Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
leidsam adj.
adj., mhd. leitsam, nhd. leidsam; mnd. lêitsam, mnl. leedsam. — Graff II,173 f.
leid-sam: Grdf. Gl 1,542,50 (Rb). Thoma, Glossen S. 23,2. Nb 153,7/8. 161,1 [129,20. 135,27]. Nc 764,13 [80,15]. Np 100,3; nom. sg. m. -]er Gl 2,447,43 (2 Hss.). 4,141,43 (Sal. c); -]ar 2,634,9. 642,5; nom. sg. f. -]iv 473,16 (2 Hss.); acc. sg. m. -]an 632,45; acc. sg. n. -]az 1,621,49 (Rb); -]uz 2,528,35 (Bern 264, 9. Jh.); nom. pl. m. -]e S 212,15 (B). Np 13,1. 52,2; -]en Nc 796,12 [114,10/11]; nom. pl. f. -]o Gl 2,657,42; acc. pl. m. -]a 126,19 (M, 4 Hss., darunter clm 6242, 9. Jh.); -]vn 642,3; acc. pl. n. -]iu 692,46; leith-: Grdf. -] 62,20 (2 Hss.); acc. sg. m. -]en 615,66.
leit-sam: Grdf. Gl 2,68,67; nom. sg. m. -]er 4,27,10 (Sal. a 1). 128,10 (Sal. c); nom. pl. m. -]o Npw 13,1; dat. pl. -]en Gl 2,240,44 (leit-). Nb 8,9 [7,5] (-ên); acc. pl. m. -]a Gl 1,477,39 (M, 3 Hss.); -]i 39/40 (M); læit-: dass. -]e 40 (M).
Verschrieben: lait-saime: acc. pl. m. Gl 1,477,40 (M); let-siama: dass. 4,272,5 (M); -isama: dass. 5,6,5 (M); seit-samo: dass. 1,477,41 (M); verstümmelt: |t-samer: nom. sg. m. 4,111,19 (Sal. a 2; l. leitsamer, Steinm.).
Hierher wohl auch: leid-samin: acc. sg. m. Gl 1,571,22 (M, clm 22201, 12. Jh.; zu -in vgl. Matzel S. 107). 1) verhaßt, widerwärtig, garstig; schändlich, abscheulich; verfluchenswert, verflucht: leitsama [filios Israel] exosos [haberet, Tob. 1,18] Gl 1,477,39. 4,272,5. 5,6,5. leidsam [oratio eius erit] execrabilis [Prov. 28,9] 1,542,50. leidsamin [omne] execramentum (Hs. execratum) [erroris odit dominus, Eccli. 15,13] 571,22 (9 Hss. leidsamî). reht leidsamaz [qui comedunt carnem suillam, et] ius profanum [in vasis eorum, Is. 65,4] 621,49 (in einer Vok.-Übers.). leithsam [quae] indignissima [tibi videbatur malorum potestas, Boeth., Cons. 4,4 p. 102,76] 2,62,20. 68,67. leitsamen [cum enim Paulus fornicationis vitium tot criminibus] execrandis [inseruit, Greg., Cura 3,27 p. 81] 240,44. leidsamer [infame monstrum, vilis,] intestabilis [, tu ventilator urbis ..., mentes inquietas mobiles, Prud., P. Rom. (X) 77] 447,43 (Glossen: indignus testimonio ... vel detestabilis). leidsamiv [quae tanta extiterit praesenti tempore tamque] invidiosa [fames, ders., Symm. II,918] 473,16. leidsamuz [decernant] infame (Glosse: detestabile) [Iovis pulvinar []et omne idolium longe purgata ex urbe fugandum, ebda. I,609] 528,35. leithsamen [scilicet ut fragilis regna adfectaret honoris qui populis aeterna parat, monstrumque] nefandum [pronus adoraret, Sed., Carm. pasch. II,192] 615,66. leidsaman farm [quique (campus) editus austro et] filicem [curvis invisam pascit aratris, Verg., G. II,189] 632,45. leidsamar [candida ... avis longis] invisa [colubris, ebda. 320] 634,9. leidsamvn [verum etiam] invisos [siquis temptaret amictus, ebda. III,563] 642,3. leidsamar [nec longo deinde moranti tempore contactos artus] sacer [ignis edebat, ebda. 566] 5 (zu lat. sacer ignis als Krankheitsbez. vgl. Georges, Handwb.11 2,34). leidsamo [horrisono stridentes cardine] sacrae (vgl. execrabiles, Serv.) [panduntur portae, ders., A. VI,573] 657,42. leidsamiu [miserere animi] non digna (indigna) [ferentis, ebda. II,144] 692,46 (vgl. indigno luctu affecti, Serv.). leitsamer abhominatus 4,27,10. 111,19. 128,10. execrabilis 141,43. leidsam illicitum (detestabile) [est enim Aegyptiis comedere cum Hebraeis, Comm. in Gen. = Gen. 43,32] Thoma, Glossen S. 23,2. leidsame vvortane sint in uuilloom iro abhominabiles facti sunt in voluntatibus suis S 212,15. baz uuirt fersuuiget leidsam uuillo melius ... infanda premit sensa silentium Nc 764,13 [80,15]. ziu die leidsamen bliccha geskehen cur rutilescant sacra . i. execrabilia fulgura 796,12 [114,10/11]; ferner: NpNpw 13,1. Np 52,2 (beide abominabilis); — leidsam uuesan jmdm. verhaßt sein, mißfallen, mit Dat. d. Pers.: (Nero) uuas io doh tien sinen allen leidsam invisus tamen omnibus vigebat Nb 153,7/8 [129,20]. vuanda iz mir leidsam uuas [vgl. quia illi talia displicebant, Cass.] Np 100,3; — Vok.-Übers.: substant.: leidsama [omnia ... filius meus diaconus Paulus ... tuae dilectioni poterit enarrare: ut et gaudium commune nobiscum habeas, et eos] informes [, qui pro Attici partibus intervenire consueverunt, Decr. Inn. XLI p. 204] Gl 2,126,19 (1 Hs. leida; Vok.-Übers. in Verwechslung der dat. Verbalform von informare mit der Adj.-Form von informis). 2) traurig, leidvoll: taz ist salig tod . ter in lustsamen ziten nechumet . unde in leitsamen geuuunster netuelet et saepe vocata venit maestis Nb 8,9 [7,5]. aber uuio leidsam der uzlaz si . daz pechennet ter . der sih pehugen uuile sinero zuordon tristes vero exitus esse voluptatum intelleget 161,1 [135,27].
Abl. leidsamlîh; leidsamî, leidsamida; leidsamôn. [Woitkowitz]