Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
leid adj.
adj., mhd. leit, nhd. leid; as. lêđ, mnd. lêit, mnl. leet; afries. leth, led; ae. láđ; an. leiðr. — Graff II,170 f.
laid-: nom. sg. m. -er Gl 2,598,23; nom. sg. n. -az 481,45; leid: Grdf. 1,544,7 (Würzb. Mp. th. f. 3, 9. Jh.). 2,756,30. Thoma, Glossen S. 8,9. O 3,24,112 (PV). 5,10,21. Oh 39. 136. Nb 82,12. 201,6 [71,8. 166,15]. Np 76,3; nom. sg. m. -]er Gl 1,533,28 (M, 5 Hss.). 538,54 (M, 6 Hss.). 2,77,39. 771,26. 3,254,2 (SH a 2, 2 Hss.). 4,141,54. 156,35 (beide Sal. c); -]ir 1,533,29 (M). 538,55 (M, 2 Hss.); -]o 2,1,21; nom. sg. n. -]az 1,566,33 (M). O 2,18,24. 3,24,112 (F); -]iz Gl 1,566,33 (M, 2 Hss.); nom. sg. f. -]iu 2,413,41. NpNpw 42,2; -]a Gl 2,400,27. Nb 8,17 [7,11]. Np 11,1; gen. sg. n. -]es Gl 1,566,32 (M, 5 Hss.; kaum zu leid st. n., s. u.). 2,490,25 (kaum zu leid st. n., s. u.). O 2,12,82. Nb 285,8 [219,28]; acc. sg. m. -]an 1,285,48 (Jb-Rd). O 3,20,168; -]on Gl 2,705,24 (lat. acc. pl.); -]en 605,52 (M; lat. nom. sg.). Thoma, Glossen S. 14,35; acc. sg. n. -]az Gl 2, 523,31 (Bern 264, 9. Jh.); acc. sg. f. -]a 1,544,12. 2,3,51; -]ûn Np 138,3; -]en Npw ebda.; nom. pl. m. -]e NpNpw Cant. Deut. 17. Np 73,1; dat. pl. -]an Gl 2,591,31; -]en 551,39. 660,25; acc. pl. m. -]a 126,20 (M); -]en Npgl 77,54; acc. pl. n. -]iu Np 89,15. ebda. (oder nom. pl.?); -]en Gl 2,412,53; comp.: nom. sg. n. -]era Nb 164,12. 15 [138,7/8. 10]; nom. pl. m. -]er W 13,11 (BCFK) [53,28] (zur endungslosen Form vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 163, Behaghel, Synt. 1 § 112). — leder: nom. sg. m. Schlechter, Aratorgl. S. 328,1 (mus. Brit. Add. 18363, 10. Jh.?). — leyther: comp. nom. pl. m. WA 13,11 (zur endungslosen Form vgl. o. u. Beitr. 22,499 § 43; nach ebda. 500 § 44 Adv.); [leth: Grdf. Wa 65,1;] nom. pl. m. -]a Gl 4,288,30 = Wa 49,7 (Ess. Ev., 10. Jh.).
[Auf ae. Vorlage beruhend (vgl. Michiels S. 35): luad: nom. sg. m. n. Gl 2,597,49 (Ld.; statt laad, vgl. a. a. O.); leader: nom. sg. m. ebda. (Sg 299, 9. Jh.).] 1) verhaßt, widerwärtig, lästig, verdrießlich, unlieb, garstig; schändlich, abscheulich; verfluchenswert: leider [vir versutus] odiosus [est, Prov. 14,17] Gl 1,533,28 (1 Hs. leidîg). leider [oratio eius erit] execrabilis [ebda. 28,9] 538,54. leid [eo quod] exosam (Hs. exossa) [habuerint disciplinam, ebda. 1,29] 544,7. leida exosam (odiosam) [ebda.] 12. leido teil prahta [sed pater] invisus sortem [non] contulit [aequam, Av., Poem. lib. 2,187] 2,1,21. leida invisam [sibimet frendens qui crescere turbam, ebda. 5,24] 3,51. leider invisus [... omnibus vigebat luxuriae Nero saevientis, Boeth., Cons. 3,4 p. 60,3] 77,39. diu leida invisa (Glosse: odiosa) [nam vicinitas lucis ... fugat satellites, Prud., H. ad galli cant. (I) 41] 400,27, z. gl. St. leidiu 413,41. leiden invidiosa [videt tumulorum milia circum, ders., Symm. I,516] 412,53. laidaz [infame monstrum, vilis,] intestabilis (Glosse: detestabilis) [, tu (sc. Romanus) ventilator urbis, ders., P. Rom. (X) 77] 481,45. leiden [captivus pudor] ingratis [addicitur aris, ders., Symm. II,1070] 551,39. [luad [zu: ut] invisum [his hominum genus ex omnibus locis ... pelleretur, Ruf., Hist. eccl. IX,7 p. 819, oder zu: posteaquam ... deo atque hominibus] invisum [... interiit impiorum hominum genus, ebda. X,1 p. 859] 597,49.] 598,23 (Hs. invisus; zum lat. Kontext vgl. Glogger, Diss. S. 62, zur Verwandtschaft beider Hss. vgl. Michiels S. 29). leiden invisum [ebda. IX,7 p. 819] 605,52. leiden ingratis [offer te ... periclis, Verg., A. VII,425] 660,25. then leidon (sc. rat, vgl. Steinm.) [fas mihi Graiorum] sacrata [resolvere iura, fas odisse viros, ebda. II,157] 705,24 (in interpretierender Übers.; oder in Verwechslung mit exsecrata übers.?). leid [quia obnoxius episcopis] inplacabilis [erat, Sulp. Sev., Dial. 3,11 p. 209] 756,30. leider [caelo terraeque] perosus [inter utrumque perit, Ar. I,90] 771,26, z. gl. St. odiosus leder execrabilis Schlechter, Aratorgl. S. 328,1. leider probrosus Gl 3,254,2. exosus 4,141,54. itewizlicher ł leider probrosus 156,35. [filo leth [puellarum gaudebat societate laicarum, eique persona] valde onerosa [erat, Greg., Hom. II,38 p. 1642] Wa 65,1;] im Gegensatz zu liob adj.: ter affo guuinnet io zuei uuelfer ... So man in iagon gestat . so heuet er daz liebera uf zuze sinen brusten daz leidera springet uf an in [vgl. dilectum (sc. catulum) ante se in braccchiis fert, odiosum vero post se in dorso, Rem.] Nb 164,12 [138,7/8]; — substant.: leida [omnia ... filius meus diaconus Paulus ... tuae dilectioni poterit enarrare: ut et gaudium commune nobiscum ha- beas, et eos] informes [, qui pro Attici partibus intervenire consueverunt, Decr. Inn. XLI p. 204] Gl 2,126,20 (4 Hss. leidsam; Vok.-Übers. in Verwechslung der lat. Verbalform von informare mit der Adj.-Form von informis); — in best. Fügungen: leid tuon jmdm. etw./ jmdn. verhaßt machen, mit Akk. u. Dat. d. Pers.: sie (die Pharisäer) inan (den geheilten Blinden) sliumo ... wurfen fon in uz sar ..., want er deta in dag leidan O 3,20,168; in Glossen mit nicht übers. facere: leidan odiosum [fecistis me Chananaeis, Gen. 34,30] Gl 1,285,48. [Comm. in Gen. = ebda.] Thoma, Glossen S. 14,35; — leid uuesan/sîn (jmdm.) verhaßt, widerwärtig, verdrießlich, unlieb sein, mit Dat. d. Pers.: ardruzzit zurlustit leid ist mir der lip taedet me vitae meae [Gen. 27,46] Thoma, Glossen S. 8,9, ähnl. Nb 201,6 [166,15]. Np 76,3. iz (munus tuum ante altare) ist êr (vor der Versöhnung) ... gote filu leidaz O 2,18,24. ni bristit, ni thu hortist, wio leid ther anderer (Kain) ist Oh 39. nid ..., then Cain io habeta, ther si uns leid 136. daz mir mit unrehte leidiu ist uindicta originalis peccati NpNpw 42,2. haeretici sint mir desde leider, daz sie iehent ze dir geselliscefte W 13,11 [53,28]; ferner: O 3,24,112. Nb 82,12 [71,8]. NpNpw Cant. Deut. 17; im Gegensatz zu liob adj.: ziu sint dir die nu leide . die dir êr uuarin liebe Np 73,1; ferner: Nb 164,15 [138,10]; in einer Glosse mit nicht übers. esse: letha hatilina [eritis] odio [omnibus propter nomen meum, Matth. 10,22] Gl 4,288,30 = Wa 49,7. 2) böse, übel, unheilvoll; schmerzlich: leidaz [mollitus his et talibus brevem deus iram refrenat temperans oraculum prosper] sinistrum (minacem) [Prud., H. ieiun. (VII) 173] Gl 2,523,31. mit leidan [Abram] sinistris (Glosse: contrariis) [excitatus nuntiis, ders., Psych., Praef. 19] 591,31. to habeta mih tiu leida stunda nah kenomen . ih meino diu iungesta paene merserat tristis hora caput meum Nb 8,17 [7,11]. mina leidun stiga an dero ih kieng fone dir [vgl. semitam ... meam ... malam, quam ille ambulaverat, Aug., En.] NpNpw 138,3; hierher vielleicht auch: daz ... disiu leida uuerltfinstri dero mannilichen irdriezen mag . zestoret uuerde [vgl. petit ... propheta iniquitatem mundi istius destrui, Cass.] Np 11,1; substant.: leides [quid mihi accidit] triste [? Eccli. 5,4] Gl 1,566,32 (1 Hs. unfrô). leides [si nihil] sinistrum [vanae minentur umbrae, Prud., H. a. somn. (VI) 123] 2,490,25. ther mit giloubu thaz geduat, ... nist themo ser bizeinit noh leides wiht gimeinit [vgl. qui crediderit in eum, non iudicatur, Marg. nach Joh. 3,18] O 2,12,82. ube demo leides ieht pegagenet cui si quid eveniat adversi Nb 285,8 [219,28]; — als Attrib. zu tiufal: vnde stiez er gentes uz fone iro gesihte. So tuot er noh malignos spiritus (die leiden tiefela) . die gentilium errorum auctores sint Npgl 77,54; — leidiu (thing) Unheil: diu iar . an dien uuir leidiu ding sahen. Do leidiu . nu liebiu . uuanda uuir dannan gebezzerote bin annis quibus vidimus mala Np 89,15; — jmdm. leid uuerdan zum Kummer gereichen, mit Dat. d. Pers. (vgl. auch leid st. n. 1): ward in (den Emmausjüngern) sar tho filu leid, thaz er (Jesus) sih sar fon in firmeid, thaz muasin sih sin frowon joh inan lango scouon O 5,10,21.
Komp. mazleid; Abl. leido; leid st. n., leidnissa, -leido; leiden, leidên, leidôn; vgl. leidôr, leidag, -îg, leidlîh, leidsam, leidunt, leidazzen.
Vgl. Schwab, Ausdrücke der Abneigung S. 110 ff. [Woitkowitz]