Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
langên sw. v.
sw. v., mhd. nhd. langen; mnd. mnl. langen; vgl. as. langôn, ae. langian, an. langa. — Graff II,223 f.
lang-: 3. sg. -et Gl 1,726,29 (2 Hss.). 756,9. 5,19,3 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.). Nb 44,17. 51,13 (-êt). 121,28 (-êt). 176,1 (-êt). 234,9. 244,26/27 (-êt). 290,23 (-êt). 305,5 [36,2. 42,10. 105,7. 148,11. 187,30. 194,26. 223,9. 233,8]. Nc 835,12 [156,14] (-êt). NpNpw 5,2 (Np -êt). 18,10. 26,4. 37,9. 43,23. 118 L,82. Np 39,2. 62,2. 79,2. 118 Q,123. 136,1 (-êt). Npw 37,1; -it 118 Q,123. 136,1; 3. sg. conj. -e O 1,18,31; -a Npw 118 C,19; -ee Np 86,Prooem. 118 C,19; inf. -en Nb 72,22 [62,3] (-ên). NpNpw 118 C,20 (Np -ên). 119,5 (Np -ên); 3. sg. prt. -eta Nc 694,22 [9,2]. NpNpw 106,5. Np 37,1.
unpersönl.: nach etw./jmdm. verlangen: a) mit Akk. d. Pers. (auch d. Sache) u. Gen.: α) mit Akk. d. Pers. (auch d. Sache) u. Gen. d. Sache: ube dih uuinebero langet si libeat frui uvis Nb 44,17 [36,2]. tes ... langet mih iu forn id ... iam dudum vehementer exopto 176,1 [148,11]. kuunnent tanne ... die guoten daz . des sie langet? adipiscuntur igitur boni quod appetunt? 234,9 [187,30]. nu gesiho ih toh . taz ... tih aber suozes sanges langet sed video te ... aliquam carminis exspectare dulcedinem 290,23 [223,9]. mir ist taz rauua . nals muhi . ube ih keeiscon muoz . tes mih langet nam fuerit mihi quietis loco agnoscere ea quibus maxime delector 305,5 [233,8]. unde langet sia des lenzen [vgl. terra ... desiderat relaxari, Rem.] Nc 835,12 [156,14]. diu dia des erbes langet. Daz ist ęcclesia [vgl. quae hereditatem consequitur, Cass.; quae accipit hereditatem, Aug., En.] NpNpw 5,2. nu sehe mannelih uuieo guot daz si des er gerot . unde laze sih langen dero giredo [vgl. ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci, Aug., En.] 118 C,20; ferner: Nb 51,13. 72,22. 244,26/27 (desiderare) [42,10. 62,3. 194,26]. NpNpw 43,23. 106,5. Np 62,2; mit pronominalem Gen. u. zi + Inf. dat. sg. (zur Satzkonstr. vgl. Bolli S. 126): iz ist uuunderlih tes mih langet zesagenne mirum est quod gestio dicere Nb 121,28 [105,7]; β) mit Akk. d. Pers. (auch d. Sache) u. Gen. d. Pers.: an dinen haltare sint ferbruchet miniu ougen. Sin langet mih . sin lustet mih [vgl. quem tanto desiderio sustinebat, Cass.] NpNpw 118 Q,123. so chit der sin bitet den sin langet [vgl. expectatur ut veniat, desideratur ut veniat, Aug., En.] Np 79,2; ferner: NpNpw 118 L,82. Np 39,2; spez.: sexuell begehren: Ianus ... sah io an Argionam . dero in langeta Nc 694,22 [9,2]; b) mit Akk. d. Pers. u. Adv.: mit thara (vgl. auch thara 1. Teil A I 1 c, III 10, B II 1 a, III 1 b, Ahd. Wb. 2,273 f. 277 f.): daz ih in (Gott) selben sehe ... darumbe langet mih tara (nach dem Himmelreich) NpNpw 26,4. er (David) uuolta dia rauua . diu in anderro uuerlte ist. Dara langeta in . disses libes irdroz in [vgl. non desistat requirere medicinam caelestem, Alc. in ps.] 37,1. uuanda sie ... anderesuuar burg nehabent dara sie langee 118 C,19. Syon ist daz heimote . gesah in got den dara langet (Np zusammengeschr.) . unde er in dirro Babylonia be diu uueinot [vgl. de loco enim peregrinationis, proprii domicilii crescit affectus, Cass.] 136,1. daz sie (die Christen) in disen tabernaculis die oberun burg pechennen ... unde sie dara langee (zusammengeschr.) . dara sie geladot sint [vgl. ut de huius saeculi tabernaculis ad intellegentiam supernae civitatis elevemur, Cass.] Np 86,Prooem.; — mit heim: ob uns in muat gigange, thaz unsih heim lange (nach dem Paradies) O 1,18,31; — mit hina (zur losen Verbindung mit dem Verb vgl. hina A III, Ahd. Wb. 4,1101): ena lutun (d. i. des lichamen) gehoret mennisco disa (d. i. sines herzen) gehoret got. Den hina langet (Np zusammengeschr.) . der suftot so ... fore dir ist al . des ih keron NpNpw 37,9. ziu ist min ellende so langez uuorden? Vuanda dih sar beginnet hina langen (Np zusammengeschr.; Npw hina piginnit langen) . so du ze tugede gestiget [vgl. quod autem dixit, prolongatus est, affectum nimium desiderantis expressit, Cass.] 119,5 (NpX belangen); c) mit Akk. d. Pers./Sache u. Nebensatz: eniu (d. i. scalhlih forhta) sorget uuanne der herro chome . disa (d. i. truhtenes forhtun) langet uuieo halto er chome NpNpw 18,10; — Glossen: mih langet [baptismo autem habeo baptizari: et quomodo] coarctor [usquedum perficiatur? Luc. 12,50] Gl 1,726,29. 5,19,3; d) mit Akk. d. Pers. u. lat. Inf. in einer Glosse: mih langet desidero [enim videre vos, Röm. 1,11] Gl 1,756,9.
Abl. langunga.