lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fol

as. bis spez. · 12 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
14 in 12 Wb.
Sprachstufen
8 von 16
Verweise rein
86
Verweise raus
26

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

fol adj.

Bd. 3, Sp. 1025
fol
adj., mhd. vol, nhd. voll; as. ful, mnd. vul, mnl. vol; afries. ful, fol; ae. full; an. fullr; got. fulls. — Graff III, 477 ff.
fol: Grdf. Gl 1,190,36 (Pa). 244,1 (K). 2,683,58. 3,11,27 (C). S 85,18 (Ludw., 9. Jh.). 168,17. H 7,8,4. F 10,18. 18,2. T 12,1. 13,7. 83,2. 107,1. 141,19. 175,2. 208,2. 237,3. O 1,5,18. 12,24. 25,4 (s. u. I 1 b β). 2,9,13. 3,4,8. 4,28,23 (PV). Oh 126. Nb 72,1. 129,10. 171,21. 182,16. 185,17. 24. 188,7. 197,20 [80,25. 140,22. 184,7. 198,25. 201,21. 28. 204,7. 214,2]. Nc 712,6. 13. 790,8. 827,8. 837,23 [36,8. 15. 146,3. 194,7. 208,15]. NpNpw 25,10. 32,5. 6. 35,9. 49,19 (2). 103,24 (2). 118 H, 64. 122,4. 138,7. Cant. Abac. 3. Cant. Deut. 33. Np 13,3. 64,5. 118 Cant. grad. (545,14). 125,2. W 77,3 (BCK; f- aus u- korr. A, vgl. Bartelmez S. 309, Ausg. ifol). 4 (ABCK); nom. sg. m. -]ler Gl 1,736,5 (S. Paul XXV a/1, 8. Jh.). O 3,6,23. 5,19,30. Nb 38,18 (-ê-). 134,3. 244,6. 270,24. 285,19 [43,18. 145,1. 263,9. 292,3. 308,20]. Nc 779,13 [131,5] (alle -ê-). NpNpw 9, Diaps. 7 (= Npw 9,30). Np 74,9 (2). 88,38; -]lo Ol 1. Os 8; nom. sg. n. -]lez Nb 13,6. 180,22 [14,13. 196,32]. Nc 706,7 [27,11]. Nl 593,22; -]las Gl 1,649,5 (clm 18 059, 11. Jh.; z. Endung -as vgl. Velthuis S. 56); -]la Nb 180,25 [197,3]; nom. sg. f. -]liu I 20,16. Nb 181,9. 348,17 [197,19. 381,21]. Np 118 C, 17. M, 89. Npw 118 F, 44. De ps. gr. 3; -]lu T 3,2; -]lo Gl 5, 517,7 (Gespr.; z. Endung -o vgl. Rhein. Vjbll. 33,279,12 u. Braune, Ahd. Gr.13 § 248 Anm. 6); -]la Np 88,38; gen. sg. n. -]les Nm 856,4; -]len Nb 180,19 [196,29]; dat. sg. n. -]lemo O 1,5,68. Nc 752,16. 787,6 [93,4. 141,20]; dat. sg. f. -]leru Gl 2,149,18 (mus. Brit. Arund. 393, 9. Jh.); acc. sg. m. -]lan 1,44,18 (K). 4,10,57 (Jc). O 2,2,37; -]len Nc 836,19 [207,6]. Nl 595,10; -]lun Gl 1,44,18 (Pa; vgl. Kögel S. 166); -]lon Nl 595,10 (Hs. G = S. CLII,30, -on zu -en korr.); acc. sg. n. -]laz O 5,11,47; -]lez Nc 832,5. 7 [200,15. 17]. Np 57,3; acc. sg. f. -]la S 39,1,20 (Rez., 8. Jh.). S 255,3 (B). 18 (B). O 2,24,3. Nb 175,7. 290,18 [187,18. 314,19]. Nc 803,27 [164,10]. NpNpw 30,20; nom. pl. m. -]le F 18,5. 31,10. T 141,23. O 1,1,112. 2,16,15. 3,7,61. 4,36,4. 5,25,53. NpNpw 143,13. Npgl 88,38; -]la Gl 2,267,5 (M, 3 Hss.). Pw 72,10; -]lon O 4,16,4; nom. pl. n. -]liu Gl 3,11,44 (C). H 26,3,3. T 141,22; nom. pl. f. -]lo O 2,13,16. 5,23,111; -]le Nb 62,16 [70,26]; dat. pl. -]len O 3,14,115 (F). 17,5. 22,41. Oh 154. Nb 180,32 [197,10] (-ê-); -]lon O PV 3,14,115 (s. u. II e α); acc. pl. m. -]le H 7,6,3. T 80,6 (-o- aus -u- korr.). 89,5 (-e aus -a korr.). O 3,6,48. 22,56; -]la T 89,5 (-a zu -e korr.); acc. pl. n. -]liu Nm 859,16; acc. pl. f. -]le Nc 805,22 [166,20]; comp. nom. sg. f. -]lera Np 118 F, 44.
uol: Grdf. Gl 2,683,51. 4,40,47 (Sal. a 1, 3 Hss.). S 148,4 (BB). Npw 13,3. W 77,3 (A; u- zu f- korr., vgl. Bartelmez S. 309, Ausg. ifol). 80,3 (ABCK). 92,2 (ACK). 9 (ABCK). 113,2 (ABCK); nom. sg. f. -]liu S 129,88. Npw 118 C, 17. M, 89; dat. sg. f. -]lera K, 73; acc. sg. m. -]len S 139,27. 148,15 (BB); acc. sg. n. -]liz 170,41; acc. sg. f. -]la 129,83. Npw 15,11; nom. pl. f. -]lo Gl 2,267,6 (M, 2 Hss., davon 1 Hs. v-); -]le W B 92,2; acc. pl. f. -]la T 89,3 (Sievers, Glossar m.).
ful: [Grdf. Wa 42,14 (Freckh.);] acc. pl. m. -]le T 80,6 (-u- zu -o- korr.).
Verschrieben: fon: Grdf. O F 4,28,23.
fol wird attributiv und prädikativ gebraucht, auch als prädikatives Attribut oder als Objektsprädikativ. Wenn von fol eine Bestimmung abhängt, steht es meist nach dem Beziehungswort, sonst ist es meist vorangestellt. In einer Reihe von Belegen wird die Stellung von fol durch das übersetzte Latein, den Vers oder den Reim bestimmt. I. mit etw. gefüllt: 1) gefüllt (Gegensatz leer): a) der Inhalt ist etw. Konkretes: voll, voller, gefüllt, angefüllt: []α) von Gefäßen, Behältnissen, Räumen, Körperteilen, die etw. in sich aufnehmen können: mit Gen. d. Sache: char uol milichi sinum lactis [Verg., E. VII, 33] Gl 2,683,51. gat siu in eina gruba uolla uuazzeres pergit ad lacum magnum et ingreditur S 129, 83. innan sintun (die Gräber) auuar fol totero kapeinnono enti allera unhreinida intus vero plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia F 18,2, z. gl. St. T 141,22. Petrus ... zoh thaz nezzi in erda fol michilero fisgo plenum magnis piscibus 237,3. uuanda mir daz ouga timbereta . follez trano at ego cuius acies caligarat . mersa lacrimis Nb 13,6 [14,13]. taz (eimberi) uuas fol alles luftliches samen aeris totius seminibus erat referta Nc 712,13 [36,15]. dar sah si ein skef ... follez fiurinero hufon (plenissimum) cuncta ... flammarum congestione 832,7 [200,17]. iro zeseuua ist fol mieton dextera eorum repleta est muneribus NpNpw 25,10. sine hente sint ... bede uol iechando manus illius ... plenae hyacinthis [Cant. 5,14] W 92,2; ferner: S 129,88. T 208,2 (plenus). Nc 712,6. 752,16 (beide plenus). 787,6 [36,8. 93,4. 141,20]. Np 74,9 (2. beide plenus). W 92,9; der Gen. ist auf die Wortgruppe Adj. + Subst. bezogen: sose chad si . tu neirspiest tisen glonken . des tu folle bruste habest ni haec inquit . quibus plenum pectus geris vomueris Nc 805,22 [166,20]. tu nemaht nieht follen munt haben melues unde doh blasen Nl 595,10; — mit Dat. d. Sache (lat. Abl.): dih ... stanchum folle tragant kanigane zuapetont chelicha te ... odoramentis plenas gestant suplex adorant patheras H 7,6,3; — abs.: follo guanbe plenus venter Gl 1,517,7. danne gigare man de antra flasgun folla S 39,1,20. so diu (segina) danne fol uuarth uzardunsan quam cum impleta esset educentes F 10,18. noch du nemach niet follen munt haben unde doh blasen Nl 595,10 (Hs. G = S. CLII, 30). iro chellera sint folle . muzonde daz lid fone einemo ze andermo promptuaria eorum plena eructantia ex hoc in illud NpNpw 143,13; — Glossen: follas [scandit fatalis machina muros] feta [armis, Verg., A. II, 238, vgl. foeta; nunc plena, Serv. zu Verg.] Gl 2,649,5 (nach Velthuis S. XXII ist follas auf girusti bezogen); hierher vielleicht auch: follan kilatanan onustum [plenum honeratum, CGL IV, 546,43] 4,10,57; β) von Gebäuden; der Welt: mit Gen. d. Pers.: diu uuerlt ist fol dero, die dir habent den phaflichen namen S 168,17. porzicha finfi, thie lagun fol al mannes siaches inti hammes [vgl. in his iacebat multitudo magna languentium ... claudorum, Joh. 5,3] O 3,4,8. darder ist ein hus follez ubelero liuto Nl 593,22; ferner: NpNpw 103,24 (plenus); mit abstr. Gen. bzw. Nebensatz z. Umschreibung d. Pers.: diu erda ist fol dinis pisezzis impleta est terra possessione tua Np 103,24. tiu erda ist fol des daz tu besizest Npw ebda.; γ) von Pers. (?), mit Gen. d. Sache: plotes fol sanguine plenus Gl 1,190,36. gallen uol biliosus 4,40,47 (1 Hs. galliner); b) der Inhalt ist etw. Abstraktes: voll, voller, erfüllt, reich an: α) von Gefäßen, Schiffen, im Bilde: mit Gen.: dar sah si ein skef ... follez allero giredo diversa cupiditate plenissimum Nc 832,5 [200,15]; — abs.: zuo chufa ligen folle . under Iouis turon . eina guotes . unde andera ubeles? iacere in limine Iovis . duis pithus (duo dolia) Nb 62,16 [70,26]; β) von Pers., Persönlichem: mit Gen.: foller spahida [puer autem crescebat, et confortabatur] plenus sapientia [Luc. 2,40] Gl 1,736,5. sum uuas luginari ... sum fol loses S 85,18. innana birut auuar folle trugida enti nidhes intus autem pleni estis hypocrisi et iniquitate F 18,5. heil uuis thu gebono follu! have gratia plena! T 3,2. si in erdu fridu ouh allen, thie fol sin guates willen! [vgl. in terra pax hominibus bonae voluntatis, Luc. 2,13] O 1,12,24. al fol (zusammen- []geschr.) sprah er (Johannes) worto joh widorota iz harto 25,4 (nach Erdm. z. St. ist alfol wohl als ein Wort aufzufassen, nach Piper 2,132, Kelle 3,137 liegen zwei Wörter vor). mit imo saman giangun, festes huges follon, thie notgistallon 4,16,4. ubil willo, thes sint thio brusti uns follo 5,23,111. ist zeiehenne ... ten fursten got . tes fursten guotes . unde durnohtes . fol sin summum deum . summi perfectique boni esse plenissimum Nb 182,16 [198,25]. so ist etelicher allero tugede foller est alius cunctis virtutibus absolutus 285,19 [308,20]. so die sia (die Philologie) do getaten folla liehtes quae quidem postquam replevere virginem . lumine Nc 803,27 [164,10]. unde alles egesen uuas er (Saturnus) fol totoque exitialis saeviebat horrore 837,23 [208,15]. tes munt foller ist ubelo sprechennis cuius maledictione os plenum est NpNpw 9, Diaps. 7 (= Npw 9,30). spiritalis letitię uuerdent sie so fol 35,9; mit Umschreibung d. Pers.: ir reinet thaz dar uzzana ist thes keliches inti thes scenkifazzes, innana sint fol notnumpfti inti unsubarnesses intus autem pleni sunt rapina et inmunditia 141,19; ferner: F 31,10 (repletus). T 12,1. 13,7. 141,23 (alle plenus). O 1,1,112. 5,18. 2,2,37 (beide plenus). 9,13. 16,15. 3,7,61. 4,36,4. 5,25,53. Ol 1. Os 8. Nb 185,17. 24 [201,21. 28]. NpNpw 13,3 (plenus). 49,19 (2, 1 Beleg fol uuesan abundare). 122,4 (repletus). Cant. Deut. 33 (plenus). Np 64,5. 125,2 (beide fol uuerdan repleri); — mit Dat.: thaz dar uuarlicho innan iu ist, fol ist notnunfti inti unrehte plenum est rapina et iniquitate T 83,2; — mit lat. Abl.: dine praedicatores sint uol scientia uerbi mei W 113,2; — abs.: mit ubilemo willen joh muoton filu follen bigondun sie sih rechan O 3,22,41 (oder im Sinne von ‘in gar voller, starker Erregung’ zu II d ?); γ) von der Welt, mit Gen.: wande miner sundon, unde miner meindatone der ist disiu werlt uol S 148,4. folliu ist al ęrdha dhinera guotliihhin plena est omnis terra gloria eius I 20,16. eocalihc himil inti ioh herda dinera sint fol tiurida omne caelum atque terra tua sunt plena gloria H 7,8,4. neheines arges ... des tie liute uuanent tia uuerlt uuesen folla mali . i. malorum . quae in terris abundare creduntur Nb 290,18 [314,19]; ferner: H 26,3,3. NpNpw 32,5. 6. 118 H, 64 (alle plenus). 138,7 (fol uuesan replere). Cant. Abac. 3 (plenus); δ) von einem Schriftwerk: mit Gen.: sint thie buah al theses fol Oh 126, ähnl. Nb 72,1 [80,25]; — mit Präp. fona + Dat.: thu findist fol then salmon fon thesen selben thingon O 4,28,23; ε) von Abstraktem, mit Gen.: hermido ginoto joh wenagheiti thrato ... thes ist ther dag al foller! O 5,19,30. dirro mutabilitatis unde dero irdiscun conuersationis . diu folliu temptationum ist (Npw uuanda si uolliu chorunga ist) [vgl. unde vita ista temptationibus plena est, Aug., En.] NpNpw 118 M, 89. vnde ist si (eine Zahl) ... des heiligen geistes zieredon fol Np 118 Cant. grad. (545,14); ferner: Nb 171,21 [184,7] (plenus). 2) voll als Maßangabe, in Maßangaben (Gegensatz nicht voll), von Behältnissen: mit Gen. d. Sache: namun sie thie aleiba, zuelif birila thero broccono folle duodecim cophinos fragmentorum plenos T 80,6, ähnl. 89,5 (plenus); — abs.: stathala (d. h. sathala) endi halp mutti edho scefil fol satum unum et dimidium modium Gl 1,244,1. [ande te then neppinon en ful malt Wa 42,14.] daz dar ubiri uuas uon den aleibun namun sibun sportella uolla tulerunt septem sportas plenas T 89,3. thar lasun sie tho alle zuelif korbi folle [vgl. impleverunt duodecim cophinos, Joh. 6,13] O 3,6,48; vom Mund: thaz iagilichen thanne foller mund werde [vgl. ut unusquisque modicum quid accipiat, Joh. 6,7] 23 (‘ein Mund voll’). II. eigene Fülle habend, das volle Maß habend, dem gemeinten Begriff ganz entsprechend: []a) voll, stark, schwellend, von Körpergliedern: folla lidi [sicut enim in iuventute viget corpus ...] plena [sunt] brachia [Greg., Hom. I, 7 p. 1439] Gl 2,267,5; b) voll, vom Mond: daz ter mano uuilon foller gaendo gagen dero sunnun . tunchele die anderen sternen luna nunc lucida pleno cornu Nb 38,18 [43,18]. uuanda ze erest ist si hornahtiu . so danne halbscaftig . so danne fol [vgl. et est ... plenilunium, cum est quarta decima, Rem.] Nc 827,8 [194,7]; ferner: Nb 270,24 [292,3] (plenus). Nc 790,8 [146,3]. Np 88,38 (2, beide perfectus); c) voll, bei Zeitangaben, von Tönen, Tonintervallen; vollzählig, von Zählbarem: .. folla .. in quadraginsimae vero diebus a mane usque ad tertiam plenam vacent lectionibus suis S 255,18. tannan chamen sie ze Iouis circulo ... Tes circulus lutta follen tonum cuius circulus . ptongio personabat [vgl. personabat ptongio i. integro sono, Rem.] Nc 836,19 [207,6]. ube ypofrigius ist . tanne uuir eines toni hohor anafahen ... unde ypermixolidius danne uuir folles diapason Nm 856,4. uuile aber der organicus fure finfzen . alde sehszen seiten buohstaba . folliu driu alphabeta machon 859,16; in daga folla fundona uuerthunt an im et dies pleni invenientur in eis Pw 72,10; d) voll, uneingeschränkt, vollständig, von Abstraktem: za folleru zinid (nach folleru kein z, sondern *, dessen rechte Hälfte weggeschnitten ist, Beitr. 73,199 f.; Steinm. vermutet gasonidu) [placuit eos inter audientes uno anno constitui ... et tunc] ad perfectionis gratiam [pervenire, Conc. Anc. XXIV] Gl 2,149,18. ich gloubo ... an ... meintaton uollen giwissen ioh waren dinen antlaz S 139,27, ähnl. 148,15. inphiegen si doh folliz lon 170,41. wolaga otmuati ... thu wari in ira worte zi follemo antwurte O 1,5,68. follerucchest tu iz ad tria membra . so ist iz foller syllogismus Nb 134,3 [145,1], ähnl. 244,6 [263,9]. euuigheit ist folliu . unde samenthaftiu haba . des unentlichen libes est igitur aeternitas . tota simul possessio . et perfecta possessio interminabilis vitae 348,17 [381,21] (oder ist perfecta übersetzt?). an dero du giltest bona pro bonis . dar aber gratia folliu (Npw uolliu gnada) ist NpNpw 118 C, 17. die habent êr follez unreht in herzen . êr iz chome ze dien uuerchen Np 57,3. sid nemahta ih sin mit uollera uernunsta Npw 118 K, 73 (Np intellectu integra); attribut. im Reim, wohl adverbial zu übersetzen: in vollem Maße: gab sine segena alle in inan (Christum) filu folle O 3,22,56. er deta in offan allaz thaz giscrib follaz 5,11,47 (vgl. zu beiden Belegen Kelle 3,137); e) vollkommen: α) von Abstraktem: bittet, inti intfahet, thaz iuuuer gifeho si fol ut gaudium vestrum plenum sit T 175,2. in imo sint mir follo thia mina frewida allo! [vgl. hoc ergo gaudium meum impletum est, Joh. 3,29] O 2,13,16. bi hiu er hera in worolt quam ... mit werkon filu follon, thoh sie ougtin argan willon 3,14,115 (nach Erdm. z. St., Piper 2,133 Adv., nach Kelle 3,137. 138 Adj. Die sw. Form follon wohl durch den Reim auf willon bedingt; F follen). praste imo (dem höchsten Gut) ieht . so neuuare iz fol nieht cui si quid abforet . summum esse non posset Nb 129,10 [140,22]. ube unfolliu salda ist . so neist zuiuel nehein . nube ouh folliu si . unde ganziu quodsi est ... quaedam inperfecta felicitas ... non potest dubitari . esse aliquam solidam perfectamque 181,9 [197,19]. taz quaternarius selbo foller an sinen teilen . alle simphonias erfollot quaternarius numerus omnes simphonias suis partibus perfectus absolutum (S.-St. absolvit) i. reddit Nc 779,13 [131,5]. uuanda in anderro uuerlte dar uuir dih kesehen . ist follera minna . dei et proximi (Npw folliu minna, gotis unde des nahisten) [vgl. quia et deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, Aug., En.] NpNpw 118 F, 44. an disen fimf mazen []ist folliu zierda des heiligen geistis Npw De ps. gr. 3; ferner: Oh 154. Nb 175,7 (plenus). 188,7 (perfectus). 197,20 (plenus) [187,18. 204,7. 214,2]. NpNpw 30,20. Npw 15,11; substant.: taz unfolla uuirt io unfol geheizen . fone dero uuani des follen omne enim . quod inperfectum esse dicitur . id inminutione perfecti . inperfectum esse perhibetur Nb 180,19 [196,29]. tannan ist not . ube uuanez si . daz tero selbun slahto ouh follez si quo fit . ut si in quolibet genere inperfectum quid esse videatur . in eo perfectum quoque aliquid esse necesse sit 22 [32]; ferner: 25 (perfectio). 32 (absolutus) [197,3. 10]; β) von Pers.: in animo uuerdent sie perfecti sicut sol . in carne sicut luna (folle also sunna in lichamin also mano) Npgl 88,38; f) gehaltvoll, bedeutungsvoll, von Gesprochenem: maht selbo iz lesan thare, sina manunga alla joh lera filu folla O 2,24,3. zi then heroston allen so sprah er worton follen 3,17,5. III. bedeckt: a) ganz bedeckt, dicht umgeben, benetzt, von Pers., Körperteilen, mit Gen. d. Sache: Lazarus, ther lag zi sinen turun fol gisuueres ulceribus plenus T 107,1. uuanda sin (des Gottes Sol) scona houbet . follez ioh umberingtez fiurinero skimon sih kelichez machot kuldinemo fahse nam Solis augustum caput perfusum circuactumque flammantibus radiis . velut auratam cesariem ... imitatur Nc 706,7 [27,11]. uuante min hoibet ist fol toiuues unte mine locca fol dero nahttroffon quia caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium [Cant. 5,2] W 77,3. 4. mine uingera uuurden uol dero quekkeston mirron digiti mei pleni myrrha probatissima [Cant. 5,5] 80,3; b) reich tragend, von Sträuchern: fol sint wecchil stant [et] iuniperi [et castaneae hirsutae, Verg., G. VII, 53; vgl. stant et iuniperi; modo, plenae sunt: alias, horrent, Serv. zu Verg.] Gl 2,683,58. IV. Glossenwort, Unklares: ortfrumu follun auctoritate plenum Gl 1,44,18 (Es ist ganz unsicher, ob bei der Übersetzungsweise des Abrogans ortfrumu auf follun zu beziehen ist. Es läge dann Verbindung von follun mit abstr. Dat. vor. Vgl. dazu Splett, Stud. S. 99, Kögel S. 154 f., Graff III, 470). fol ist implenus est 3,11,27 (W. Grimm schlägt impletus oder plenus vor, Steinm.). picherir folliu deapis siluuarias (= de apibus alvearia? Vgl. Steinm.) 44 (sind von Bienen volle Bienenkörbe gemeint?). .. citi andreru folla .. a kalendis autem octobris usque in caput quadraginsimae usque ad horam secundam plenam lectioni vacent S 255,3 (der Bezug von folla auf citi andreru ist nicht hergestellt; vgl. S 255,18 II c).
Komp. -thanc-, firin-, fruma-, -giloub-, loub-, lûs-, mein-, s(uu)org-, ubar-, un-, urkust-, uuelafol; Abl. follîg, follîhho, follo, follon, follûn; folla, folnassî, -nessî, folnissa, folnissi, -nissî, folnussî, fullî, follî; follôn, fullen, -fullon; vgl. fullida, giuullithi, fûstfolla, hantfol, mundfol.
18097 Zeichen · 717 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    folAdj.

    Köbler As. Wörterbuch

    fol , Adj. Vw.: s. ful (2)

  2. 8.–11. Jh.
    Altenglisch
    folAdj.

    Köbler Afries. Wörterbuch

    fol , Adj. Vw.: s. full

  3. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    foladj.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    fol adj. , mhd. vol, nhd. voll; as. ful, mnd. vul, mnl. vol; afries. ful, fol; ae. full; an. fullr; got. fulls. — Graff …

  4. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    folAdj.

    Köbler Mhd. Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    fol , Adj. Vw.: s. vol (1)

  5. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    fol

    Goethe-Wörterbuch

    fol s Folium Gert Liebich G. L.

  6. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Fol

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +2 Parallelbelege

    Fol. , abgekürzt aus Folio .

  7. modern
    Dialekt
    Fol

    Rheinisches Wb. · +1 Parallelbeleg

    Fol RhWBN = Farn (s. d.)

  8. Spezial
    fol

    Ladinisch-Deutsch (Mischí)

    fol [fǭl] m. (foi) 1 Sack m., Ledersack m., Mehlsack m. 2 (pel de na bisca) Haut f. 3 Blasebalg m., Orgelbalg m. ◆ fol d…

Verweisungsnetz

113 Knoten, 106 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Hub 1 Wurzel 2 Kognat 1 Kompositum 96 Sackgasse 10

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fol

690 Bildungen · 635 Erstglied · 53 Zweitglied · 2 Ableitungen

fol‑ als Erstglied (30 von 635)

fol(la)zuht

EWA

follazugidaAWB f. ō-St., nur Gl. 1, 251, 8; 4, 681, 11 (Abrogans): ‚Hilfe, Unterstützung, suffragium‘. S. -ida. – fol(la)zuhtAWB f. i-St., n…

fol* (2)?

KöblerAhd

fol* (2)? , Sb. nhd. Becher, Gefäß ne. mug (N.), vessel ÜG.: lat. vas (N.) Urk Hw.: vgl. as. ful* (1) Q.: Urk (9. Jh.?) E.: germ. *fulla-, *…

fola* 1

KöblerAfries

fola* 1 , sw. M. (n) nhd. Fohlen ne. colt (N.) (1) Hw.: vgl. got. fula*, an. foli, ae. fola, as. folo*, ahd. folo Q.: Jur E.: s. germ. *fulō…

folabitten

AWB

fola·bitten

folabitten st. v. ; mnl. volbidden. Part. Praet.: fola-petan: Gl 1,579,74 ( M, 4 Hss., davon 3 -&-). — uola-gi-petan: Gl 1,580,2 ( M ). bis …

fol(a)buozen

AWB

fola·buozen

fol ( a ) buozen sw. v. ; ae. full-, fulbétan. — Graff III, 226. fola-puozzit: 3. sg. Gl 2,231,7 ( Wien 949, 9./10. Jh. ); uola-: dass. ebda…

foladëssa

LDWB1

foladëssa [fo·la·dës·sa] f. (-sses) Walkerin f.

foladú

LDWB1

foladú [fo·la·dú] m. (-dus) Walker m.

Folak

RhWBN

Folak vereinz. Daun-Neroth m.: blauer Ton.

folald

KöblerAn

fol·ald

folald , st. N. (a) nhd. Fohlen L.: Vr 137a; (germ. *fulaþla)

folalesan

AWB

fola·lesan

folalesan st. v. , mhd. mnl. vollesen. — Graff III, 482 ( ohne Beleg ). Praes.: uola-lis: 2. sg. imp. Gl 2,132,62 ( M, 4 Hss., davon 1 Hs. v…

foland

DWB

fol·and

foland , m. was faland sp. 1267: du böser folant! sch. und ernst 1522, 603. als eigenname auch geschrieben Fahland, Volland.

Folant

RhWB

fol·ant

Folant RhWBN -ō- NOSiegld Sg. t. m.: der Teufel, Bösewicht.

folanza

AWB

folanza Gl 5,8,8 s. phlanza.

Folard

Herder

Folard (Folahr), Jean Charles de, geb. 1669 zu Avignon, ausgezeichneter Offizier, zuletzt General, jedoch ohne höheres Commando, st. 1752; a…

folâte

Lexer

fol·ate

folâte stf. eine sang- u. dichtweise Trist. 8078.

Folatrerie

Meyers

Folatrerie (franz.), Mutwille, Schákerei.

folatrîban

AWB

folatrîban st. v. , mhd. voltrîben; mnd. vuldrîven, mnl. voldriven. — Graff V, 485. Praes.: uola-tripenne: inf. dat. sg. Gl 2,118,43 ( M, Wi…

folatrîbôn

AWB

folatrîbôn sw. v. — Graff V, 485. 488. vola-triponne: inf. dat. sg. Gl 2,118,43/44 ( M, 3 Hss., davon 1 Hs. u-). Vielleicht gehört hierher a…

folatrībōn

KöblerAhd

folatrībōn , sw. V. (2) Vw.: s. fillatrībōn*

folauuahsan

AWB

folauuahsan , -uuonên , -uuurken , -ziohan s. fol(l)auuahsan, -uuonên, -uuurken, -ziohan.

folaziohan

KöblerAhd

folaziohan , st. V. (2b) Vw.: s. follaziohan*

folbuoza

AWB

fol·buoza

folbuoza st. f. , mhd. volbuoze ( Lexer, Hwb. 3,437, mit ahd. Belegen, s. u. ); mnd. vulbôte. — Graff III, 228. fol-puazza: acc. sg. Gl 1,29…

folc...

KöblerAhd

folc... , . Vw.: s. folk...

fol als Zweitglied (30 von 53)

*dankfol

KöblerAhd

*dank·fol

*dankfol , Adj. nhd. dankbar ne. grateful Vw.: s. un-

*giloubfol?

KöblerAhd

*giloubfol? , Adj. nhd. gläubig ne. believing (Adj.) Vw.: s. un-

*hafol

KöblerAe

*hafol , Adj. nhd. haltend, habend Vw.: s. fæst-, wan- Hw.: s. habban E.: germ. *hafula-, *hafulaz, Adj., haltend; vgl. idg. *kap-, *kəp-, *…

*kustfol?

KöblerAhd

*kustfol? , Adj. Vw.: s. ur-

*loubfol

KöblerAhd

*loubfol , Adj. Vw.: s. gi-, ungi-

*wazzarfol?

KöblerAhd

*wazzarfol? , Adj. Hw.: vgl. anfrk. waterfol*

*alcofol

MLW

* alcofol , -i MLW subst. (arab. kul, v. MLW Lokotsch, Etym. Wb. d. Wörter orient. Urspr. MLW nr. 1227) antimonium — Bleiantimonglanz : MLW…

alfol

AWB

alfol O 1,25,4 s. al D 2 und fol adj.

déofol

KöblerAe

déofol , st. M. (a), st. N. (a) Vw.: s. díofol

díofol

KöblerAe

díofol , st. M. (a), st. N. (a) nhd. Teufel ÜG.: lat. daemon Gl, GlArPr, (daemoniacus), daemonium Gl, diabolus Gl, GlArPr, malus (M.) Gl, ma…

firinfol

AWB

firinfol adj. ; ae. firenfull; an. firnafullr. — Graff III, 482. Nur im Tatian belegt. firn-fol: Grdf. T 98,2; nom. pl. m. - ] le 56,2. 101,…

frumafol

AWB

fruma·fol

fruma- , fromafol adj. — Graff III, 482. fruma-fol: Grdf. Gl 1,54,31 ( Ra ); nom. pl. m. - ] le 84,25 ( Pa ). froma-fol: Grdf. Gl 1,54,31 ( …

fæsthafol

KöblerAe

fæsthafol , Adj. nhd. festhaltend, sparsam, geizig E.: s. fæst, *hafol L.: Hh 147

gallenfol

AWB

gallen·fol

? gallenfol adj. — Graff III,482. gallen-uol: Grdf. Gl 4,40,47 ( Sal. a 1 ). Oder zu trennen in Subst. ( Gen. ) + Adj.? s. fol I 1 a γ ( Hs.…

geafol

KöblerAe

geafol , st. N. (a) Vw.: s. gafol (1)

giefol

KöblerAe

giefol , Adj. nhd. freigebig, gütig, gnädig Hw.: s. gioful E.: germ. *gebula-, *gebulaz, Adj., freigiebig; s. idg. *gʰabʰ-, *gʰeh₂bʰ-, V., f…

gifol

EWA

gifol(a)haniAWB n. ja-St. oder f. īn-St., in Gl. 1,305,56 (3. Viertel des 11. Jh.s, bair.) und Gl. in Hs. St. Mihiel Ms. 25 (11. Jh.; s. Tho…

gyfol

KöblerAe

gyfol , Adj. Vw.: s. giefol

gæfol

KöblerAe

gæfol , st. N. (a) Vw.: s. gafol (1)

hantfol

AWB

hant·fol

hantfol st. f. , mhd. hantvoll, nhd. handvoll; mnd. hantvul; ae. handfull; an. handfyllr. — Graff III,482. hant-fol: nom. sg. Gl 1,207,3 ( K…

hewistaffol

KöblerAhd

hewistaffol , st. M. (a)? Vw.: s. hewistapfol*

hewistapfol

KöblerAhd

hewistapfol , st. M. (a) nhd. Heuschrecke, Heuspringer ne. locust ÜG.: lat. locusta Gl Hw.: s. hewistafil*, houwistapfol* Q.: Gl (9. Jh.) E.…

hnifol

KöblerAe

hnifol , st. M. (a) nhd. Stirn Hw.: s. hneofule, hnifola E.: ? L.: Hh 166

houwistaffol

KöblerAhd

houwistaffol , st. M. (a?, i?) Vw.: s. houwistapfol*

houwistapfol

EWA

hewimânôdhewi-AWB, houwimânôdAWB m. a-St., in Gl. ab dem 11. Jh., EV: ‚Heumonat [Juli]; Iulius‘ (mhd. höumânôt, nhd. veralt. Heumonat, Heumo…

hėlledéofol

KöblerAe

hėlledéofol , st. M. (a), st. N. (a) Vw.: s. hėlledíofol

hėlledíofol

KöblerAe

hėlledíofol , st. M. (a), st. N. (a) nhd. Teufel ÜG.: lat. orcus Gl Q.: Gl E.: s. hėll, díofol L.: Hall/Meritt 176b

Ableitungen von fol (2 von 2)

Fôle

BMZ

Fôle n. pr. königin von Averre. Parz. 91.

unfol

KöblerAhd

unfol , Adj. nhd. unvollkommen ne. imperfect (Adj.) ÜG.: lat. imperfectus N, (perfectus) N Q.: N (1000) I.: Lüt. lat. imperfectus? E.: s. un…