Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
knoph st. m.
st. m., mhd. knopf, knoph, nhd. knopf; afries. -knop; ae. cnop[p]? (vgl. Bosw.-T., Suppl. S. 131 u. Add. S. 15); vgl. mnd. knuppe, knoppe, mnl. cnoppe. — Graff IV,583.
chnoph: nom. sg. Gl 4,81,38 (Sal. a 1). 216,45 (2 Hss., 1 Hs. ); dat. pl. -]in 2,681,27 (ch-); chnopf: nom. sg. 3,129,45 (SH A); acc. sg. 2,383,75 (2 Hss.). 524,62 (Bern 264, 9. Jh.). 533,3. 568,17 (-o-). — chnop: nom. sg. Mayer, Glossen S. 37,10 (vgl. Add. I,234).
knoph: nom. sg. Gl 4,152,30 (Sal. c). Beitr. 73,218 (Sal. c; nach Gl 4,152,30); dat. pl. -]um Glaser, Griffelgl. S. 152,64 c (clm 6300, 8. Jh.; c-; c und n nicht völlig sicher); cnopf: nom. sg. Gl 2,463,5 (2 Hss.). 3,129,45 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. knof, die Korr. von jüngerer Hand). 180,73 (SH B; k-). 4,49,3 (Sal. a 1; k-). Hbr. I,267,262 (SH A; k-); dat. pl. -]on Gl 2,14,29 (2 Hss., darunter Zürich C 59, 9. Jh.).
Verschrieben: copf: acc. sg. Gl 2,568,17.
Hierher vielleicht: knof: nom. sg. Gl 3,129,46 (SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh.; zu -f vgl. in derselben Hs. cof Gl 3,157,46 u. Schatz, Abair. Gr. § 60); cnofh: dass. 394,17 (Hildeg., Berl. Lat. 4° 674, 13. Jh.; aber vgl. zu -fh in derselben Hs. erzebiscofh biscofh Gl 3,393,11/12. 13 u. Franck, Afrk. Gr.2 § 86); oder beide Belege zu knouf, vgl. die in diesen Hss. teilweise vorkommende Schreibung von o für ou, vgl. dazu Braune, Ahd. Gr.14 § 46 Anm. 3, Weinhold, Mhd. Gr. § 109, ders., Alem. Gr. § 42. 1) Knoten: chnopf [ex humeris (der Superbia) ... coibat palla sinu] teretem (rotundum) [nectens a pectore nodum, Prud., Psych. 187] Gl 2,383,75. chnopf nodum [ebda.] 524,62. 533,3. 568,17. chnophin [necte tribus] nodis (vgl. alligationibus, Serv.) [ternos ... colores, Verg., E. VIII,77] 681,27; hierher wohl auch: chnoph nodus 4,81,38. 152,30. 216,45. nodum ... et dicitur knoph .t. Beitr. 73,218 (nach Gl 4,152,30); übertr.: Behauptung (?): za den cnophum [sed dum haeretici cum falsis] allegationibus (Hs. alligationibus) [veniunt, speculam dissipant, quia eorum mentes, quos ad se attrahunt, ... inclinant, Greg., Mor. in Job 3,22, PL 75,622 A] Glaser, Griffelgl. S. 152,64 c (zur Bed. vgl. ebda.); — spez.: Riemengeflecht: cnopf [(Patientia) induerat thoraca humeris, squamosaque ferri texta per intortos []conmiserat undique] nervos (Glosse: circulos) [Prud., Psych. 127] Gl 2,463,5. 2) Buckel, erhabene Rundung als Verzierung: nusca cnopfon [auratis praecellat] fibula bullis [Aldh., De virg. 207] Gl 2,14,29 (1 Hs. bolka ł kasto, 1 kasto); — Knauf: conus knopf crista came man iuba Gl 4,49,3 (vgl. z. St. kambo, Ahd. Wb. 5,22, u. cameman, ebda. 2,2); (Turm-)Knopf: chnopf conus 3,129,45 (im Abschn. De partibus aedificiorum). 180,73 (im Abschn. De sacris aedificiis; zwischen glochus und glogga). Hbr. I,267,262. pharisch conus Gl 3,394,17. 3) Glossenwort: chnop [ohne Kontext] Mayer, Glossen S. 37,10 (vgl. Add. I,234).
Komp. hagendorn-, holundernknopf mhd.; Abl. knopfelîn mhd.; knuphen.
Vgl. knouf.