Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
eimbar st. n. m.
st. n. m., mhd. einber m., nhd. eimer m.; as. êmbar m. n. (s. u.), mnd. emmer, ammer m., mnl. emere m.; ae. amber m. f. n.; zur Entlehnung aus lat. amphora, ampora u. zur volksetymol. Umdeutung u. Anlehnung an ein u. beran vgl. Kluge, Et. Wb.19 S. 157. — Graff III, 149.
eim-par: nom. sg. Gl 1,95,32 (R). 3,652,37; heim-: dass. 650, 30 (Wien 1757, 11./12. Jh.; mit prothet. h); eim-bar: dass. 1,292,17 (Rd). 4,273,12/13; ein-par: dass. 1,83,17 (R). 3,11,18 (C). 642,7; acc.pl.? 12,22 (C); -bar: nom. sg. 1,292,17 (Jb). 3,642,7. 689,57 (Sg 299, 9./10. Jh.). — eim-per: nom. sg. Gl 1, 611,25 (M). 3,644,48. 4,182,25; -ber: dass. 2,356,13. 3,311,60 (SH e). 658,26. 4,98,4 (Sal. a 1). 160,24 (Sal. c). 506,42 (oder acc.?); aim-: dass. 1,546,36. 3,642,8; ein-: dass. 2,368,18. 4,196,19; acc. pl. 1,635,57 (M). — eim-pir: acc. pl. Gl 1,635, 56 (M); -bir: nom. sg. 3,224,60 (SH a 2). 695,11; aim-: dass. 666,59; ein-pir: acc. pl. 1,635,57 (M). — eim-ꝑ: nom. sg. Gl 1, 611,25 (M); -B: dass. 2,249,60 (M). 3,643,54; -bs: dass. 224,59 (SH a 2).
eimpre: dat. sg. Gl 1,812,47 (M, 3 Hss.); einpro: gen. pl.? 2,222, 19 (clm 18 550,1, 9. Jh.; lat. nom. sg.); doch vgl. auch eimb(a)ri st. n.
eim-mer: nom. sg. Gl 2,686,55; -er: dass. 3,121,36 (SH A). 157,11 (SH A). 214,30 (SH B). 224,60 (SH a 2). 311,61 (SH e). 373,32 (Jd). 52 (Jd). 394,56 (Hildeg.). 418,13 (Hd.); eims: dass. 266,56 (SH b); aimer: dass. 157,12 (SH A, 13. Jh.); eimir: dass. 11 (SH A, 13. Jh.). 644,11 (12. Jh.).
[emb-ar: acc. sg. Wa 27,2 = 37. 27,3. 29. 29,23. 31,11 = 34. 37,30. 38,10. 39,25. 40,4; acc. pl. 24,11 = 22. 24,14 = 25. 27,16. 28,11. 14. 29,12. 15. 17. 32,28. ebda. = 32,36. 33,3 = 23. 34,25. 35,28. 37,16. 20. 28. 38,4. 18. 39,13. 37. 39. 40,1. 2. 41,6 (alle Freckh.);] -er: nom. sg. Gl 3,157,10 (SH A). 224,59/60 (SH a 2, beide Wien 2400, 12. Jh.). 718,16 (Berl. Lat. fol. 735, Marienfeld, Westf., 13. Jh.). 4,370 Anm. 1 (oder acc.?); [acc. pl. Wa 21,18 (Ess. Heber., 10. Jh.);] -ir: nom. sg. Gl 3,294,60 (SHd, Florenz XVI, 5, 13. Jh.).
[emmar: acc. pl. Wa 27,5 (Freckh.).]
Sicheres Mask.: [ember: acc. sg. Wa 21,19 (Ess. Heber., 10. Jh., s. u. 2).]
Verschrieben: ecmb;: nom. sg. Gl 3,157,11 (SHA); cimpir: acc. pl. 1,635,56 (M, Göttw. 103, 12. Jh.).
Verstümmelt: ..er: nom. sg. Gl 3,642,7; einba..: gen. sg.? 1,621,5. 1) krugartiges Gefäß, wohl meist mit einem Henkel, (Wasser-, Wein-)Krug, Eimer: eimbar [fluet aqua de] situla [eius (Israels), et semen illius erit in aquas multas, Num. 24,7] Gl 1, 292,17. aimber [memento creatoris tui ... antequam ... conteratur] hydria [super fontem, Eccles. 12,6] 546,36. eimper [ecce gentes quasi stilla] situlae (Hs. situla) [Is. 40,15] 611,25. situlae [ebda.] 621,5. eimpir [omnia vasa aerea, quae in ministerio fuerant, tulerunt: et] hydrias [, et thymiamateria, Jer. 52,19] 635,56 (4 Hss. eimb(a)ri). uuazaruaze ł eimpre [non habeo panem, nisi quantum pugillus capere potest farinae in] hydria [3. Reg. 17,12] 812,47 (1 Hs. nur uuazzarfaz). situla quod uulgus modiolvm dicitur .i. eimber [zu: cum situla lignea ... mancipium ad fontem perrexit, Greg., Dial. 1,1 p. 153] 2, 249,60. einpar situla 3,11,18 (Hs. siccla). 12,22 (Hs. situlas) 642,7. 643,54. 650,30. 652,37. 658,26. 695,11. 4,98,4. 160,24. hydria ł urna ł botoma 3,157,10 (im Abschn. De vasis potatoriis). hydria vel situla 214,30. bothoma urna 224,59. 266,56. 294,60. 311,60. urna 373,32 (im Abschn. De rebus cellarii). 644,48. haustorium (darauf hydria idem, Anm. z. St.) 373,52 (im Abschn. De rebus cellarii). phinziol urna 394,56. urceus 418,13. situla ł urna ł amphora 644,11. urna idem cadus 666,59 (vgl. auch 2). situla ł cadus ł urna 718,16 (vgl. auch 2). stovf .i. eimper botholicula (vgl. Diefb., Gl. 79 c) 4,182,25 (1 Hs. nur stouf). einber amphora 196,19; — als Loskrug, Stimmurne: eimmer [nec vero hae sine sorte datae, sine iudice, sedes: quaesitor Minos] urnam (Hs. urna) [movet, Verg., A. VI, 432] 2, 686,55. Scotti dixerunt quod in Hibernia ista consuetudo esset in sorciendo quod implerent urnam iđ eimbar hoc est magna situla aqua et mitterent in illam ligna quadrata 4,273,12/13. 2) Krug, Eimer als (Flüssigkeits-)Maß: peorfaz halp einpar cadus anfora semis Gl 1,83,17. chrehhisc eimpar cadus 95,32. eimber ł zuber [cenix autem quinque sextariis adimpletur: cui si sextum addideris fit congius.] Congius [quater missus modium complet, Excerpta de mensuris p. 375,11, im Abschn. De mensuris in liquidis] 2,356,13. einber congius [Prisc., Inst. II, 49,13] 368,18. eimer cadus 3,121,36 (im Abschn. De ponderibus liquidis). 689,57. unum ember uini . unum uirdel aceti 4,370 Anm. 1. congivs sex sexarios capit et unde sexarivs quod sex eorum congium faciunt .i. eimber [zu Prisc., Inst. II, 49,13] 506,42. [te usero herano misso tian ember honegas. Te pincoston siuondon haluon ember honegas Wa 21,18. 19, ähnl. 34mal im Freckh. Heber. (vgl. o. Formenteil)]; hierher wohl auch: einpro gomor (vgl. Diefb., Gl. 267 a) Gl 2,222,19, nach Steinm. z. St. wohl durch vorhergehendes pilipi manna [zu: in qua (in der Bundeslade) cum tabulis virga simul et manna est, Greg., Cura 2,6 p. 23] ausgelöst; ist an den Eimer als Maß für das himmlische Brot gedacht?
Vgl. Rohr S. 19 ff.
Abl. eimb(a)ri, eimbarî(n), eimbarlîn.