lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

VOL

mhd. bis Lex. · 11 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
30 in 11 Wb.
Sprachstufen
5 von 16
Verweise rein
477
Verweise raus
56

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

VOL adj.

Bd. 4, Sp. 361a
VOL adj. voll. goth. fulls, ahd. fol; vgl. vël, dann gr. πλέος, lat. plenus. Gr. 2,57. Ulfil. wb. 206. Graff 3,477.
I. angefüllt.
1. ohne genitiv.
a. unflectiert. der palas der was vol Nib. 1378,1. swie vol diu kanel wære leseb. 581,35.
b. flectiert. daʒ der palas voller wart Trist. 3603. — entlihen bêde ûʒ voller hant Iw. 262. ich gemache in vollen kragen Walth. 32,13.besonders mit speise oder trank angefüllt. di lewen mûsten vol satt sîn und man mûste in zu eʒʒen haben gegeben myst. 78,32. daʒ wir alle werden vol berauscht MS. 2,105. a.
2. mit genitiv.
a. unflectiert. wînes ein becher vol Iw. 39. du bist bitters eiters vol das. 14. alles râtes vol a. Heinr. 781. jâmers vol Parz. 320,1. 492, 15. gîtes unde haʒʒes vol das. 675, 25. iur hant ist krefte und guotes vol Walth. 11,33. vgl. Wigal. 540. vol aller gnâde ein reineʒ vaʒ Gfr. lobges. 25. du bist sô vol der wünnebernden wünne das. 90. der hof der was sîn vol Trist. 508. dîner güete ist al diu burc vol Nib. 2030,1. der kirchhof was weinens vol das. 1002, 3. — er schuof daʒ becke vol des brunnen Iw. 100. der walt gienc wildes vol das. 126. dô sach man ir schilde stecken gêrschüʒʒe vol Nib. 2069,4. kamere unde türne des hortes wurden vol getragen das. 1065. 3.
b. flectiert. vgl. Gr. 4,492 fg. nîdes was er voller Genes. fundgr. 25,33. daʒ daʒ velt volleʒ frouwen wære Parz. 671,19. alsam eʒ volleʒ balsmen sî Walth. 54,14. beidiu wisen unde velt volleʒ rîterschefte lac Wigal. 9787. daʒ gevilde was volleʒ pavelûne geslagen das. 2646. — heiʒ mir gewinnen mîn schrîn vollen tocken W. Tit. 30,2. im hieʒ diu künegîn dar tragen einen schilt vollen goldes Lanz. 7707. vgl. Nib. 316,1. hete einen garten vollen rôsen amgb. 48. b. schuof daʒ becke volleʒ brunnen Iw. 100. z. 2531 BDE. sam eʒ habe funden ein nest volleʒ vögellîn MS. 2,91. a. gæbe mir der künec sîn hûs volleʒ goldes Griesh. pred. 2,130.befremdlich ist aber: ob ein vaʒ volles goldes wêre Leys. pred. 13,18. ir tât ist voller sûchen Frl. 55,6. die sporen hiengen voller schellen MS. H. 3,236. b. eben so nhd. bei Luther: ihre häuser sind voller tücke Iw. 5,27 und ähnliches. man kann diesen sprachgebrauch mit Gr. 4,499 so erklären, daß man volles, voller unrichtig als genitiv zu dem folgenden genitiv zog; doch kann auch volles, voller als assimilation aus vol des, vol der gefaßt werden.
II. in fülle vorhanden. ir habet vollen rât (vorrath) Nib. 1405,3. a. Heinr. 773. volleʒ guot Trist. 4566.daher vollständig, vollkommen. diente ime elliu dei siben jâr volliu Genes. fundgr. 42,6. siben tage volle das. 45,33. drî tage volle Karaj. 42,10. volle niun tage Nib. 496,1. 1801,3. vollen gelt Iw. 264. diu volle mâʒe Walth. 34,16. nâch vollem werde das. 19,34. vgl. leseb. 189,16. — volle tugent Iw. 96. volliu fröide ân allen nît Gfr. lobges. 86. zwô volle sælekeit Trist. 4704. ein voller dienest Nib. 2203,4. diu volle unschulde Bon. 72,42. ze vollem lobe a. Heinr. 35. — ein voller mensch vünf sinne hât MS. 2,133. mit vollen ougen sehen Walth. 99, 32. — dô was si vol gemachet vollständig erschaffen, fertig Diemer 7,4. ein dinc vür vol nemen es annehmen, ihm zustimmen, sich damit zufrieden erklären Mai 1,18. 53,38. 81,34. 95,32. 117,29. 151,34. wir nemen vür vol daʒ ir uns urloup gebet krone 65. b Sch. — ze vollem vollständig MS. 2,38. a.
3294 Zeichen · 189 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    vol

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +16 Parallelbelege

    vol- volle- vollen- in zusammensetzungen. über vollen s. Gr. zu Ath. s. 79. 1. mit verbis. volahte, bringe, danke, denke…

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    volAdj.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +7 Parallelbelege

    vol , Adj. Vw.: s. vul (1) Son.: örtlich beschränkt

  3. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    volm.

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    vol , m. : dann stieg sie ( meine muse ) auf den rabenstein und rief den teufeln, volen, elfen Pfeffel poet. versuche 2,…

  4. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    Vol

    Goethe-Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    Vol [bisher nicht publizierter Wortartikel]

  5. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Vol

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Vol ., = volumen , s. d .

Verweisungsnetz

482 Knoten, 479 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 9 Hub 1 Wurzel 2 Kompositum 450 Sackgasse 20

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit vol

2.835 Bildungen · 2.795 Erstglied · 37 Zweitglied · 3 Ableitungen

vol‑ als Erstglied (30 von 2.795)

vol(le)nstrecken

Idiotikon

vol(le)nstrecken Band 11, Spalte 2171 vol(le)nstrecken 11,2171

vol

KöblerMnd

vol... , . Vw.: s. vul... L.: MndHwb 1, 764 (vol...), Lü 489a (vol)

Volābel

Meyers

vol·abel

Volābel (lat.), flüchtig; Volabilität , Flüchtigkeit.

volahten

Lexer

vol·ahten

vol-ahten swv. BMZ die volle zal, vollständig angeben Ernst 3128. Elis. 3722. Kolm. 6,64 u. anm. volle ahten Berth. Myst.

volahü

RhWB

volahü folahȳ:  NBerg an der Wupper Interjekt.: um einen aufmerksam zu machen; v. schreien; en V. ein Bezechter.

volan

LDWB1

volan [vo·lān] m. (-s) 1 Steuer n. ( → roda da rovëne) 2 ‹tecn› Schwungrad n.

voland

DWB

vol·and

voland , m. , mhd. vâlant, böser geist, teufel, unhold, s. foland th. 3, sp. 1871; mhd. wb. 3, 214 a ; Lexer 3, 7 ; Schmeller bayer. 1, 836 …

Volang

RhWB

vol·ang

Volang das von frz. volant stammende Wort ist Mosfrk, Rip, Berg, u. zwar wǫ,- wo-, vola·ŋ. Mosfrk [ wu- Bitb-Speicher , Wittl-Binsf ; wola S…

Volāno

Meyers

vol·ano

Volāno , Dorf in Tirol, Bezirksh. Rovereto, am linken Ufer der Etsch, an der Linie Kufstein-Ala der Südbahn, hat (1900) 1560 ital. Einwohner…

volant

DWB

vol·ant

volant , m. , aus dem frz. 1) volant ' ist ein kleiner ball von gorck oder pantoffel-holtz geschnitzt, mit leder überzogen u. allerhand bunt…

Volapük

FiloSlov

Volapük , n воляпюк , м

Volaterrä

Meyers

Volaterrä , Stadt, s. Volterra .

volatil

DWB

volatil , adj. , lat. volatilis, flüchtig, ein ausdruck der chemie; übertragen: der volatile geist der ( französischen ) nation Lessing w. 1…

Volatîn

BMZ

Volatîn stm. roß des königs Arofel, das nach dessen tode der markgraf Willehelm reitet. W. Wh. 81 fg. 105. 109. 112. 114. 138. 207. 225. 227…

Volatīn

KöblerMhd

Volatīn , M.=PN nhd. Volatin Q.: Wh (um 1210) E.: Herkunft ungeklärt? W.: nhd. DW- L.: Benecke/Müller/Zarncke III, 356a (Volatîn) Son.: Name…

Vol au vent

Meyers

Vol au vent (franz., spr woll o wāng), Hohlpastete, Blätterteigpastete mit Deckel, seinem Ragout oder Frikassee von Wild, Geflügel, Zunge, K…

volbanden

Lexer

vol·banden

vol-banden stn. mit bindende, mit volbandende und mit anderem rebwerke Gr.w. 4, 118.

volbat

Lexer

vol·bat

vol-bat stn. vollbad Schm. Fr. 1,209. Ga. 2. 364,24. Pf. arzb. 2,13 a .

volbedenken

DWB

vol·bedenken

volbedenken , reiflich und ganz bedenken Lexer 3, 434 ; ich wæne ieman künnevolbedenken daz minnes. frühl. 120, 15 . vollbeiszen: für uns an…

volbedāht

KöblerMhd

volbedāht , (Part. Prät.=)Adj. nhd. „voll bedacht“, wohl überlegt Hw.: vgl. mnd. vulbedacht Q.: Chr, Hätzl (1471) E.: s. vol, bedenken, bedā…

volberen

KöblerMhd

vol·beren

volberen , st. V. nhd. völlig hervorbringen Q.: BdN (1348/1350) E.: s. vol, beren W.: nhd. DW- L.: Lexer 293b (volberen), Hennig (volpern), …

volbërn

Lexer

vol·bern

vol-bërn stv. völlig hervorbringen Mgb. 424,13.

volbezzeren

KöblerMhd

vol·bezzeren

volbezzeren , sw. V. nhd. „völlig bessern“, Buße tun Q.: PrNvStr (1. Hälfte 14. Jh.) E.: s. vol, bezzeren W.: nhd. DW- L.: Hennig (volbezzer…

volbileden

KöblerMhd

volbileden , sw. V. nhd. angemessen wiedergeben Q.: BdN (1348/1350) E.: s. vol, bileden W.: nhd. DW- L.: Hennig (volpilden), LexerHW 3, 434 …

vol als Zweitglied (30 von 37)

alvol

Lexer

al-vol adj. ganz voll Pass. 117,36. 359,38.

armvol

Lexer

arm·vol

arm-vol stm. das umarmte alminneclîcher armvol sol ich dich niht mê umbevân Wh. v. Östr. 17 a . ein getrûwer armvol des nahtes an dem bette …

balsamvol

KöblerMhd

balsam·vol

balsamvol , Adj. nhd. „balsamvoll“ Q.: WvÖst (1314) E.: s. balsame, vol (1) W.: nhd. DW- L.: MHDBDB (balsamvol)

diuvol

KöblerAs

diu·vol

diuvol , st. M. (a) Vw.: s. diuval*

ëbenvol

Lexer

eben·vol

ëben-vol adj. gleichmässig voll Gen. D. 85,12.

fravol

KöblerAs

fra·vol

fravol , Adj. nhd. hartnäckig, trotzig ne. stubborn (Adj.), defiant (Adj.) ÜG.: lat. contumax GlPW Hw.: s. *fravil?; vgl. ahd. frafali* Q.: …

genâdenvol

MWB

genâdenvol Adj. ‘gnadenvoll’ als Anrede an Maria, übers. lat. gratia plena ( Lc 1,28, vgl. Salzer, Sinnbilder, S. 565ff.): do gink in der en…

genādenvol

KöblerMhd

genāden·vol

genādenvol , Adj. nhd. gnadenvoll Q.: MinnerII, EvA (FB genādenvol), Eckh, Frl (1276-1318), OvW E.: s. genāde, vol W.: nhd. gnadenvoll, Adj.…

geziucvol

MWB

geziuc·vol

geziucvol Adj. ‘reichhaltig’ wande mite dem herren ist diu barmherce unde geziuchuolliu mit ime urlosunge [interl. quia apud dominum miseric…

hantvol

Lexer

hant·vol

hant-vol stf. BMZ blosse zusammenrückung von hant vol s. oben unter hant: ir hantvol gein unser menege niht enwigt Loh. 3835. vgl. Msh. 2,19…

karrenvol

KöblerMhd

karren·vol

karrenvol , M. nhd. Karrenvoll, Karrenladung Q.: DRW (1321) E.: s. karre, vol (1) W.: nhd. DW- L.: DRW

kunstvol

KöblerMhd

kunst·vol

kunstvol , Adj. nhd. „kunstvoll“ Q.: Teichn (1350-1365) E.: s. kunst, vol W.: nhd. kunstvoll, Adj., kunstvoll, kunstreich, DW 11, 2733 L.: L…

livol

KöblerAhd

livol , st. M. (a)?, st. N. (a) Vw.: s. libel*

minnenvol

KöblerMhd

minnen·vol

minnenvol , Adj. nhd. „minnevoll“, erfüllt von Liebe Hw.: s. minnevol Q.: Mechth (1343-1345) E.: s. minne (1), vol (1) W.: nhd. DW- L.: MHDB…

minnevol

KöblerMhd

minne·vol

minnevol , Adj. nhd. „minnevoll“, erfüllt von Liebe Hw.: s. minnenvol Q.: HvBer (1325-1330) (FB minnevol), Mechth E.: s. minne (1), vol (1) …

muntvol

Lexer

munt·vol

munt-vol stm. BMZ was auf einmal in den mund genommen wird, den mund voll macht Ls. 3. 405,232. Diut. 2,84 ( darnach auch Hätzl. 2. 67,201 m…

произвол

RDWB2

произвол бросать / оставлять кого-л. на произвол судьбы идиом. - см. RDWB2 судьба

rivol

MNWB

+ rivol ( ryvol ), reval (verlesen renal [Kantzow ed. Gaebel 115]), m. ( Gen. Sg. -[e]s ): eine norditalienische Weinsorte, van der lâgen r.…

ryvol

KöblerMnd

ryvol , M. Vw.: s. rivol

schôʒvol

Lexer

schoz·vol

schôʒ-vol stm. was auf einmal in den schôʒ genommen wird, ihn voll macht Msh. 2,194 b . vgl. hantvol, muntvol.

символ

RDWB2

sim·vol

символ Sinnbild n , Inbegriff m , Inbild n , seltener Symbol n

studvol

Lexer

stud·vol

stud-vol adj. ganz voll Schm. Fr. 2,733. Rennaus 401. Fasn. 54,10. fing. name Studvol ib. 372,10. 790,8.

trügenvol

KöblerMhd

trügen·vol

trügenvol , Adj. nhd. voll Trug handelnd, trügerisch Q.: Apk (vor 1312) (FB trügenvol) E.: s. triegen, vol W.: s. nhd. (ält.) trugvoll, Adj.…

вдоволь

RDWB2

вдоволь см. RDWB2 всласть reichlich, genug всего вдоволь - вдоволь простора - reichlich Raum вдоволь еды - reichlich Essen, genug Essen, es …

volcvol

KöblerMhd

volc·vol

volcvol , Adj. nhd. bevölkert Q.: Cranc (1347-1359) (FB volcvol) E.: s. volc, vol W.: nhd. DW- L.: FB 435b (volcvol)

Ableitungen von vol (3 von 3)

bevolen

KöblerMnd

bevolen , N. Vw.: s. bevȫlen (2)

VOLE

BMZ

VOLE , VOL swm. fohlen, junges pferd. goth. fula , ahd. folo ; gr. πῶλος, lat. pullus Gr. 3,325. gesch. d. d. spr. 31. Ulfil. wb. 206. Graff…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „vol". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 8. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/vol/bmz?formid=V01924
MLA
Cotta, Marcel. „vol". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/vol/bmz?formid=V01924. Abgerufen 8. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „vol". lautwandel.de. Zugegriffen 8. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/vol/bmz?formid=V01924.
BibTeX
@misc{lautwandel_vol_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„vol"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/vol/bmz?formid=V01924},
  urldate      = {2026-05-08},
}