Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
umbi-[h]ringen sw. v.
sw. v., mhd. umberingen, nhd. umringen; mnd. ümmeringen, mnl. om(me)ringen; ae. ymbhringan. — Graff IV,1170 f.
umbi-hringida: 3. sg. prt. I 1,5/6.
umpi-rinkter: part. prt. nom. sg. m. Gl 2,765,19 (clm 14747, 9. Jh.). — umbe-ring-: 3. sg. -et NpNpw 33,8; 3. pl. -ent 127,3 (2); -int Nk 390,31 [31,21]; 3. pl. prt. -ton Np 20,4; part. prt. -et Nc 704,6/7 [19,9]; nom. sg. n. -tez 706,7 [21,18/19]; nom. sg. f. -tiu 770,29 [87,8]. 1) sich um jmdn./etw. herumstellen, jmdn./etw. umringen: a) mit Akk. d. Pers.: in (Jesus) umberington sine discipuli (iungerin) . an demo anefange sinero predicationis (predigo) [vgl. in principio sermonis eius accedentes ambierunt eum ... discipuli sui, Aug., En.] Np 20,4 (Npw umbestuonden); b) mit Akk. d. Sache: diniu chint umberingent din diske filii tui ... in circuitu mensae tuae NpNpw 127,3, ähnl. ebda. 2) jmdn./etw. mit etw. umgeben: a) mit Akk. d. Sache u. mit + abstr. Akk.: dhanne ir (Gott) mit ęrcna euua abgrundiu uuazssar umbihringida quando certa lege et gyro vallabat abyssos I 1,5/6; b) mit Akk. d. Pers. u. Adv. miti: er (Gottes Sohn) sie mite (sc. mit seiner Gnade) umberinget inmittet angelus domini in circuitu timentium eum NpNpw 33,8; c) im Part. Praet.: umgeben von etw.: mit Gen. d. Sache: mit rehte habet sol den namen . uuanda sin scona houbet . follez ioh umberingtez fiurinero skimon nam solis augustum caput perfusum circuactumque flammantibus radiis [vgl. circumdatum et vallatum, Rem.] Nc 706,7 [21,18/19]; bildl.: chuninclihes ringes umpirinkter [quod est ergo tam magnum atque insuperabile genus armorum, quo ... occisus aulam coelestis regni vivus et coronatus intraret? Procul dubio munimine] regio septus [, nullatenus est ab adversariis superatus, Pass. Steph. p. 52a] Gl 2,765,19 (‘umgeben von göttlichem Schutz’); — rings eingefaßt mit etw., bildl., mit mit + Dat. d. Sache: ioh tiu corona (sc. das Sternbild) ... umberingtiu mit sternon gnuogen hoc quoque sertum ... ambitum multiplici lumine [vgl. circumdatum, Rem.] Nc 770,29 [87,8]. 3) etw. mit etw. begrifflich eingrenzen, mit Akk. d. Sache u. Adv. miti: homo unde animal sezzent iro qualitatem umbe dia substantiam . i. umbesezzent . unde umberingint mite dia substantiam genus autem et species circa substantiam qualitatem determinant Nk 390,31 [31,21]. 4) im Part. Praet.: im Kreis aufgestellt: tar stuont umberinget al daz io zito uuard . alde uuirdet illic autem circumstabat in ordine quicquid imminet saeculorum Nc 704,6/7 [19,9].