Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
grab st. n.
st. n., mhd. grap, nhd. grab; as. mnd. mnl. graf; afries. gref; ae. græf; vgl. an. gröf. — Graff IV,305 f.
crap: nom. sg. Gl 1,58,9 (Pa K). 206,16 (K Ra). 293,57 (Jb-Rd). 294,7 (Jb-Rd). 4,22,62 (Jc). 24,45 (Jc); dat. sg. -]e 2,302,13 (M). H 21,6,1; acc. sg. -] Gl 2,528,33. Npgl 58,1; krab: nom. sg. Nb 118,27 [129,17]. Npw 13,3 (c-); gen. sg. -]es Np 142,3 (c-).
grap: nom. sg. Gl 1,468,1 (M; oder dat. sg. mit Apokope?). 2,350,38 (Ja); acc. sg. Os 30; acc. pl. Npgl 48,12. — grab: nom. sg. Gl 3,361,3. 504,28. 4,139,43 (Sal. c). 159,62 (Sal. c). I 42,21. 43,6. T 213,1. O 5,6,9. NpNpw 5,11 (2). Np 13,3. 87,12; gen. sg. -]es T 213,2. 216,3. O 4,36,9. 37,2. 5,4,34. 7,1; -]is Npgl 56,1. Npw 142,4; dat. sg. -]e Gl 1,458,35 (Rb). S 125,33. T 79,10. 135,9. []19. 23. 216,2. 217,2. 219,1. 2. 220,1. 2. 5. 221,1. 226,1. 3. O 2,11,54. 3,7,6. 24,45. 101 (VF). 4,3,16. 37,32. 5,4,2. 10. 16. 5,4. 6. 6,15. 7,14. 8,2. 9,1. Np 87,6. 12. Npgl 63,9. WBC 35,9. 10; -]a Gl 1,468,1; -]o Npgl 87,12; -] OP 3,24,101; acc. sg. -] Gl 5,17,6. T 214,1. 215,3. 4. 220,4. O 3,24,79. 88. 4,35,8. 35. 36,17. 21. 5,4,19. 30. 5,6. 6,23. 7,7; nom. pl. -] NpNpw 48,12; dat. pl. -]um F 24,8; acc. pl. -] Npw 48,12; -]ir F 18,7.
crepi: dat. pl. Gl 2,302,13 (M, 3 Hss.); creb-: gen. pl. -ere Npw 48,12; dat. pl. -eren ebda. — greb-: nom. pl. -ir T 141,21. 209,2. O 4,34,3; gen. pl. -ero Np 48,12; dat. pl. -irun T 53,2. 3. 88,9 (alle u korr. zu o); -iron 141,22. 209,4. O 4,26,20. 34,5; -eren Np 48,12; acc. pl. -ir Gl 1,652,42. Beitr. (Halle) 85,230,46 (Vat. lat. 3860, 11. Jh.; „von and. Hand, letzter Buchst. unsicher“ Thoma). T 141,26 (2); -er Gl 2,235,57.
crafe: dat. sg. Gl 1,718,49 (Brüssel 18723, 10. Jh.). — graf: nom. sg. Gl 3,382,35 (Jd). 36 (Jd). Thoma, Glossen S. 25,24; grau-: dat. sg. -a WA 35,9; -i Gl L 635 (oder fehlerhafter Dat. Plur.? Vgl. Anm. z. St. u. Gr. I § 56 δ; s. u. Bed.teil). 1) Grab, Gruft: a) eigentl.: in grabe smahlihes [et proiecit (die Asche des Götzenbildes) super] sepulchra (Hs. sepulcro) [vulgi, 4. Reg. 23,6] Gl 1,458,35. greber [(die zu früh gebärenden Frauen) nequaquam domos, sed] tumulos [replent, Greg., Cura 3,25 p. 76] 2,235,57. crape [ad martyris] tumbam (Hss. z. T. -as) [consistimus, Greg., Hom. II,27 p. 1565] 302,13. grap [corpora cuncta ... exsurgere] bustis (Hs. bustum) [Juv. 2,659] 350,38. crap urna [sepulchra, CGL IV,581,18] 4,24,45. grab sepulchrum 159,62. grebir urnas (Glosse: sepulcra) [reorum morticinas lambere, Prud., P. Rom. (X) 385] Beitr. (Halle) 85,230,46. slapinde in graui [dormientes in] sepulcris (Hs. sepulcrum) [Ps. 87,6] Gl L 635. to rast er in demo grabe dormivit ac requievit in sepulchro S 125,33. siin grab scal siin guotliih erit sepulchrum eius gloriosum I 42,21. arstat Christ grape surgit Christus tumulo H 21,6,1. thie in grebirun sint horent sina stemma qui in monumentis sunt audient vocem eius T 88,9. thiu grebir sih indatun [vgl. monumenta aperta sunt, Matth. 27,53] O 4,34,3. iro afterchomen uuisoton iro grebero [vgl. sepulcra, Aug., En.] NpNpw 48,12. offen grab sepulchrum patens Np 13,3. (die Juden) die sepulchrum (crap) Christi besazton Npgl 58,1. (quam) uone demo cruze ze demo grabe, uone demo grabe ze himele W 35,9. 10; ferner: sepulcrum: I 43,6. NpNpw 48,12. Np 87,6. 12. Npgl 56,1. 63,9. 87,12, monumentum: T 141,21. 209,2. 4. O 4,34,5, ohne lat. Entspr.: O 4,26,20. Os 30. Nb 118,27 [129,17]. NpNpw 48,12; spez. als Felsengrab, Höhle: zi then turon thes grabes ad ostium monumenti T 213,2. (Petrus) ingieng in thaz grab introivit in monumentum 220,4. legita nan tho ther eino in sinaz grab reino, ouh in alaniuaz, in felison irgrabanaz [vgl. posuit eum in monumento suo novo, Randgl. nach Matth. 27,60] O 4,35,35. thaz sie thes steines burdin fon themo grabe irwullin [vgl. quis revolvit nobis lapidem ab ostio monumenti? Randgl. nach Marc. 16,3] 5,4; hierher wohl auch: ir (Pharisäer) giliche birut giuuiziten grebiron similes estis sepulcris dealbatis T 141,22 (vgl. Bibellex. S. 626); ferner: monumentum: T 53,2. 3. 79,10. 135,9. 19. 23. 213,1. 216,2. 3. 217,2. 219,1. 2. 220,1. 2. 5. 221,1. 226,1. 3. O 3,24,45. 5,4,10. 5,6. 9. 15. 7,1. 7, sepulcrum: T 214,1. 215,3. 4. O 4,36,9. 17, ohne lat. Entspr.: O 2,11,54. 3,7,6. 24,79. 88. 101. 4,3,16. 35,8. 36,21. 37,2. 32. 5,4,2. 19. 30. 34. 5,5,4. 6,9. 23. 7,14. 8,2. 9,1; b) bildl.: thia uuonunt an grauon qui habitant in sepulcris Pw 67,7. iro chela ist offen grab sepulchrum patens est guttur eorum NpNpw 5,11. er stiez mih in die finstri des crabes . also die toten dero uuerlte collocavit me in obscuris . sicut mortuos saeculi [vgl. in tenebrosis, tamquam infernis, tamquam in se- []pulchro, Aug., En.] 142,3 (= Npw 4), ferner: Np 87,12 (vgl. sepulchrum, Aug., En.). Npw 13,3 (sepulchrum). 2) Grabhügel, Grabmal auf, über dem Grab: graba [(König Josia) sepultus] in mausoleo [patrum suorum, 2. Paral. 35,24] Gl 1,468,1 (oder zu 1?). crap [(omnis) vaticano] tumulum [sub monte frequentat, Prud., Symm. I,583] 2,528,33. grab delubrum 3,361,3. mausoleum 504,28. tumulus 4,22,62. delubrum 139,43. graf [et] mausoleum [eius ibi hodie cernitur, Hrab., PL 107,654 B] Thoma, Glossen S. 25,24. ir (Pharisäer) zimbrit grabir forasagono aedificatis sepulchra prophetarum F 18,7. ir zimbrot grebir uuizzagono inti garauuet grebir rehtero aedificatis sepulchra prophetarum et ornatis monumenta iustorum T 141,26. fone diu machont sie marmorea sepulchra (steininiu grap) NpglNpw 48,12, als Vok.-Übers. hierher auch: hohpuri crap [steterunt in] summitate tumuli (Hs. tumulus) [unius, 2. Reg. 2,25] Gl 1,294,7. grebir [(aquae) egrediuntur ad] tumulos sabuli [orientalis, Ez. 47,8] 652,42 (5 Hss. lêo sant), in Doppelglossierung: huffo (Kontextübers.) crap (Vok.-Übers.) [sit] tumulus [sempiternus, non aedificabitur amplius, Deut. 13,16] 293,57. 3) Begräbnisplatz, Gräberstätte: crafe [emerunt ... agrum figuli,] in sepulturam [peregrinorum, Matth. 27,7] Gl 1,718,49 (Parallelhs. graft). grab sepulturam [ebda.] 5,17,6. za grabum in sepulturam F 24,8; hierher vielleicht auch: fuirstat dar man prinnant edo daz crap taotero bustum ubi homines comburuntur aut sepultura mortuorum Gl 1,58,9 (vgl. Splett, Stud. S. 452), vgl. Duc. 7,430, s. v. sepultura; vgl. auch graft 3 u. grabastat. 4) Glossenwort: holeo edho crap mausoleum sepulchrum Gl 1,206,16 (vgl. Splett, Stud. S. 452). graf monumentum 3,382,35 (darauf: tumulus idem. mausoleum idem). bustum 36.