417,37; nom. sg. f. -iv 183,9 (M, 2 Hss.). 522,16 (grīmiv); gen. sg. m. -in 478,46; acc. sg. m. -en Nb 300,4 [326,5]; nom. pl. m. -e T 53,2; -a Gl 2,39,8 (Wien 2171, 9. Jh.; grĩma). Archiv 143,87; gen. pl. -ero Gl 2,765,10; dat. pl. -en 505,32. Nb 300,5 [326,6] (-ê-); -an Gl 2,423,26 (giman); acc. pl. m. -on 617,38 (Antwerpen 17. 4, früher 126, 9. oder 10. Jh.); comp. dat. sg. n. -irin Mayer, Glossen S. 101,7; acc. pl. f. -ĩr Gl 2,292,35 (M); superl. nom. sg. m. -osto Mayer, Glossen S. 78,13 (clm 6300, 8. Jh.).
crimmi: Grdf. Gl 2,350,40 (Ja). — ghrimme: Grdf. Gl 2,611,63 (Eins. 303, 12. Jh.).
Verschrieben: crimmisostom: superl. dat. pl. Gl 1,560,21 (Rb); chimmir: nom. sg. m. 573,17 (M, 2 Hss.); gri-mier: dass. 2,608,8; verschr. sind wohl auch: crime: Grdf.? 1,573,17 (M, 12. Jh.); grummer: nom. sg. m. 4,163,61 (Sal. c).
Hierher wohl auch: grem: Grdf. Gl 3,366,55 (Jd); nom. sg. m. -]er 4,202,6 (sem. Trev., 11./12. Jh.; zu -e- für -i- vgl. Katara S. 30, Braune, Ahd. Gr.13 § 31 Anm. 1-3; vgl. aber auch mnl. grem, das Mnl. wb. 2,2127 zu gram gestellt wird). 1) von wildem Grimm erfüllt, wütend: grimmar [iudex Aemilianus inminebat] atrox [, turbidus ... aras daemonicas coli iubebat, Prud., P. Fruct. (VI) 35] Gl 2,445,15. grimmen [abest] atrocioribus [censura fervens motibus, Prud., P. Laur. (II) 61] 505,32. grimmiv [hanc (Patientiam) procul Ira tumens spumanti] fervida [rictu ... increpat, Prud., Psych. 113] 522,16; rasend, tobend, von Besessenen: grimman [suetus ... sub catenis frendere mentis inpos] efferatis [percitus furoribus prosilit ... supplex, Prud., H. o. horae (IX) 53] 423,26. 2) hart, unbarmherzig, grausam, grimmig; wild, zügellos: a) von Pers., ihrer Wesensart u. Haltung: crimmer man edo theoriner [hic erit] ferus homo [: manus eius contra omnes, et manus omnium contra eum, Gen. 16,12] Gl 1,316,48. grimmer [timui enim te, quia homo] austerus (Hss. austeris) [es: tollis quod non posuisti, et metis quod non seminasti, Luc. 19,21] 818,13. 4,310, 14. grimmiv [sit itaque amor, sed non emolliens: sit vigor, sed non] exasperans [Greg., Cura 2,6 p. 24] 2,183,9. grimmaz [erga illum (einen Bischof) illa mens] effera [(des Königs Totila) ab elationis fastu detumuit, Greg., Dial. 3,6 p. 289] 255,46. crimmi [contemnitque feris animis gens impia lucem ... Illius ad specimen damnabitur] effera (saeva) [plebes, Juv. II,708] 350,40. crimmin truces [hinc inde tortores parant nudare amictu martyrem, Prud., P. Laur. (II) 357] 393,26. grimmer [agitabatur magis magisque in dies animus] ferox [inopia rei familiaris et conscientia scelerum, Sall., Cat. 5 p. 142,5] 608,8. ghrimme [Hiempsal ... natura] ferox [... dextra Adherbalem adsedit, Sall., Iug. 11 p. 233,12] 611,63. ih forahta, uuanta thu grim man bist, nimist thaz thu ni saztos quia homo austerus es T 151,7. toh ter grimmo unde der zurlustigo Nero sih ubermuotlicho gareti . mit tero tiurestun purpurun quamvis Nero saevientis luxuriae . i. plenus saevitiae . et luxuriae . comeret se superbus Tirio ostro Nb 153,4 [164,4], ferner: T 151,8 (austeris). Nb 300,4 [326,5] (inmitis); von Besessenen: ingegin liofun imo zuene habente diuuala ... thrato grimme occurrerunt ei duo habentes daemonia ... saevi nimis T 53,2; b) von der Strafe: den (Christus) uuizze todes crimmemu sarfe uuizzinoton kanadilose quem poena mortis crudeli saevi damnarunt impii H 19,5,3; c) von Tieren: wild, grimmig: grimma [ingenium mites, vim meruere] truces [Ar., Ep. ad Flor. 16] Gl 2,39,8. Archiv 143,87. grimmin [nam languente] trucis [leonis ira inlapsae superingeruntur escae, Prud., H. p. cib. (IV) 86] Gl 2,478,46. leopartun crimmistun [evenit, ut duae] tigrides ferocissimae (Hs. tigridi ferocissimi) [... forte fortuna liberatae fugerent, Acta apost. p. 626] 764,18/19. piloh teoro grimmero claustros caveae [ohne Kontext] 765,10. grimmosto [(civitas) quae antiquo hosti, quasi] saevissimo [leoni sociata ... eius semina concipit, Greg., Mor. in Job 4,21 p. 157] Mayer, Glossen S. 78,13. ten grimmen chuning Glaucum uberuuvndenen gab er ze ezenne . sinen grimmen rossen victor inmitem posuisse fertur pabulum . saevis dominum quadrigis Nb 300,5 [326,6], hierher wohl auch: dier wilt grem bestia fera belva Gl 3,366,55 (belva ist als Adj. mißverstanden); vom Kuß eines Wolfes: thia grimmon [aut] truculenta [pio lupus oscula porrigit agno? Sed., Carm. pasch. V,68] 2,617,38. 3) streng, unnachsichtig: crimman (abbas) dirum [magistri, pium patris ostendat affectum, Reg. S. Ben. 2 p. 15,67] Gl 2,49,31; gnadenlos, vom Jüngsten Gericht: grimmar [ecce dies domini veniet,] crudelis [, et indignationis plenus, et irae, furorisque, Is. 13,9] 1,623,12. 4) unfreundlich, schroff: grimmer [homo] acharis [quasi fabula vana, in ore indisciplinatorum assidua erit, Eccli. 20,21] Gl 1,573,14. 4,278,12. 5) verderblich, schrecklich, furchtbar, grausig: crimmo ulornussi [ut (sacerdotes) ... sine ullo respectu regulae Christianae] praecipitia funesta (3 Hss. funesta praecipitia) [sectentur, Decr. Gel. XXVI p. 244] Gl 2,134,60. heri daz grimma hostis dirus [adest cum duce perfido, infert et validis praelia viribus, Prud., H. ad inc. luc. (V) 61] 417,37. grim [quia (bellum) magnum et] atrox [variaque victoria fuit, Sall., Iug. 5 p. 226,6] 611,53. krimmera stimma [duo Ethiopes nigri nudi horribili habitu ... confringentes ea (Götzenbilder) hululatum] dirae vocis [emiserunt, Mombr. II,539,37] 764,44. grimmirin [(vitium) intromisso omnium vitiorum] diriore [collegio, subditam sibi mentem multiplicata captivitate populetur, Cass., Coll. 22,3 p. 1221] Mayer, Glossen S. 101,7. Egypt uuafta starchlicho chindo chrimmiu reuuir Aegyptus flebat fortiter natorum dira funera H 1,5,2. 6) schlimm, heftig, stark, in Annäherung an eine Gradangabe: crimmostom (s.o. Formenteil) [qui eisdem usi erant iustitiis,] saevissimis [afflixerunt doloribus, Sap. 19,15] Gl 1,560,21. crimmirun [(der Priester) concedendo enim lenia, subtraxit] acriora [Greg., Cura 3,38 p. 98] 2,232,5. grimmĩr. vuassorvn (superbia) atrociores [iniurias reddit, quam acceperat, Greg., Hom. I,18 p. 1507] 292,35. crimmirun [deus ... cuius audito nomine ... omnia venena, et adhuc] ferociora [repentia, et animalia noxia tenebrantur, Vita Joh. p. 619] 746,9. 7) Glossenwort: sarf ł crimmer acer Gl 1,11,39. crim acerbus 12,6. crimmira austerior 26,36. 27,36. teorlihosta crimmista uualokiri ferocissimus atrocissimus crudelis 156,34. uualakiri crimman crudelis acerbum (?) 185,14 (beide evtl. zu 2). crimmer saevus 246,15. crimma feroci 2,735,45. gremer ferox 4,202,6. grimmer ferus 3,238,43. 4,142,57. ferus iratus indomitus 126,54. truculentus 3,262,42. 4,105,12. 163,61. crim pulħ saevum iratum 19,30. grimmer atrox severus 230,11.
Komp. uuuotgrim; Abl. grimlîh, grimmîg; grimmo; grimheit, grimmida, grimmî(n), grimnussî.