Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
kneo st. n.
st. n. (vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 42, Braune, Ahd. Gr.14 § 203 Anm. 1), mhd. nhd. knie; as. knio, mnd. knê, mnl. cnie; afries. kni, kne; ae. cnéo; an. kné; got. kniu. — Graff IV,575 s. v. kniu.
chne-: acc. sg. -o Gl 1,158,14 (Pa). 159,14 (R); dat. pl. -um S 241,15 (B). — kne-: nom. sg. -o Gl 3,19,21 (c-); dat. sg. -uue T 46,2. 106,1. 200,2; nom. pl. -o Gl 1,233,15 (K); dat. pl. -uuon T 92,2 (c-). 181,1; -vvun 19,8; -on Gl 1,158,14 (K; c-; zum Kasus vgl. Splett, Stud. S. 232).
chni-: nom. sg. -u Gl 3,9,29 (C); -e 74,4 (SH A, 3 Hss.). 439,34 (scheint aus chine korr.). 4,68,19 (Sal. a 1, 2 Hss.); -] ebda. (Sal. a 1); acc. sg. -u H 2,6,2; nom. pl. -u Gl 3,433,62 (2 Hss., darunter clm 14754, 9. Jh.). 434,60; -e 4,68,19 (Sal. a 1). Npw 108,24 (3); dat. pl. -uuen Nc 769,21. 770,18/19 [86,4. 22]; acc. pl. -u H 23,2,3. Nc 744,3 [59,15]; -e Npw 108,25. — kni-: nom. sg. -e Gl 3,74,5 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -ę). 354,19. 363,33 (Jd); -] 392,57 (Hildeg.); acc. sg. -u 1,158,14 (Ra); -o O 4,22,25; nom. pl. -e Gl 3,74,6 (SH A); -] Hbr. I,133,244 (SH A).
Verschrieben: chiu: nom. sg. Gl 3,500,31; chiwa: nom. pl. 4,144,52 (Sal. c); chuni: dass. 3,433,62.
Knie: a) als Körperteil (bes. von Menschen, auch von Göttern, Sternbildern): uparchniuui (PaKRa) daz upar chneo ist (Pa, daz upar edho umpi cneon ist K, umpi kniu Ra) femur quod super ienuculum (i. e. geni-) est Gl 1,158,14. upar chneo super genuculum 159,14. kneoradon edho theopraton etho kneo piublites (i. e. pop-) suffragines vel genua 233,15. chniu genuculum 3,9,29 (Hs. innuolu). genu 19,21. 354,19. 363,33. 439,34. 500,31. 4,68,19 (1 Hs. genua). genua knie quod in utero genis sint opposita [Hbr. I,133,244] 3,74,4 (6 Hss. genu). Hbr. I,133,244 (genu). genua confessio humilitatis chiwa .t. dicta quod in utero sint genis opposita Gl 4,144,52 (vgl. Beitr. 73,216). kni boil genu 3,392,57. genua 433,62. 434,60. umbe diu chniu habeta si (Juno) eina bindun missefareuua nam eiusdem genua zona quidem diversicolor ambiebat Nc 744,3 [59,15]. (beim Orion) zuene (sternen) an dien fuozen zuene an dien chniuuen [vgl. in utrisque genibus singulas claras . in pedibus singulas, Hyg.] 770,18/19 [86,22]; ferner: 769,21 [86,4]; — im Plur. wohl auch für alle Glieder als Körperteile: miniu chnie sint unchreftic fore uasten genua mea infir- mata sunt a ieiunio Npw 108,24 (Np membra, Npgl lide). si (die Juden) sahen mih (Christus) hangenten ... si sahen dei unchreftigen chnie . nals den feruuanteloton lichinamen 25; ferner: 24; bildl.: siniu (Christi) chnie uurten unmahtic, do die botin zesprenget uurtin in sinero martire [vgl. membra ... revera infirmata sunt, quando apostoli eius passione dispersi sunt, Cass.] ebda.; b) in best. Verbindungen: α) biogan kniu, nidarspreiten kniu das Knie, die Knie (nieder-)beugen: halso unsero piugemes erdu chniu nidarspreitemes sunto gehantem cervices nostras flectimus vel genua prosternimus peccata confitentibus H 23,2,3; mit Dat. der Pers.: dih nu heilant pittames dir ioh chniu piugames te nunc, salvator, quaesumus, tibique genu flectimus 2,6,2; — giboganemo kneuue; nidargiuualzitên kneuuun mit gebeugtem Knie; mit gebeugten Knien: giboganemo kneuue fora imo bismarotun inan genu flexo ante eum inludebant T 200,2; ferner: 46,2. 106,1 (beide genu flexo); gieng zi imo man nidargiuualzten cneuuon accessit ad eum homo provolutis genibus 92,2; β) kneuuun forabifaldan (uuesan), nach lat. provolvi: sich auf die Knie niederwerfen: .. chneum fora si pifaldan .. intrantes et exeuntes ebdomadarii in oratorio mox matutinis finitis dominica omnium genibus provolvantur postulantes pro se orare S 241,15; — fallan in siniu kniu auf die Knie fallen: fialun tho in iro knio, zi hue habetun inan io [vgl. et genu flexo ante eum, Marg. nach Matth. 27,29] O 4,22,25; — fallan zi kneuuun (+ Gen. d. Pers.): jmdm. zu Füßen fallen: (Simon Petrus) fiel zi thes heilantes knevvun procidit ad genua Ihesu T 19,8; γ) nidargilegitên kneuuun auf den Knien liegend: nidargilegiten kneuuon fiel in sin annuzi inti betota positis genibus procidit in faciem suam et orabat T 181,1.
Abl. kniu(uui)lîn; vgl. gikneuuen, -kniuuuen; kniuuuento.