lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gisello

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
8
Verweise raus
10

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gisello sw. m.

Bd. 8, Sp. 439
gisello
sw. m., mhd. nhd. geselle; mnd. mnl. geselle; afries. (ge)selle. — Graff VI,178.
ka-sell-: acc. PL. -un Gl 1,292,37 (Jb-Rd); ki-: nom. sg. -i 3,425,31/32 (Schlettst., 12. Jh.; vgl. in ders. Hs. coli Gl 3,697,6); dat. pl. -on O 5,13,4 (F); ke-: nom. sg. -o Np 100,4; gen. sg. -in Ns 597,1 [268,2]; gi-: nom. sg. -o Gl 1,661,12 (M, 6 Hss.). 3,142,46 (SH A, 2 Hss.). 4,48,43 (Sal. a1, 2 Hss.); -: 3,142,46 (SH A, Eins. 171, 12. Jh.); -e 1,661,13 (M); -i 3,663,2 (Innsbr. 711, 13. Jh.). 4,169,30 (Sal. d, clm 23496, 12. Jh.); acc. sg. -en 2,608,39; nom. pl. -on 4,209,16. O 5,9,4; -ion S 85,32 (Ludw.; voc.; Combridge, ZfdA. 97,35 liest ebenfalls gisellion; nach Berg, Rhein. Vjbll. 29,198 u. Schützeichel, Textgeb. S. 62 dagegen giselleon; zu -i- u. zur Geminate vgl. Braune, Ahd. Gr.16 §§ 122,2. 118 Anm. 1d u. Urmoneit S. 59); dat. pl. -on O 5,13,4 (PV); acc. pl. -in Gl 1,385,65 (M; zur Endg. vgl. Braune a. a. O. § 221 Anm. 3d); -en 64 (M); ge-: nom. sg. -o 2,533,12. 608,39 (lat. acc.). 3,142,47 (SH A, 2 Hss.). 187,55 (SH B). 395,48 (Hildeg.). Hbr. I,297,385 (SH A). Nb 208,4 [170,24] (voc.); -e Gl 3,142,47 (SH A). 48 (SH A). 187,55 (SH B); -ę 4,48,44/45 (Sal. a1); -] 45 (Sal. a1); acc. sg. -in Ns 597,3 [268,4/5] (zur Endg. vgl. Kelle, ZfdPhil. 20, 146. 130); -en Gl 2,517,41; nom. pl. -en WC 13,10 [53,25/26]; -on WA 13,10; gen. pl. -on W 13,4 [53,12]; dat. pl. -on Nb 125,23 [108,10]; acc. pl. -in Gl 1,385,64 (M); g-: dass. -en 65 (M); gue-: nom. sg. (voc.) -e 5,517,10 (Gespr.; zum Einfluß roman. Schreibung bei gue- vgl. Haubrichs-Pfister, Stud. S. 23 u. 61 u. Huisman, Rhein. Vjbll. 33,279).
Verstümmelt: .. -sellun: nom. pl. Gl 1,765,12 (vgl. Ahd. I,483 l. kisellun; Sg 70, 8. Jh.). 1) Gefährte, Begleiter: kasellun [cum ergo cives loci illius vidissent eum (Samson), dederunt ei] sodales [triginta (zur Hochzeit mit Dalila) ut essent cum eo, Jud. 14,11] Gl 1,292,37. 385,64 (1 Hs. noch trût, 10 Hss. truhting). gisello [(Nebukadnezar:) tunc ingrediebantur arioli, magi, Chaldai, et aruspices ... et solutionem eius (des Traumes) non indicaverunt mihi: donec] collega [ingressus est in conspectu meo Daniel, Dan. 4,5] 661,12. kisellun [scientes quod sicut] socii [passionum estis, sic eritis et consolationis, 2. Cor. 1,7] 765,12 (vgl. Ahd. I,483). gesello [(Superbia) Spem sibi] conlegam (Hs. collega; Glosse: sociam, vgl. PL 60) [coniunxerat, Prud., Psych. 201] 2,533,12. gisellen [(Catilina) petere consulatum G. Antonium, quem sibi] collegam [fore speraret, Sall., Cat. 21 p. 167,6] 608,39. (König Ludwig zu seinem Volk:) trostet hiu, gisellion, mine notstallon S 85,32. thes dages (an dem Jesus auferstanden war) fuarun thanana sine drutthegana, gisellon zuene guate, seragemo muate O 5,9,4. fuar Petrus fisgon ... mit sehs gisellon si- nen [vgl. erant simul Simon Petrus, et Thomas, ... et Nathanael, ... et filii Zebedaei, et alii ex discipulis eius duo, Joh. 21,2] 13,4. ioh tien gesellon . die rehte geminne sint . scaffot si (die Liebe) ea hic dictat etiam fidis sodalibus sua iura [vgl. amicis; sua: propria . ut recto amore se ament . veluti David et Ionathan, X] Nb 125,23 [108,10]. des (des Mannes, der sich von Gott abwendet) kesello neuuillo ih sin . uuanda er prauo corde sih ahtot iustum iniustum Np 100,4. vbelis kesellin mag man uuola ingelten Ns 597,1 [268,2]. des biten ih ze diu, daz ih nieuuanne nekume in conuenticula haereticorum, die sih anazucchent, daz sie dine gesellen sin, unte sint abo dine uienda [vgl. quos ... se ultores tibi spondent atque sodales, Expos.] W 13,10 [53,25/26]; ferner: Ns 597,3 [268,4/5]. W 13,4 [53,12] (sodalis). 2) Liebhaber, Lustknabe: geslaffen gesellen [(Jupiter) conpressu inmundo miserum adficiens] catamitum (Glosse: Ganymedem: catamitus et succuba unum sunt, vgl. PL 60) [, pellice iam puero magis indignante sorore, Prud., Symm. I,70] Gl 2,517,41 (1 Hs. nur gislâfo; zum lat. Lemma catamitus, verderbt aus Ganymedes, vgl. Georges, Handwb.11 1,1028). 3) in der Anrede des Gegenübers: ‘mein Freund’: guare uenge linaz (l. hinahts) selida, gueselle ł guenoz ubi (h)abuisti mansionem (h)ac nocte, conpagn? Gl 5,517,10. (Philosophia:) nu bin ih is filo fro gesello min nimium o alumne laetor Nb 208,4 [170,24]. 4) Glossenwort (vgl. 1): gisello sincellita (1 Hs. sicellita) Gl 3,142,46. Hbr. I,297,385 (beide im Abschn. De variis officiorum vocabulis ł operariis; zum lat. Lemma vgl. Duc. 7,688 s. v. syncellita). sincellita Graece, socius Latine [Hbr. II,23,451] Gl 3,187,55 (im Abschn. De principatibus et miliciis aliisque personis). zilix socius 395,48. kitauerno gnoz ł kiselli scalc cliens ł contubernalis 425,31/32 (1 Hs. ginôz ł scalc). giselli sodalis 663,2. ginoz (ł) gisello contubernius 4,48,43 (5 Hss. nur ginôz). 169,30. gisellon sodales 209,16.
Komp. herigisello. [Waldvogel]
4930 Zeichen · 220 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    gisellosw. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    gi- sello sw. m. , mhd. nhd. geselle; mnd. mnl. geselle; afries. (ge)selle. — Graff VI,178. ka-sell-: acc. pl. -un Gl 1,…

Verweisungsnetz

16 Knoten, 15 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 13

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gisello

1 Bildungen · 0 Erstglied · 1 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von gisello 2 Komponenten

gis+ello

gisello setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

gisello als Zweitglied (1 von 1)

herigisello

AWB

heri·gisello

herigisello sw. m. , mhd. hergeselle, frühnhd. hergesell . — Graff VI,178 f. heri-gi-sell-: nom. sg. -o Gl 3,135,23 ( SH A ); -ge-: dass. -o…