Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
situ st. m.
st. m., sido andfrk. sw. m., mhd. site st. sw. m., st. f. (vgl. auch Findebuch S. 316), nhd. sitte f.; as. sidu m., mnd. sēde m. f., mnl. sede m. f.; afries. side m. f.; ae. sidu m.; an. siðr m.; got. sidus m. — Graff VI,159 ff.
Zu den Pluralformen nach der i-Flexion (Gen. -eo, Dat. -im, -in, Akk. -i) bzw. der a-Flexion (Dat. -un, Akk. -a) vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 220c u. Anm. 4; zur schwachen Flexion im Andfrk. durch Umdeutung des Nom. Sing. -o vgl. Borgeld § 141. — Der (urspr. lokativische) u-stämmige Dat. Sing. auf -(i)u ist mit dem i-stämmigen Instr. Sing. auf -(i)u zusammengefallen (vgl. Braune a. a. O. Anm. 3ba, Thöny, Flexionsklassenübertritte S. 221). Die einschlägigen Belege von situ sind alle als Dat. zu bestimmen.
sit-: nom. sg. -u Gl 1,182,17 (PaKRa). 211,22 (R). 2,145,38. 146,5 (beide Frankf. 64, 9. Jh.; lat. Abl.). 332,53 (clm 14747, 9. Jh.). 4,7,4 (Jc). 18,7 (Jc; wegen des Folgeworts uuisa (s. 1a) wohl als Nom. zu bestimmen, vgl. Krotz S. 550,618; lat. Abl.). O 1,4,3 (PV). 18,36. 2,8,27. 4,35,20. Mayer, Glossen S. 91,15; -o Gl 2,270,55 (M). 415,42 (lat. Abl.). S 124,19. O 1,4,3 (F). Nb 74,28. 110,4. 246,31 [64,7. 95,16. 196,5]. Nc 690,21. 786,2. 804,15. 806,13. 845,26 [4,18. 103,10. 123,5. 125,6. 169,3]. Nk 488,1 [134,9]. NpNpw 24,10. 49,8. Np 70,13. 128,8; -e Gl 4,151,39 (Sal. c). S 169,1,32. Npw 128,8; gen. sg. -es Nb 52,2. 61,1. 72,20. 79,26 [42,24. 50,29. 62,1. 68,24]; dat. sg. -iu Gl 2,100,26 (3 Hss., 1 Hs. -iv). 309,15 (Rb). 4,322,58 (mus. Salzb., Gll. 9. Jh.?). Mayer, Glossen S. 56,24 (clm 4542, Hs. 9. Jh.). S 242,27 (B; -iv); -u Gl 1,337,19 (Ja). 2,345,40 (clm 6325, Gll. 9. Jh.?). Ernst, Griffelgl. S. 466,43 (clm 6277, Hs. 9. Jh.). Glossen Freising S. 328,109 (clm 6383, Gll. 8./9. Jh.); -e Gl 1,352,40 (M). 2,26,11. 111,61 (M). 635,5. Frank, Hss. S. 93 (Rc). Tiefenbach, Aratorgl. S. 17,3. S 316,19 (Würzb. B.). Nb 20,16. 60,19. 189,24. 212,11. 302,26 [16,24. 50,15. 159,1. 173,14. 231,11]. Nc 691,22. 701,20. 763,17. 802,18. 804,14 [5,22. 16,12. 79,17. 121,7. 123,3]. NpNpw 48,12. Np 28,11. 77,63. 89,4. Symb. 4. Npgl 34,17; acc. sg. -u Gl 2,217,54 (2 Hss.). 230,65 (S. Flor. III 222 B, Gll. 9. Jh. (?), Wien 949, 9. Jh.). 4,332,35 (fragm. S. Emm., Hs. 9. Jh.). O 1,14,3 (FV, ụ P); -o Gl 4,158,20 (Sal. c). AJPh. 55,228,7 (clm 6293, 9. Jh.). Mayer, Glossen S. 53,24 (clm 4542, Hs. 9. Jh.). Thoma, Glossen S. 14,30. Nb 305,13 [233,13]. WC 47,8 [85,34]; nom. pl. -e Nb 54,6. 114,8. 267,14 [44,20. 99,2. 208,19]. NpNpw 146,1; gen. pl. -eo S 265,18 (B); -o O 4,5,33. Nb 108,27 [94,16]. Nc 801,27 [120,13] (-ô); dat. pl. -im S 201,16. 236,11. 238,8 (alle B); -in Gl 2,176,55 (clm 6277, Hs. 9. Jh.). 217,21 (vgl. Script. 2,60; 2 Hss.). 280,20 (M, 2 Hss.). O 1,8,10 (PV); -vn Gl 2,443,36 (clm 14395, Hs. 10. Jh.); -en S 171,3,20. Nb 36,13. 57,2. 98,4. 113,13. 302,16. 25 [29,22. 47,8. 85,1. 98,10. 231,5. 10]. Nc 794,2 [112,2]; acc. pl. -u O 4,5,59 (zu -u vgl. Braune a. a. O. Anm. 3c); -i Gl 2,637,6. Beitr. 73,199 (nach Gl 2,79,26); []-a Gl 2,240,54 (Zürich Rhein. 35, Hs. 9./10. Jh.); -e S 147,37. 164,8. Nb 24,26. 54,26. 101,19. 102,1. 121,24. 258,15 [20,11. 45,7. 88,6. 18. 105,4. 203,5]. — sitte: acc. sg. Gl 2,522,26 (Eins. 312, Gll. 13. Jh.?). — sid-: nom. sg. -u Gl 1,211,22 (K). 2,141,11; dat. sg. -iu I 3,16; -a Gl 2,588,70 = Wa 102,40; acc. sg. -o WA 47,8.
sidin: gen. sg. Pw 67,7 = Gl L 395.
Verschrieben: sin: dat. pl. O 1,8,10 (F; l. sitin). Verstümmelt: sit .: nom. pl. Glossen Freising S. 360,209 (clm 6383, Gll. 8./9. Jh.; l. siti?).
CiEs?tu Glaser, Griffelgl. S. 511,32 (von Mayer, Glossen S. 80,26 als cisitu gelesen) s. zinsen. 1) (überkommene) gemeinschaftliche Sitte, Brauch, Tradition: a) außerhalb fester Verbindungen: situ [custodietis diem istum in generationes vestras] ritu [perpetuo, Ex. 12,17] Gl 1,337,19. sito [fertur apud veteres] mos [fuisse, ut quisquis consul existeret, iuxta ordinem temporum honoris sui locum teneret, Greg., Hom. I,3 p. 1446] 2,270,55. situ [propemodum] naturale [est cives semper civibus invidere, Hier. in Matth. 13,57 p. 96B] 332,53 (prädik. Adj. durch Subst. übers.). sito [fit caro vivida sermo patris, ... quam ... non thalamo, neque] iure [tori, nec genialibus inlecebris intemerata puella parit, Prud., H. a. cib. (III) 143] 415,42. situ uuisa mos [mores aut consuetudo, CGL IV,539,8] 4,7,4 (zur lat. Grundlage vgl. Krotz S. 408,227). ritu [more observantium, ebda. 563,11] 18,7. site mos 151,39. ritum 158,20. sito [si circumcidamus masculos nostros,] ritum (morem) [gentis imitantes, Gen. 34,22] Thoma, Glossen S. 14,30. (nach einer Krankheit) kepezzirote .. fona fleiskum sitiv keuuonanemv .. kehabeen ubi meliorati fuerunt, a carnibus more solito omnes abstineant S 242,27. so ther antdag sih tho ougta, ... tho scoltun siu (Josef u. Maria) ... then wizod irfullen, then situ ouh, then io thie altun fordoron irvultun [vgl. postquam consummati sunt dies octo, ut circumcideretur puer, Luc. 2,21] O 1,14,3. uuolti got eruuundin dise unseren zite . hina ze dien alten siten utinam redirent modo nostra tempora in priscos mores Nb 98,4 [85,1]; b) in Verbindung mit after/nâh gemäß: a) mit Adj.-Attrib. (zu Verb. mit Poss.-Pron./Gen.Attrib. s. 2ab, 3abg): mit temo (Zeigefinger) chetent sih (‘grüßen sich’) io noh Saraceni . after altemo site [vgl. antiqui homines, Rem. (vgl. Glauch, Mart. Capella S. 583)] Nc 763,17 [79,17]. after bezeichenlichemo site ritu mistico . i. more divino 804,14 [123,3]. after heidenemo site (Npw nah heidinisgemo site) [vgl. subiungit etiam ritum quem gentilitas in parentalibus agere consuevit, Cass.] NpNpw 48,12. daz er (Pontius Pilatus) zeuuene namen habeta nah romiskemo site Np Symb. 4; b) in der Verbindung after/nâh site wie es üblich ist, auf herkömmliche Weise: fone demo io alle gaskefte sint . unde gerihte uuerdent . ten heizo ih after site got usitato cunctis vocabulo . deum nomino [vgl. consueto, X] Nb 212,11 [173,14] (zur Übers. vgl. Götz, Wb. S. 689 s. v. usitatus). iungiu uuib kenomeniu neuueinota nieman nah site virgines eorum non sunt lamentatae [vgl. lamenta enim dicta sunt intra lares monumenta, sicut antiquis sepelire mos erat, Cass.] Np 77,63. vuellest du mille diuten after site dusent 89,4; c) in der Verbindung zi site wie es sich gehört, nach Gebühr: zi site [ergo] rite (vgl. iuste, Serv.) [][suum Baccho dicemus honorem carminibus patriis, Verg., G. II,393] Gl 2,635,5; d) in der unpersönl. Verbindung situ uuesan (schon immer) Sitte oder Brauch sein: a) mit Gen. d. Sache zur Angabe der Bezugsgröße: dien guoten neinferet iro corona ... nieht . noh neuuesennet . so die uzer bluomon geuuorhten . taten . dero iu sito uuas [vgl. coronam antiqui ex floribus faciebant, Rem.] Nb 246,31 [196,5]. epithalamia . daz chit nuptialia carmina . dero iu sito uuas Nc 690,21 [4,18]; b) mit thaz-Satz: sito uuas ze Romo . so chuninga mit sige fone uuige chamen . daz man demo allero gesprachesten beualh taz sigelob . zetuonne in Capitolio Nb 74,28 [64,7] (zur historischen Erläuterung vgl. Hehle, Boethius S. 133). ze Romo uuas sito . daz die forderen hiezen in tabulis al gescriben . daz sie beneimdon iro afterchomon NpNpw 24,10. iu uuas sito ... daz man hiez sie (Provinzen) zins keben 49,8; — mit Gen. d. Pers. zur Angabe der handelnden Personen u. korrelat. Pron. thaz: taz ist tero uuerhmanno sito . so sie iro uuerh folletuont . taz sie siu ze iungest slihtent Nb 110,4 [95,16]; g) mit Akk. m. Inf.: in demo tragebette sito uuas tie gehienten gutenna . hinauf chomen in dero himeliskon chamerlingo gnozskefte qua mos fuerat pervenire nubentes deas in consortia caelestis thalami Nc 804,15 [123,5]; d) in Nebens. mit Konj. sô/also: zi hiun er (Zacharias) mo quenun las, so thar in lante situ was O 1,4,3. thar stuantun wazarfaz, so thar in lante situ was [vgl. positae secundum purificationem Iudaeorum, Joh. 2,6] 2,8,27. (Nikodemus) brang mit imo ... salbun filu diura, Krist zi salbonne, so thar was situ thanne 4,35,20; — mit Gen. d. Pers.: (unser herro) hiez siu (seine Jünger) haben die miteuuari des lampis, so daz si ire crimme nieth niuobten in die ire untertanen, so sumelichere site ist S 169,1,32; — mit korrelat. Pron. iz: uuas iz (ein Gewand) uzer bissinemo garne . so iz tar in lande sito ist quantum usus eius telluris . i. Indiae apportat Nc 786,2 [103,10]. unmanigiu (Bücher) uuaren gescriben an dero rindun des poumes phillire . also iz iv sito uuas rari ... in phillire cortice subnotata [vgl. de cuius arboris cortice veteres volumina faciebant, Rem.] 806,13 [125,6]. sie ... liezin fore in gelesen uuerden dia uuidemscrift an tabellon . also iz sito uuas tabulas ... sinerent recitari 845,26 [169,3]. die furefarenten apostoli unde prophetę . nechaden in nieht zuo . so iz in Iudea (Npw unter den Iuden) sito uuas [vgl. est consuetudo ut dicatur illis, Aug., En.] NpNpw 128,8; e) Glosse: situ ist mos est [scripturarum ex ordine narrare, sicut et antea voluit narrare de sua nativitate et de sua passione, Sermo de symb. p. 189] Mayer, Glossen S. 91,15. 2) (individuelle) Verhaltensweise, Lebenswandel: a) (kennzeichnendes) sittliches Verhalten, Gesinnung, Sitte(n): a) mit (positiv oder negativ) wertendem Adj.: mit guoten sitin [vindicemus] moribus [dignitatem nostram, Greg., Hom. I,8 p. 1463] Gl 2,280,20. ich nihabo rehte bihaltin ... rehten antlaz, rehte site, rehta sorgsami S 147,37. vbe dv guota site uuellest haben, so pilide Ysaac morum simplicitas placet? Isaac ad mentem veniat 164,8. die kihietin, die ... andere mit ire guoten siten lerent unte leitent zi demo euuigan libe [vgl. in []coniugali vita ... viventes et alios ... sanctis moribus ducentes ad aeternae vitae gaudia docent conscendere, BH, Hellgardt, Pred. S. 93] 171,3,20. ih gifrumita uncusgimo (Steinm. trennt uncusg imo) site sodomitico [vgl. me in animalibus coinquinavi, Hautkappe S. 14] 316,19 (vgl. Beitr. 76,542; zum erschlossenen lat. Vorbild in more sodomitico vgl. Hautkappe S. 16). ih nechido nieht arge site geandot uuerden neque id nunc molior ... corrigi ultione pravos mores Nb 258,15 [203,5]. ziere lob tuot imo (Gott) . des site ziere sint [vgl. noli bonae cantilenae tuae obstrepere moribus malis, Aug., En.] NpNpw 146,1; b) mit sonstigem Attrib. ((Poss.-)Pron., Zugehörigkeitsadj. oder Gen.-Attrib.): in den chindiscan sitvn [fulva monilia respuere, ore severa, modesta gradu,] moribus [et nimium] teneris [canitiem meditata senum, Prud., P. Eul. (III) 24] Gl 2,443,36. got thie anuuanon duot einis sidin an huse deus qui inhabitare facit unius moris in domo Pw 67,7 = Gl L 395. tie nieht anderes ze demo tode nebrahta, âne daz sie uuaren gerarte nah minemo (der Philosophia) site nisi quod videbantur instituti nostris moribus Nb 20,16 [16,24] (zu rerten nâh ‘ausrichten an’ vgl. Ahd. Wb. 7,917). to du (Philosophia) mine site . unde alla dia uuisun mines libes . scaffotost nah temo bilde dero engelo cum formares mores nostros . et rationem totius vitae . ad exemplar caelestis . i. angelici ordinis [vgl. per ethicam, Rem.] 24,26 [20,11] (zur Rolle der Ethik vgl. Hehle, Boethius S. 213 f.). daz ih anchunde bin dinero listo . unde gezogen nah tinen siten quod imbuti sumus tuis disciplinis . instituti tuis moribus 36,13 [29,22]. ube du dih pehugen uuile iro (der Fortuna) naturę . unde iro sites cuius si naturam . mores . meritumque reminiscare 52,2 [42,24]. tiz sint iro (der Fortuna) site . sus ist si getan hi semper eius mores sunt, ista natura 54,6 [44,20]. tu beuulehe dih Fortunę ... nu folge iro siten obtemperes moribus dominae 57,2 [47,8]. Suetonivs saget . taz er (Nero) sinero muoter diccho uergeben (‘vergiften’) uuolti . uuanda si in sinero sito inchonda 108,27 [94,16]. uuaz ist tanne moralitas . âne also iz feret ... an dero menniskon siten . unde uuio iz sih ... gezihet an demo gotes site? 302,25. 26 [231,10. 11]. diu dritta (Schwester) habeta namen fone dero mezhafti iro sito tertia nomen acceperat ex morum temperantia Nc 801,27 [120,13]. allusiones sint . die dingolih spilelicho des cruozent . unde darazuo gezellent . daz sinero (Gottes) tate alde sinemo site . alde sinemo namen geuallet Np 28,11; ferner: Nb 54,26. 60,19. 61,1 [45,7. 50,15. 29] (alle mores). 72,20 [62,1]. 102,1. 114,8. 121,24. 267,14 [88,18. 99,2. 105,4. 208,19] (alle mores). 302,16 [231,5]; — hierher wohl auch, Glossen: situ [qui inveniuntur in clero, in eodem] habitu [perseverent, Conc. Nic. VIII p. 117b] Gl 2,145,38. situ [de his (virginibus), quae sub sororis] habitu [cum aliquibus commorantur, Conc. Anc. XXXVIII p. 121b] 146,5; g) ohne Attrib.: uber situ [plerumque actione saecularium vita continentium confunditur, cum et illi] ultra habitum [assumunt opera, Greg., Cura 3,28 p. 83] Gl 2,217,54 (zur Bed. ‘Lebensweise’ vgl. Blech, Gl.-Stud. S. 80,11). situ kaparidu [(ut sint) anus similiter in] habitu [sancto, Is., De off. 2,19,3 p. 808B = Tit. 2,3] 345,40. siti [mutabit ...] mores [ac dum fortunam metuit amittere, nequitiam derelinquit, Boeth., Cons. 4,6 p. 113,167] Beitr. 73,199 (nach Gl 2,79,26). site [quod citius ex ipso] usu [colligimus, Greg., Cura 3,28 p. 84] Frank, Hss. S. 93 (zur Glossierung vgl. Add. II,40). situ [quodam philosofo Crescente nomine, cane tam professione quam] mori- []bus [, dolos viro insidiasque tendente, Ruf., Hist. eccl. IV,16 p. 355] Glossen Freising S. 328,109. siti [ex multa libertate multaque indulgentia vitiati sunt] mores [et disciplina corrupta est, ebda. VIII,1 p. 739] 360,209. .. si eruuelit fona samanungu spaheer riiffer sitim chvskeer cellararius monasterii elegatur de congregatione sapiens maturis moribus sobrius S 236,11 (zur vom Lat. abweichenden Adj.-Konstr. vgl. Masser, Komm. Ben.reg. S. 178 f.). intfankaner .. kiheize fona statigi .. libe siteo .. suscipiendus ... promittat de stabilitate sua et conversatione morum suorum 265,18 (zu conversatio ‘Lebenswandel, Mönchsleben’ u. zum erklärenden Gen. ‘in guten Sitten’ vgl. Ibach, Beitr. (Halle) 78,99 f.); ferner: 238,8 (mores). Nb 113,13 [98,10] (mores); b) Anlage, Naturell, Temperament: a) mit Gen.-Attrib. zur Angabe von Menschen oder Tieren: ein tier heizzit pantera ... Tes sito ist so gelegin (zu gilegan uuesan ‘beschaffen sein’ vgl. Ahd. Wb. 5,926), so ez sat ist misselihes, so legit iz sih in sin hol unde slafæt trie taga S 124,19. (der Abt) uuizzi huueo vnsemfta ... racha intfianc ze kerihtanne sela indi manakero deonoon sitim, indi einlihhan ... slehtidoom, einlihhan ... rafsungoom, einlihhan kespenstim regere animas et multorum servire moribus 201,16; — erw. mit thaz-Satz: also dero sito ist die sih mident . daz sie rotemen gefahent under ougon [vgl. quod solet accidere his qui actiones pristinas vita meliore condemnant, Cass.] Np 70,13; b) ohne Attrib.: situ situhafti (in situ in situhafti Ra) cachunni uuisun indoles ingenium natura mori(s) Gl 1,182,17 (zweimaliges in Ra wegen lat. indoles ingenium; thîhunga R). sitin [gravis quidem praedicatori labor est, ... ad occultos singulorum] motus (Hs. in -os korr.) [causasque vigilare, Greg., Cura 3,37 p. 97] 2,176,55. mit sitin anagiuuhastim [nonnulli ... laeti vel tristes non rebus fiunt, sed] conspersionibus [existunt, ebda. 3,3 p. 37] 217,21 (vgl. Script. 2,60; zur Bed. ‘Naturanlage’ vgl. Blech a. a. O. S. 76,3, zu mlat. conspersio ‘Temperament’ vgl. Mlat. Wb. II,1614, DML II,455a); c) anständiges Verhalten, tugendhafte Sitte(n): ân sitte [monstri] sine more [furentis, Prud., Psych. 130] Gl 2,522,26. situ [nonnumquam allegoria fidem aedificat, et historia] moralitatem [Greg., Hom. II,40] 4,332,35 (zu mlat. moralitas vgl. DML VI,1836b). er (Josef) was in sitin fruater joh heilag inti guater [vgl. Ioseph autem vir eius cum esset iustus, Marg. nach Matth. 1,19] O 1,8,10. si therer situ in manne ...: thu scalt haben guati joh mihilo otmuati 1,18,36. sar so iro sito bilidi sie (die Jünger) thih gileggent ubari ... so buit druhtin in thir 4,5,33 (zum bildl. Gehalt vgl. bilidi 2c, Ahd. Wb. 1,1040). thar duent se (die Priester) uns io zi muate situ filu guate 4,5,59. lebet tin chena . alles sites kezogeniu . in chiuski . unde erhafti sih furenemende vivit uxor ingenio modesta . pudicitia pudore praecellens [vgl. ingenium est natura moris, X] Nb 79,26 [68,24]. aethici sint . tie unsih lerent haben rehte site [vgl. Socrates ... primus universam philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, Aug., En.] 101,19 [88,6]; d) gute Eigenschaft, Vorzug: siti [animos aevomque (eines Pferdes) notabis praecipue; hinc alias] artes (vgl. hic virtutes, Serv.) [prolemque parentum, Verg., G. III,101] Gl 2,637,6. 3) Gewohnheit, Angewohnheit: a) gewohntes Verhalten, Vorliebe: []a) in der Verbindung zi site habên gewohnt sein, etw. zu tun, mit Inf. (vgl. habên 2. Teil B IV, Ahd. Wb. 4,562): geometrę habent ze site ... eteuuaz ungefragetes iro iungeron zuogeben geometrae solent ... aliquid inferre Nb 189,24 [159,1]; b) mit Poss.-Pron.: nu chad si (Philosophia) . trago ih tinen sito geram tibi morem [vgl. voluntatem . consuetudinem, X u. Rem.] Nb 305,13 [233,13]. do gab er (Merkur) Uirtuti after sinemo site sina flugegerta tunc volatilem virgam . Virtuti de more permittit Nc 701,20 [16,12]. tinen (Philologias) brutestuol lustet mih (Melpomene) zezierenne mit sange . die zierda la du lichen dinen siten sinito placere ... ornamenta . tuis ritibus . i. usibus . vel moribus 794,2 [112,2]; g) mit Gen.-Attrib.: daz tu singest ... nah temo site des uuacheren biscofes gimnologisis ritu nictantis pontificis [vgl. more, Brüssel 9565/9566, K.-T. 4A,12] Nc 691,22 [5,22] (zu gimnologisis ‘lobsingst’ u. zur euphemistischen Übers. von nictantis ‘(müde) blinzelnd’ vgl. Glauch a. a. O. S. 310 f.). so cham do einiu getragenlichiu . unde antfahsiu . nah temo philosophorum site ingressa quaedam gravis crinitaque femina [vgl. quia philosophi omnes criniti erant, Rem.] 802,18 [121,7]. daz chit Christus ex consuetudine humanę infirmitatis (fone demo site mannis uueichi) Npgl 34,17. habe iedoh gegen mih den sito dero reion unte des hintkalbes, die der gerno scato in der hizzo suochent [vgl. instar capreae fugientis hinnuleique, Expos.] W 47,8 [85,34]; d) mit Adj.-Attrib.: kelih sidu [quia et urbis Romae episcopo] parilis mos (wohl aus mores radiert, vgl. Frank, Glossen S. 47 Anm. 80) [est, Conc. Nic. VI p. 117a] Gl 2,141,11. sitiu mannaskinemo [ut enim de eis quiddam] usu humano [loquar, Greg., Hom. I,10 p. 1468] 309,15; e) Glossen: sidu edho uuisa kiuuona (K, dafür uuisa kiuuona Ra) mos consuetudo Gl 1,211,22. situ mos ebda. situ [Dina ... egreditur, quando unaquaeque mens sua studia negligens, actiones alienas curans, extra] habitum [atque extra ordinem proprium vagatur, Greg., Cura 3,29 p. 85] 2,230,65. sito [si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes ... coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris] usum [et modum tranquillitatis excederet, ders., Dial. 2, PL 66,136C] AJPh. 55,228,7 (vgl. Schulte, Gregor S. 155,21). situ [quod (das Herz) si ad regiminis culmen eruperit, in elationem protinus] usu (Hs. usu protinus) [gloriae permutatur, ders., Cura 1,3 p. 5] Ernst, Griffelgl. S. 466,43; — hierher vielleicht auch: tę sita [quod (daß im Himmel Freude ist über einen Sünder, der Buße tut) citius ex ipso usu colligimus, si nostrae mentis] iudicia [pensemus, Greg., Cura 3,28 p. 84] Gl 2,240,54 (ist statt iudicia ‘Urteile’ vielmehr usu ‘Gewohnheit’ übersetzt (?); zum Art. tę vgl. te Gl 2,240,16); b) lange Verwendung, häufiger Gebrauch: sito [succensus animus quasi auri more, quia per] usum [speciem perdidit, per incendium clarescit, Greg., Hom. II,24, PL 76,1191A] Mayer, Glossen S. 53,24. sitiu [longo orationis] usu [in cubitis eius et genibus ... inventa est obdurata cutis excrevisse, ebda. 38, PL 76,1291D] 56,24. 4) Art u. Weise: site [naturae ...] modo (secundum modum) [, variam quam condidit auctor, concordent studiis celsa vel ima tuis, Ar., Ep. ad Flor. 11] Gl 2,26,11 (vgl. Gadow, Aratorgl. S. 26,3). site modo (modum) [ebda.] Tiefenbach, Aratorgl. S. 17,3. vnrehtlichemo sitiv darazvo chuimit [si vero nullo vocante,] inordinato more deproperet (Hss. -ere) [super aliquibus ordinationibus et ecclesiasticis negotiis, ad eum non pertinentibus, componendis: inrita quidem, quae ab eo geruntur[], existant, Conc. Ant. XCI p. 127a] Gl 2,100,26. 4,322,58. unrehtlihemo site inordinato more [ebda.] 2,111,61. so te themo sida sic [deus interius sentitur et inditur medullis, Prud., P. Cypr. (XIII) 14] Gl 2,588,70 = Wa 102,40. endi hebit zi dhemu selbin sidiu chiburdi bighin (“den Anfang der Zeugung in dieser Weise”) dhiu zifarande chiscaft dhero dodhliihhono habeat ... huiusmodi generis ortum conditio caduca mortalium I 3,16 (zur Übers. vgl. Eggers, Wb. S. 50. 73 s. vv. genus 4, modus). ter sito (über Vorsteher zu reden) ist toh nah ter unrehtesto est quidem et paene alienissimus horum hic mos (in Ausg. K.-T. zu modus korr.) Nk 488,1 [134,9]; hierher wohl auch, Vok.-Übers.: site [cuncta regio possessionis vestrae sub redemptionis] conditione [vendetur, Lev. 25,24] Gl 1,352,40 (statt der Kontextbed. ‘Maßgabe, Bedingung’ ist die Vok.-Bed. ‘Zustand, Beschaffenheit’ übersetzt).
Abl. gisit, sitîg, situlîh, situlôs, situsam; situlîhho; sitôn; vgl. situhaftî, unsitu. [Heidermanns]