ut Merksilbe aus der Reihe ut - re - mi - fa - sol - la (Solmisationssilbe) zur Bezeichnung des ersten Tons im Hexachord (mit der Intervallfolge t t s t t) —
mnemonic syllable in the series ut - re - mi - fa - sol - la (solmization syllable) that designates the first pitch in the hexachord (with the intervallic structure t t s t t) cf. Guido ep. p. 464, 118: Utpote sit hec symphonia, qua ego docendis pueris inprimis atque etiam in ultimis utor: „Ut queant laxis / resonare fibris / mira gestorum / famuli tuorum, / solve polluti / labii reatum, / sancte Iohannes“. Vides itaque, ut hec symphonia senis particulis suis a sex diversis incipiat vocibus. Si quis itaque uniuscuiusque particule caput ita exercitatus noverit, ut confestim quamcumque particulam voluerit, indubitanter incipiat, easdem sex voces, ubicumque viderit, secundum suas proprietates facile pronuntiare poterit. 1
allgemein —
general [s.XI] LmLComm. Guid. 47 p. 120: Concordias vero illas, quas diapente vel diatessaron generant, patenter notant syllabae ut re mi fa sol la, quae in gamma sunt dispositae secundum ordinem tonorum vel semitoniorum et secundum concordiam vocum ubique, nisi quod in sola diapente ab ⋅E⋅ in ⋅C⋅ non est continua vel ascensio vel descensio per syllabas. Ubi enim sunt eaedem syllabae, ibi eadem consonantia. LmLLib. argum. 9 p. 19: Arsis elevatio, thesis depositio. Hoc est exemplum: ⋅Γ⋅ut - re - mi - fa - sol - la. la - sol - fa - mi - re - ut. Simili modo per totum monochordum. LmLPs.-Osbern. 53.
al. LmLIoh. Cott. mus. 1, 3: Sex sunt syllabae, quas ad opus musicae assumimus, diversae quidem apud diversos. Verum Angli, Francigenae, Alemanni utuntur his: ut re mi fa sol la. Itali autem alias habent, quas, qui nosse desiderant, stipulentur ab ipsis. Eas vero, quibus nos utimur, syllabas ex hymno illo sumptas aiunt, cuius principium est: „Ut queant laxis resonare fibris mira gestorum“. ... Per has itaque syllabas is, qui de musica scire affectat, cantiones aliquot cantare discat, quousque ascensiones et descensiones multimodasque earum varietates plene ac lucide pernoscat (
inde LmLPs.-Thomas Aqu. I 45. LmLConr. Zab. tract. L 3.
sim. LmLHier. Mor. 10, 30 (p. 46)). LmLIoh. Cott. mus. 8, 13: Est autem diatessaron trimodum, verbi gratia ut fa, re sol, mi la. LmLIoh. Cott. mus. 8, 18 descr.
al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 1 descr. LmLTon. Parkm. p. 108: unisonantia ... non enim aut exaltatur aut deprimitur, ut est: ut ut ut, re re re, mi mi mi,
[] fa fa fa, sol sol sol, la la la.
ibid. al. LmLTheinr. Dov. 3, 5 p. 234 descr. LmLMut. Γma ut 1: ⋅Γ⋅ma <ut> ... ⋅G⋅ clavis est, ut dictio, et est initium prime distinctionis.
al. [s.XIII] LmLOrg. Vatic. p. 185.
al. LmLAnon. Lovan. p. 497b: quibus primordialibus notis debeant psalmi inchoari, et hoc nobis his versibus declaratur. Primum cum sexto cantu fa sol la teneto / tertius, octavus ut re fa sicque secundus. / Septimus incipitur mi fa sol quartusque la sol la. / His quintum iungas, quem fa la re fa bene cantas (
sim. LmLLambertus plan. 294. LmLPetr. Cruc. 1, 27. LmLIoh. Groch. 251. LmLGuido Dion. 2 pr. 152. LmLGuido Dion. 2 pr. 157. LmLGoscalc. 1, 7 p. 82, 6. LmLCompil. Ticin. F 301. LmLHenr. Zel. 65. LmLAnon. Seay p. 28. Prosd. plan. 2, 18 p. 152, 14. LmLNicol. Cap. p. 329. LmLThom. Bad. p. 95. LmLPetr. Talh. p. 19. LmLAnon. Carthus. inton. 26. LmLTrad. Holl. VII 4, 93. LmLGuil. mon. 9 p. 56. LmLBonav. Brix. 18, 17. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 9. LmLFlor. Fax. 1, 14, 7. LmLCompend. mus. 14).
al. LmLMus. man. 4, 15: Sex sunt nomina notarum, videlicet ut re mi fa sol la. Tres earum sunt superiores, scilicet la sol fa, tres autem inferiores, scilicet mi re ut.
al. LmLMetrol. 37 p. 71.
al. Ton. Praed. 21
. LmLIoh. Aegid. 7, 7: ⋅C⋅faut duas habet voces, fa videlicet <et> ut. Sed fa cantatur per ⋅B⋅ quadratum, per ut videlicet de ⋅Γ⋅ut. Et ut cantatur per naturam, videlicet per seipsum.
al. LmLAmerus 4, 8.
al. LmLElias Sal. 2 p. 19a: ⋅G⋅ requirit ut et sol et re et nihil aliud.
al. LmLElias Sal. 4 p. 19b: Puncti sunt sex: ut re mi fa sol la; nec intelligas, quod ut re mi fa sol la sint puncti, sed denominationes punctorum.
al. LmLLambertus plan. 97: in istis septem litteris sex voces tantummodo continentur, quibus tota musica conformatur, scilicet: ut re mi fa sol la (
inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 8. LmLTrad. Garl. plan. III 142).
al. LmLLambertus plan. 120: regula: omne ut incipiens in ⋅C⋅ cantatur per naturam cum suis sequentibus; in ⋅F⋅ per b molle; in ⋅G⋅ per C durum (
inde LmLTrad. Lamb. 2, 3, 5. LmLTrad. Garl. plan. I 142. LmLTrad. Garl. plan. III 138. LmLTrad. Garl. plan. IV 71. LmLIac. Leod. spec. 6, 64, 2. LmLQuat. princ. 3, 8. Prosd. plan. 1, 9 p. 58, 24. LmLNicol. Cap. p. 314. LmLBonav. Brix. 10, 4. LmLAnon. Couss. I p. 435a).
al. LmLHier. Mor. 12, 34 (p. 50): tres sunt cantus in manu, C duralis scilicet, naturalis et b mollis. Qui constant ex VI vocibus, scilicet ex ut re mi fa sol et la et habent incipere in ut et terminari in la. Ut vero per se et absque aliis notis nullius cantus armoniam perfecte constituit et ideo notarum sequencium usum requirit. Propter quod omnes alie voces ad usum ipsius ut tanquam ad principium, a quo habent originem, esse dicuntur.
al. LmLTrad. Garl. plan. I 134: secundum usum nostrum VI sunt nomina vocum, scilicet ut re mi fa sol la. Et ista ponuntur supra signa praedicta ita, quod in quolibet ⋅G⋅C⋅F⋅ ponatur ut et in sequentibus signis voces sequentes (
sim. LmLTrad. Garl. plan. IV 57).
al. LmLTrad. Garl. plan. V 74: prima vox ut non ad alias voces, scilicet re mi fa sol la, reducitur, sed alie voces, scilicet re mi fa sol la, ad ipsam primam vocem, scilicet ut, causa dignitatis referuntur, quia a digniori inchoandum est, ut dicit philosophus. LmLTrad. Garl. plan. V 134: tonus est ut re ... Ditonus est ut mi ... Dyatesseron est ut fa ... Dyapente est ut sol ... Exacordum est ut la.
al. LmLAnon. Ratisb. 3, 4: tonus ... habet quatuor species, scilicet ut re, re mi, fa sol, sol la.
al. LmLPetr. Cruc. 1, 31: Per hos versus scitur, cuius toni est quaelibet antiphona. Pri- re la, se- re fa, ter- mi fa, quar- <quoque> mi la, / quin- fa fa, [dico], sex- fa la, sep- ut sol, oct- ut fa, duo dura (
ms.
: Pri
mus re la se
dus re fa ter
cius mi fa Quar
tus mi la Quin
tus fa fa dico Sex
tus fa la Sep
timus ut sol Octa
vus ut fa duo dura;
ed.: Primus re la, secundus ...
sim. LmLGoscalc. 1, 7 p. 82, 6. LmLPs.-Mur. mod. p. 100b. LmLAnon. Seay p. 27. LmLIac. Twing. p. 146, 16. Anon. Gemnic. append. 20. Trad. Holl. XI 4, 33. Trad. Holl. XXIII 2, 2, 15. Trad. Holl. XXIV 17, 10. LmLTrad. Holl. II 4, 62. LmLTrad. Holl. III 8, 30. LmLTrad. Holl. V 4, 105. Trad. Holl. XIII pr. 31 app. crit. Trad. Holl. XIII 4, 89.
[]Conr. Zab. tract. AX 8. LmLConr. Zab. tract. p. 236. LmLGuil. mon. 9 p. 58. LmLBonav. Brix. 18, 10. LmLLad. Zalk. 4, 75. Trad. Holl. XXII 9, 6. LmLFlor. Fax. 1, 14, 5. Trad. Holl. XIX 319).
al. Vers. Palmam I 31: Ut re mi fa sol la modulacio musica cantat / hasque manus leve digitis solet ipsa locare (
inde LmLTrad. Holl. VIII 7, 14. Trad. Holl. X B 11. Trad. Holl. XXIV 4, 4. LmLTrad. Holl. III 1, 29. LmLTrad. Holl. VII 1, 15. Trad. Holl. XIII 1, 36. Trad. Holl. XV 6, 62. Vers. Palmam II 17. Trad. Holl. XXI 2, 25. Trad. Holl. XXVI 28). Vers. Palmam I 78: <Dant fa sol la tonos vel ut re mi tibi plenos> (
inde Trad. Holl. X B 9. Trad. Holl. X C 98. LmLThom. Bad. p. 84. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 26. Trad. Holl. XI 2, 27. Trad. Holl. XXIV 8, 39. LmLTrad. Holl. II 3, 77. LmLTrad. Holl. III 5, 32. LmLTrad. Holl. IV 22. LmLTrad. Holl. V 3, 102. LmLTrad. Holl. VII 3, 71. Trad. Holl. XIII 3, 82. Trad. Holl. XX 3, 21. Trad. Holl. XV 7, 47. LmLLad. Zalk. 3, 94. Trad. Holl. XXII 6, 29. LmLSzydlov. 7, 43. Trad. Holl. XIX 572. Trad. Holl. XIV 9, 26). LmLAugust. min. 80.
al. LmLTrad. Franc. I p. 18.
al. LmLIoh. Groch. 95: ⋅B⋅ quadratum vero a primo ut inceperunt
(sc. quidam), scilicet a ⋅Γ⋅ut.
al. LmLPs.-Mur. summa 720.
al. LmLEngelb. Adm. 3, 11, 2: Sunt etiam variaciones incepcionis et terminacionis predicti ordinis VI vocum in manu musicali, que tociens fiunt, quociens hec vox ut, que est prima in ordine, occurrit in aliqua littera. Hoc autem contingit in VII locis in manu musicali.
al. LmLWalt. Odingt. 5, 4, 3.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 52: Ipsarum autem gravium prima dicitur ⋅A⋅, que ... proslambanosmenos vocatur ... Sub ipsa namque ⋅A⋅ una vox est, que dicitur re. Ipsa igitur erit prima vox, que sub prima litera includitur ... quare patet, quod ut non sit prima vox, sed re (
inde LmLBonav. Brix. 8, 21).
al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLGuido Dion. 1, 1, 176.
al. LmLIac. Leod. cons. 20.
al. LmLIac. Leod. inton. 1, 38: Verum sub ut per se descensus esse nequit, cum vocum sit infima.
al. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 30.
al. LmLIac. Leod. spec. 5, 16, 14: Quae enim tunc ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅, quantum ad Latinos vocabantur, nunc vocantur ut re mi fa sol la. LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 3: ego puto me Parisius a quodam audivisse sex vocum haec nomina: pro to do no ni a. Sed Gallici, Angli, Alamanni has sic vocant: ut re mi fa sol la. LmLIac. Leod. spec. 6, 63, 10: Guido considerans in sua musica, sequens Graecos, gamma posuit ad designandam primam chordam, ut vero ad designandum sonum ipsius; eodem modo ⋅A⋅ ponitur pro secunda chorda, re pro voce eius, sic de ceteris. LmLIac. Leod. spec. 6, 76, 1: Dicendum igitur, quod cantus, qui finiuntur in ut, sunt quinti vel sexti toni, septimi vel octavi, non primi vel secundi, tertii vel quarti.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 31: Non enim ut re mi fa sol la sunt verae voces, sed signa vocum. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 72: per modernos ac posteros musicos haec litera ⋅F⋅ cum hac voce ut prima monochordis praeponitur, ne ullus defectus infra in cantu B molli permaneret.
al. LmLPetr. Palm. p. 508.
al. LmLIoh. Mur. contr. 8. LmLQuat. princ. 3, 10: Nam dicunt
(sc. quidam) ut et fa esse graves eo, quod habent ascendere per tonum et descendere per semitonium. Re et sol dicunt esse circumflexas eo, quod habent ascendere et descendere per plenos tonos. Mi et la dicunt esse acutas eo, quod habent descendere per tonum et ascendere per semitonium; et sic secundum ipsos omnis vox monacordi aut est gravis vel acuta aut circumflexa.
al. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b.
al. LmLSumm. Guid. ton. 53. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 4.
al. LmLIoh. Boen mus. 1, 6.
al. LmLWillelm. 3, 1. LmLGoscalc. 1, 1 p. 40, 6. LmLHeinr. Eger 2 p. 38.
al. LmLIoh. Vetul. 1, 12. LmLCompil. Ticin. A 23: sex sunt voces, quibus omnis cantus multiformis contexitur: ut re mi fa sol la, que pro septem licteris, scilicet ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ <ponuntur> (
sim. LmLTrad. Holl. VI 14, 1)
. LmLCompil. Ticin. F 224: sex sunt soni, quibus totus cantus componitur, videlicet ut re mi fa sol la. Antiqui vero dicebant esse tres, videlicet ut re mi. Moderni
[] autem propter necessitatem consonantiarum tres alios addiderunt, videlicet fa sol la. Et quamvis varientur in nomine, consonantia vero idem sunt.
al. LmLInterv. Tonus div. p. 242, 2.
al. LmLArs org. p. 101. LmLHenr. Zel. 28.
al. LmLPs.-Mur. mod. p. 99b.
al. LmLCart. plan. 6. LmLCompil. Lips. p. 130.
al. LmLAnon. Seay p. 22.
al. LmLAnon. Monac. II 5.
al. LmLPaul. Flor. 5-8.
[s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5.
al. LmLProsd. contr. 3, 1. Prosd. plan. 1, 11 p. 66, 11: sex nomina notarum ... non fuerunt ab uno et eodem inventore ac eodem tempore reperta, sed prius inventa fuerunt quatuor nomina intermedia, scilicet re, mi, fa, sol, quam duo extrema, scilicet ut, la.
al. LmLNicol. Cap. p. 314: omnes aliae voces formantur et descendunt a voce ut, quoniam ut est principium et origo omnium aliarum vocum.
al. Trad. Holl. X C 92.
al. LmLGob. Pers. p. 181a.
al. LmLProsd. spec. 1, 7 p. 164, 10.
al. LmLUgol. Urb. 1, 11, 4: litterae sunt octo, scilicet ⋅Γ⋅A⋅C⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅. Voces autem XIIII sunt, scilicet ut re mi fa ut, sol re, la mi, fa ut, sol re ut (
inde LmLFr. Gafur. extr. 4, 7, 4).
al. LmLGeorg. Ans. 3, 8.
al. LmLThom. Bad. p. 80.
al. LmLPetr. Talh. p. 7 descr.
al. LmLAnon. Carthus. pract. 2, 2.
al. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 3: Ut, re, mi, fa, sol iungas hiis simul et la. / Cunctas claudit odas sic vox replicata per illas (
sim. LmLTrad. Holl. II 1, 28. LmLTrad. Holl. V 1, 21. LmLLad. Zalk. 1, 17. Trad. Holl. XIV 5, 7)
. al. Trad. Holl. XI 2, 12.
al. LmLTrad. Holl. II 1, 13.
al. LmLTrad. Holl. IV 21.
al. Mut. Christo 60. a
l. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 1, 1.
al. LmLTrad. Holl. V 3, 86.
al. LmLTrad. Holl. VI 6, 8: Species vero vocum sunt sex, scilicet ut re mi fa sol la; que quidem note sive voces extracte sive orte a beato papa Gregorio.
al. Trad. Holl. XIII pr. 76 comm.
al. LmLConr. Zab. tract. K 1.
al. LmLIoh. Tinct. diff. 294: Ut est prima vox tono distans a secunda.
al. LmLFr. Gafur. extr. 4, 10, 3.
al. LmLIoh. Tinct. nat. 2, 5.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 4, 3.
al. LmLFr. Gafur. op. 5, 6: nota, quod sillaba ut semper est caput et principium aliarum sibi succedentium sillabarum, scilicet re mi fa sol la (
sim. LmLCompend. mus. 39)
. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 7 p. 19: Alii autem solum litteras alphabeti ponebant, scilicet: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ ut Gregorius, Augustinus, Ambrosius et Bernardus; Guido vero ut re mi fa sol la. LmLBart. Ram. 1, 2, 7 p. 45: In tantum enim neotericorum fides catholica circa Guidonis voces crevit propter consuetudinis longitudinem, ut Ugolinus Urbeveteranus Ferrariae in ecclesia cathedrali reclusus, cum de vocibus tractare incipit, eas dictiones Graecas appellat et addit: Graeci tantum habebant quinque, scilicet re mi fa sol la carentes ut (
cf. LmLUgol. Urb. 1, 6, 9).
al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 39.
al. LmLNicol. Burt. 1, 13, 77.
al. LmLGuil. mon. 5 p. 31.
al. LmLLad. Zalk. 1, 15.
al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 8.
al. LmLGuill. Pod. ench. 20 p. 381.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: Exachordum enim est compraehensio sex chordarum diatonica dimensione dispositarum. Quarum nomina sunt: ut re mi fa sol la. Sunt enim ut re graves, dum Graecis assentior, sol la acutae et mi fa mediae. Ecclesiasticorum vero mos est ut re graves vocare, mi fa acutas et sol la superacutas.
al. LmLFlor. Fax. 1, 5, 10.
al. LmLErasm. Hor. p. 74b: Unde sciendum, quod triplices sunt voces. Quaedam sunt graves, sicut sunt ut et fa, et sunt, quae graviter et imperfecte ascendunt, sed descendunt viriliter et perfecte. Aliae sunt voces naturales sive mediae, quae perfecte ascendunt et descendunt, sicut sunt sol et re. Tertiae sunt leves, quae perfecte ascendunt et imperfecte descendunt, sicut sunt mi et la.
al. LmLAnon. Couss. I p. 434 descr.
al. LmLSzydlov. 1, 11: septem cantuum voces sic sagaciter adinvenit
(sc. Pythagoras), que patent in hoc versu: Ut re mi fa sol la modulandi sunt tibi signa.
al. Trad. Holl. XII 2, 1.
al. 2
im Hinblick auf die Mutation —
with reference to mutation [s.XII] LmLMut. Γma ut 4: ⋅C⋅faut. ⋅C⋅ clavis est, fa ut due dictiones, fa ascendendo et descendendo, ut per descensum invenitur. Dic mutationes: ut mutatur in fa per descensum
[] et dicitur utfa, fa in ut per ascensum et dicitur faut.
al. [s.XIII] LmLMus. man. 4, 13: mutatio semper illic intendit, quo magis spatium habet progrediendi, verbi gratia: haec mutatio fa ut maius habet spatium supra se quam infra, cum supra se possit ascendere per 5 voces, sub se vero descendere non potest.
al. LmLAmerus 5, 18: Si aliquis vult mutare in ⋅g⋅ grave de proprio cantu in ⋅♮⋅ ascendendo, unde illa nota ratione ⋅f⋅ grave dicitur sol, ratione ⋅c⋅ acutum dicitur ut, ergo mutando dicendum est sol ut, e contrario in descendendo, scilicet ut sol.
al. LmLLambertus plan. 132
: omnis mutatio desinens in ut re mi dicitur ascendendo, quia plus habet ascendere quam descendere; et omnis mutatio desinens in fa sol la dicitur descendendo, quia plus habet descendere quam ascendere (
inde LmLTrad. Lamb. 2, 4, 10. LmLTrad. Garl. plan. I 159. LmLTrad. Garl. plan. II 73. LmLTrad. Garl. plan. III 151. LmLTrad. Garl. plan. IV 85. LmLTrad. Garl. plan. V 89. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLCompil. Ticin. A 42. LmLNicol. Cap. p. 315. LmLTrad. Holl. I 1, 7, 5. LmLTrad. Holl. II 3, 28. LmLTrad. Holl. V 3, 36. LmLTrad. Holl. VI 15, 5. LmLTrad. Holl. VII 3, 27. Trad. Holl. XIII 2, 56. LmLBart. Ram. 1, 2, 4 p. 31. LmLGuil. mon. 5 p. 31. LmLBonav. Brix. 13, 15. LmLGuill. Pod. 5, 25. Trad. Holl. XIV 8, 25). LmLHier. Mor. 12, 24 (p. 49).
al. LmLIoh. Groch. 90.
al. LmLPs.-Mur. summa 720.
al. LmLEngelb. Adm. 2, 25, 7.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 2, 15.
al. LmLIac. Leod. spec. 6, 65, 11: inveniemus XVIII mutationum species, novem ad ascendendum et novem ad descendendum. ... Primum sic patet: in voce, quae est ut, mutari potest re dicendo re ut, item fa dicendo fa ut, item sol dicendo sol ut. ... Item in re mutari possunt quattuor voces, quae sunt ut mi sol la. Item in mi duae voces possunt mutari, idest re et la; in fa duae, scilicet ut et sol; in sol quattuor, idest ut re fa et la; in la tres, quae sunt re mi sol.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 45.
al. LmLPetr. Palm. p. 515. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLIoh. Boen mus. 1, 9.
al. LmLCompil. Ticin. B 95.
al. LmLAnon. Monac. II 8.
al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 18.
al. Prosd. plan. 1, 6 p. 48, 13.
al. LmLGob. Pers. p. 185a.
al. LmLUgol. Urb. 1, 16, 5.
al. LmLAnon. Carthus. pract. 13, 5.
al. Mut. Christo 80.
al. LmLConr. Zab. tract. KK 4: Omnis autem talis mutatio ascendendo fit in has voces, scilicet ut, re vel mi, et descendendo fit in istas, scilicet fa, sol vel la.
al. LmLIoh. Tinct. diff. 295: Ut fa est mutatio, que fit in ⋅C⋅faut et in ⋅C⋅solfaut ad descendendum de natura in C durum et in utroque ⋅F⋅faut ad descendendum de b molli in naturam (
sim. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 41).
al. LmLFr. Gafur. extr. 5, 7, 3.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 3: Omnes autem voces sunt mutabiles, sed aliae plus, aliae minus. Ut etenim mutatur in tres voces, scilicet in re, in fa et in sol. Re in quatuor, scilicet in ut, in mi, in sol et in la.
al. LmLBart. Ram. 1, 2, 4 p. 33.
al. LmLBonav. Brix. 13, 10.
al. LmLAdam Fuld. 2, 5: Mutatio est duplex: extrinseca est, quando vox in vocem aperte mutatur, ut in fa, sol in re et e converso. Intrinseca est, quando vox, quae debet mutari, relinquitur, ut fit in cantu mensurali. LmLLad. Zalk. 2, 30.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4. LmLFlor. Fax. 1, 15, 2. LmLCompend. mus. 55: versus: Ut re mi scandimus, si variare volemus, / sed descendemus, si fa sol la variamus.
al. Mut. Et nota 33.
al. LmLSzydlov. 5, 49.
al. Trad. Holl. XII 10, 2: coniuncte fiunt per mutacionem ut in sol in ⋅F⋅faut vel in ⋅C⋅[sol]faut, quod est contra manum musice.
al. v. C vol. I col. 274, 3; F
vol. II col. 49, 33; G
vol. II, col. 121, 33; Gamma (Γ)
vol. II col. 129, 43. saepius