lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

huot

ahd. bis mnd. · 9 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
17 in 9 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
165
Verweise raus
80

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

huot st. m.

Bd. 4, Sp. 1398
huot
st. m., mhd. huot, nhd. hut; as. hōd (s. u.), mnd. hôt, mnl. hoet; afries. hod, hat; ae.d. — Graff IV,803 f.
hoot: nom. sg. Gl 1,210,26 (R); hotun: dat. pl. 665,14 (Rf). — huat: nom. sg. Gl 1,293,38 (Jb-Rd). 336,53 (Rb). 687,12 = Wa 77,11. 2,499,14 (2 Hss.) = Wa 85,36; acc. sg. 1,275,14 (Jb-Rd). 336,45 (Rb). 337,45 (Ja). 586,7 (Rb). 587,46 (Ja). 654,27 (Rb); acc. pl. -]a 336,58 (Rb). 618,40 (Rb). 619,21 (Rb). — huot: nom. sg. Gl 1,331,20 (M, 2 Hss.; vgl. auch acc.). 338,28 (clm 19410, 9. Jh.). 347,26 (M; -uo-). 483,52 (M; vgl. auch acc.). 596,4 (M, 4 Hss.). 645,72 (M, 2 Hss., 1 Hs. -v-). 660,42 (M). 685,32 (M). 2,344,3 (clm 6325, 9. Jh.). 483,46. 547,5. 568,73 (2 Hss.). 3,151,17 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -uo-, 1 --). 191,9 (SH B; -uo-). 246,13 (SH a 2; -v-). 251,24 (SH a 2, 2 Hss.; --, -uo-). 260,78 (SH a 2, 2 Hss.; -uo-, --). 276,33 (SH b; --). 327,4 (SH f; -uo-). 341,61 (SH g; -uo-). 377,24 (Jd; -uo-). 618,19. 620,43. 622,51. 663,17 (-uo-). 699,21 (-uo-). 4,87,7 (Sal. a 1). 97,34 (Sal. a 1, 10 Hss., 2 -uo-, 1 Hs. --). 102,16 (Sal. a 1, 2 Hss.; -uo-). 113,19 (Sal. a 2, 3 Hss.). 135,50 (Sal. c; -uo-). 144,33 (Sal. c). 155,19 (Sal. c; --). 160,15 (Sal. c). 207,39. 209,57. 4,279,11 (M). 345,21. 45. Festschr. Leid. S. 98 (M; -v-). Festschr. Schmidt S. 251 (Salzb. a XII,25, Fragm. 7, 9. Jh.). Meineke, Ahd. S. 39,395 (Sal. a 2); dat. sg. -]e Gl 1,347,25 (M, 3 Hss.). 653,48; acc. sg. -] 331,20 (M, 11 Hss., 2 --, 1 Hs. -uo-). 483,52 (M, 4 Hss.). 645,72 (M, 4 Hss.). 685,32 (M, 6 Hss.). 2,695,28; nom. pl.? -]e 3,181,64 (SH B; lat. nom. sg.); dat. pl. -]in 1,660,40 (M, 5 Hss., 1 Hs. -ī). 2,456,62; -]un ebda.; acc. pl. -]a 1,596,5 (M, 2 Hss., 1 Hs. -uo-). 622,13 (Würzb. Mp. th. f. 20, 9. Jh.; -o- aus -u- korr., Beitr. (Halle) 85,91). 2,493,18. 512,38. 542,50; -]i 1,347,28 (M, 3 Hss.). 2,396,36. 661,43; -]e 1,347,20 (M; -uo-); huoth: nom. sg. 331,63 (M, 2 Hss., 1 Hs. -uo-). 596,3 (M, 4 Hss.). 3,397,51 (Hildeg.; -uo-); acc. sg. 1,483,53. 645,71 (M, 3 Hss.); hout: nom. sg. 660,42 (M). 3,280,4 (SH b; -v-). 4,113,20 (Sal. a 1). Hbr. I,330,218 (SH A); acc. sg. Gl 1,331,21 (M, 2 Hss.). 483,54 (M). 4,253,10 (M; -v-); nom. pl.? -]e 1,685,34 (M, clm 17403, 13. Jh.; lat. acc. sg.); acc. pl. -]a 2,512,38; hovt: nom. sg. 1,347,26 (M). 29 (M). 596,5 (M). 3,151,17 (SH A). 3,284,34 (SH b). 303,42 (SH d). 306,1 (SH d). 322,10 (SH e). 341,61 (SH g). 624,23. 626,6. 668,17; acc. sg. 1,331,24 (M). 483,54 (M). 685,33 (M); dat. pl. -]in 660,41 (M); acc. pl. -]e 347,28 (M). 596,6 (M); hovth: nom. sg. 347,26 (M). 3,276,33 (SH b); acc. sg. 1,645,71 (M); zu ou/ov für uo vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 40 Anm. 2 c. — hut: nom. sg. Gl 1,331,64 (M; oder acc.?); 3,175,21 (SH A, Anh. b). 191,9 (SH B). 4,113,21 (Sal. a 1); acc. sg. 1,483,53 (M); huht: nom. sg. 331,23 (M, clm 22201, 12. Jh.; zu -ht für -th vgl. Matzel S. 124 f.).
hodos: acc. pl. Gl 2,577,47 = Wa 92,16 (Düsseld. F. 1, 9. oder 10. Jh.?). — huod: nom. sg. Gl 4,208,42 (sem. Trev., 11./12. Jh.). 237,2 (Bonn 218, 11. Jh.); dat. sg. -]e 2,43,3 (Trier 1464, 11. Jh.).
Verschrieben: huuit: nom. sg. Gl 2,495,57 (l. huna oder huat, Steinm.) = Wa 84,33 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.); verstümmelt: huo.: dass. 4,125,32 (Sal. b; l. huot oder huotili, Steinm.). 1) Hut, Mütze, (Pelz-)Kappe, Haube als (schmückende) Kopfbedeckung: a) allgem.: hoot mitra amictus stola Gl 1,210,26. huot [(Judith) unxit se myro optimo, et discriminavit crinem capitis sui, et imposuit] mitram [super caput suum, Judith 10,3] 483,52. huoth [haec dicit dominus deus: aufer] cidarim (Hss. auch cidaris) [, tolle coronam, Ez. 21,26] 645,71. 654,27. huotin [confestim viri illi vincti cum braccis suis, et] tiaris [, et calceamentis, et vestibus missi sunt in medium, Dan. 3,21] 660,40. Festschr. Leid. S. 98. mit hotun cum tyaris [ebda.] Gl 1,665,14. huoti [ipse per Assyrias vetitus vapor ire] tiaras (Glosse: mitras) [Prud., Apoth. 145] 2,396,36. 408,23. 493,18. 495,57 = Wa 84,33 (Hs. thiara). 512,38. 542,50. 577,47 = Wa 92,16. huotin ł gapha tiaras [ebda.] 456,62. huot [ut] mitra [caesariem cohibens aurata virilem, Prud., Psych. 358] 483,46. 499,14 = Wa 85,36. 547,5. 568,73. 4,345,21. 45. huote [et nunc ille Paris cum semiviro comitatu, Maeonia mentum] mitra [crinemque madentem subnexus, Verg., A. IV,216] 2,653,48. huoti [pars spicula gestat bina manu, fulvosque lupi de pelle] galeros [tegmen habent capiti, Verg., A. VII,688] 661,43. huot pilleum (Hss. auch pilleus) quod ex pelle factus sit, quod est virorum, sicut mi- tra feminarum, quod ex lana fit [Hbr. I,330,217] 3,151,17. Hbr. I,330,218 (im Abschn. De ornamentis et de vestibus). hut pilleus. Galerum pilleus est de pelle cesae hostiae. Gerum est pilleus de iunco factus [Hbr. II,35,89] Gl 3,191,9. ht pilleus (Hss. auch pilleum) 276,33. 327,4. 377,24. 626,6. 4,87,7. 155,19. 207,39. pilleus mitra [Hbr. II,412,296] 3,251,24 (1 Hs. hûba). 284,34. 306,1. 322,10. 341,61. kanscho pilleus 397,51. hube huot mitra pilleus ł tiara 663,17. huod pilleum inde pilleolum 4,237,2. pilleum frigium .i. huot diutisce Festschr. Schmidt S. 251 (zu frigium ‘phrygischer Hut’ vgl. Reiffenstein ebda.). hut tiara ł pilleus ł diadema Gl 3,175,21 (im Abschn. De feminalibus vestimentis). thiara pilleus frigoris [Hbr. II,501,130] 260,78. tiara 699,21 (darauf cidaris similiter, Steinm.). 4,102,16 (Hs. -as). 209,57. hvot mitra capitis ornamentum [Hbr. II,365,123] 3,246,13 (3 Hss. hûba). 280,4. 303,42. mitra 618,19. 622,51. 624,23. hovt galerus 276,33. 4,144,33. huot capellum ł galera ł thiara 3,620,43. capellum ł cidaris ł tergus (vgl. Steinm., Anm. 5) ł pilleus ł galerus 668,16. huot simus 4,97,34. 160,15. huot cidaris (caput exornat) 113,19. 125,32. 135,50. Meineke, Ahd. S. 39,395. huod sarabarum genus pillei diminutivum saraballum (vgl. Katara S. 173 Anm. 5) Gl 4,208,42; b) priesterliche Kopfbedeckung, Bischofsmütze, -hut: heilac huat [pontificalia indumenta Aaronis et filiorum eius describuntur ... haec autem erunt vestimenta quae facient: ... tunicam et lineam strictam,] cidarim [et balteum, Ex. 28,4] Gl 1,275,14. huot cidarim [ebda.] 331,20 (1 Hs. cidaris, 1 huli ł huot). 336,45. 337,45. 4,253,10. huat tiara id est cidaris id est pilleus [zu: facies et laminam de auro purissimo ... ligabisque eam vitta hyacinthina et erit super] tiaram [Ex. 28,37] 1,293,38. huot thiaram (Hss. auch thiara) [ebda.] 331,62. hoher huat tyaram [ebda.] 336,53. huot tyara (galera) [ebda.] 338,28. huata [et impones eis] mitras [: eruntque sacerdotes mihi religione perpetua, Ex. 29,9] 336,58. huote cidari [quoque texit caput: et super eam, contra frontem, posuit laminam auream consecratam in sanctificatione, Lev. 8,9] 347,25. huoti [(filios) oblatos vestivit tunicis lineis, ... imposuitque] mitras [, ut iusserat dominus, Lev. 8,13] 28. huat [corona aurea super] mitram [eius expressa signo sanctitatis, Eccli. 45,14] 586,7. huat sinan mitram eius [ebda.] 587,46. huoth [in die illa auferet dominus ornamentum calceamentorum, ... et armillas, et] mitras (Hss. auch mitra) [, et discriminalia, Is. 3,19] 596,3 (1 Hs. huotilîn). 618,40. 619,21. 622,13. 4,279,11. huot froniscen [ponite (dem Hohenpriester)] cidarim (Hss. auch cidaris) mundam [super caput eius, Zach. 3,5] 1,685,32. 687,12 = Wa 77,11. huot [quod constringes balteo, et pones] tiaram (Hs. tiara et mitra) [in capite eius (sc. Aaron), et laminam sanctam super tiaram, Is., De off. 2,5 p. 781 (vgl. Ex. 29,6)] 2,344,3. huote cidaris tiara, infula, mitra episcopalis. Pilleus [Hbr. II,12,263] 3,181,64 (im Abschn. De sacratis vestibus); c) (Kriegs-)Helm: huot purst [(stipatque carinis) loricam consertam hamis auroque trilicem et] conum [insignis galeae et cristas comantis, Verg., A. III,468; vgl. nam conus ... est curvatura, quae in galea prominet: super quam cristae sunt, Serv.] Gl 2,695,28 (zur Doppelglossierung vgl. burst, borst st. n., Ahd. Wb. 1,1555 f.). 2) Perücke: huode [nam mox deiecto (durch den Wind) nituit frons nuda (des Ritters)] galero [Avian 10,7] Gl 2,43,3.
Komp. bogen-, fingar-, scato-, spera-, tarnhuot; Abl. huotil, huotilîn; huoten.
8389 Zeichen · 478 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    huotst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +4 Parallelbelege

    huot st. m. , mhd. huot, nhd. hut; as. hōd ( s. u. ), mnd. hôt, mnl. hoet; afries. hod, hat; ae. hód. — Graff IV,803 f. …

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    huotstm.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +10 Parallelbelege

    huot ( ahd. huot Graff 4,803 ) stm. 1. hut, mütze. pileus sumerl. 13,5. 31,39. voc. o. 14,1. tiara gl. Mone 7,590. sumer…

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    huͦtf.

    Mittelniederdeutsches Wb.

    1 hö̑de (hoede , hoide , hoyde , houde) , auch hôde (?), huͤde , hôt (hout) , huͦt , f. , 1. Hut, Obhut, Aufbewahrung, S…

Verweisungsnetz

254 Knoten, 515 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 9 Hub 26 Wurzel 6 Kognat 6 Kompositum 201 Sackgasse 6

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit huot

171 Bildungen · 86 Erstglied · 80 Zweitglied · 5 Ableitungen

huot‑ als Erstglied (30 von 86)

huotâri

AWB

huot·ari

huotâri , -eri st. m. , mhd. hüetære, -er, nhd. hüter; as. hōderi ( vgl. Holthausen, As. Wb. S. 35 ), mnd. hder(e), mnl. hoedere; afries. h…

huotboum

Lexer

huot·boum

huot-boum stm. baum, unter welchem die hütte des feldhüters errichtet ist. huotboum und hütte boum Mone z. 13,263. 268.

huoteboum (?)

MWB

huoteboum (?) stM. oder hütteboum (?). Bed. unklar (vgl. DRW 6,139 und 6,165): daz eine [Stück Rebland] ist ein zweiteil, lit in Niderenburc…

huoteclich

KöblerMhd

huoteclich , Adj. Vw.: s. huoticlich

huotefaz

AWB

huote·faz

huotefaz st. n. , nhd. hütfaß; mnd. hdevat. hute-faz: nom. sg. Gl 3,164,14 ( SH A, Prag, Lobk. 434, 13. Jh. ). Hbr. I,362,271 ( SH A ); ver…

huotegelt

KöblerMhd

huote·gelt

huotegelt , st. N. nhd. „Hutgeld“, Geld für Weingartenhut Q.: Urk (1464) E.: s. huote, gelt W.: nhd. Hutgeld, N., „Hutgeld“, Geld für das Vi…

huotelôs

Lexer

huot·elos

huote-lôs adj. BMZ ohne huote, bewachung Bon. 78,6. Dsp. s. 35. Gr.w. 4,126.

huotelôn

MWB

huote·lôn

huotelôn stMN. Lohn für Bewachung: von ieden wagen, der getrayde herfuret des freytages czu nacht, ieder wagen 1 r [...] czu hutlone DRW 6,1…

huotelôs

MWB

huotelôs Adj. ‘ohne Aufsicht, Bewachung’ (von Nutztieren): dô vant er [der Löwe] ûf der heide / einen ochsen, der was grôz, / der gieng alle…

huotelīn

KöblerMhd

huote·līn

huotelīn , st. N. nhd. „Hütlein“, Hütchen, Mützchen Hw.: s. hüetelīn; vgl. mnd. hȫtlīn E.: ahd. huotilīn, st. N. (a), „Hütlein“, Käpplein, M…

huotelōn

KöblerMhd

huote·lōn

huotelōn , st. M., st. N. nhd. „Hütelohn“, Lohn für Bewachung Q.: DRW (1350), Urk, WeistGr, WeistÖ E.: s. huote, lōn W.: nhd. DW- L.: MWB 2,…

huotelōs

KöblerMhd

huote·lōs

huotelōs , Adj. nhd. unbewacht, ohne Aufsicht seiend, ohne Bewachung seiend Hw.: vgl. mnd. hȫdelōs Q.: Boner, DSp (um 1275), KvWTroj, WeistG…

huotelōse

KöblerMhd

huotelōse , F.? nhd. Unterlassung des Hütens Q.: WeistGr (1382) E.: s. huotelōs W.: nhd. DW- L.: DRW

huoterkræmlīn

KöblerMhd

huoterkræmlīn , st. N. Vw.: s. huotærekræmelīn*

huotesnuor

AWB

huote·snuor

? huotesnuor st. f. ( vgl. Gröger S. 363 ), nhd. hutschnur ; mnd. hôtsnôr; doch vgl. huotsnuora st. f. bei Splett, Ahd. Wb. I,2,891. huote-s…

huotesnuore

KöblerMhd

huotesnuore , st. F. nhd. Hutschnur ÜG.: lat. redimiculum Gl Hw.: s. huotsnuor; vgl. mnd. hōtsnōr Q.: Gl (12. Jh.) E.: s. huot, snuor (1) W.…

htesnure

AWB

huotesnure Gl 3,191,20 s. ? huotesnuor st. f.

huotestrebe

KöblerMhd

huote·strebe

huotestrebe , st. F. nhd. Gefangenenlager (?), eine Art Gefängnis? Q.: Macc (vor 1332) E.: s. huote, strebe W.: nhd. DW- L.: MWB 2, 1812 (hu…

huot als Zweitglied (30 von 80)

tarnhuot?

KöblerAhd

*tarnhuot? , st. M. (a?, i?) Hw.: vgl. as. darnhōd

Adramahuot

KöblerMhd

Adramahuot , ON Vw.: s. Adramāhūt

badehuot

Lexer

bade·huot

bade-huot stn. badegewand, badehose, doliteca Dief. n. gl. 140 a ; deinem weib ein alten badhut Fasn. 573,30; 3,1218. vgl. reich mir ein kos…

beckelhuot

MWB

beckelhuot stM. ‘beckenförmiger Helm’ (vgl. beckenhûbe): den potestât / sluoc Tristan der degen vruot / mit kreften durch den beckelhuot HvF…

beckenhuot

KöblerMhd

becken·huot

beckenhuot , st. M. nhd. „Beckenhut“, Beckendeckel Q.: HTrist (1285-1290) E.: s. becke (1), huot W.: nhd. DW- L.: LexerN 3, 46 (beckenhuot)

behuot

Lexer

be-huot part. s. behüeten;

bekelhuot

KöblerMhd

bekelhuot , st. M. Vw.: s. bickelhuot

bogenhuot

AWB

bogen·huot

bogenhuot st. m. bogen-huot: nom. sg. Klotz S. XXII ( Lips. civ. Rep. i. 12, 11. Jh. ). schützender Überzug über den Bogen: [ trux laeva son…

brennhuot

KöblerMhd

brenn·huot

brennhuot , st. M. nhd. „Brennhut“, Destillierhelm ÜG.: lat. alembicus Gl, Voc, embilicus Gl, Voc Q.: Gl, Voc (14./15. Jh.) E.: s. brennen (…

bëtelhuot

MWB

bëtelhuot stM. ‘Hut eines Bettlers’ des armen mannes bedelhuͦt / [...] den sat he up sin houvet MorantGalie 3148 MWB 1 703,22; Bearbeiter: G…

cresmehuot

KöblerMhd

cresmehuot , st. M. nhd. „Krisamhut“, Taufhut E.: s. krisem, huot W.: nhd. DW- L.: Hennig 187c (cresmehuot)

erbebruchuot

KöblerMhd

erbebruchuot , st. F. Vw.: s. erbeburchuote

gehuot

KöblerMhd

gehuot , (Part. Prät.=)Adj. Vw.: s. gehüetet

gihuot

AWB

? gi- huot ( so Ahd. Wb. 2,1 für cahot munimentum ) Gl 1,338,4 ist wohl eher als gi-hugt zu deuten, s. dort.

goukelhuot

Lexer

goukel·huot

goukel-huot stm. hut dessen sich die gaukler bedienen. sô man die goukelhüete vür rucket Renn. 8816. vgl. ein gevüeger goukeler der under de…

gugelhuot

Lexer

gugel·huot

gugel-huot , kugel-huot stm. BMZ kapuze Ls. Clos. Virg. 585,13. Hpt. beitr. 299. Altsw. 52,9. Schreib. 2,187. Mone z. 7,59.

hëlmhuot

Lexer

helm·huot

hëlm-huot , hëlme-huot stm. BMZ helm Nib. (1988,3). Kchr. D. 447,27. Bit. 2191 ( hs. hornhuot) Apoll. 6028. Wigam. 636.

hëlmehuot

MWB

hëlmehuot stM. ‘Helm’ (s.a. huot 2 ): den helmhuot er ûf ructe, / vil holtlîche er in kuste Kchr 14609; er sluoc den videlære ûf den helmeh…

hiubelhuot

Lexer

hiubel·huot

hiubel-huot stm. BMZ haubenhut, eine art helm Neidh. (XXII, 4. 50,27. 51,33. 161,10. 165,6. 234,16 var. ).

hūbelhuot

KöblerMhd

hūbelhuot , st. M. Vw.: s. hiubelhuot

judenhuot

Lexer

juden·huot

juden-huot stm. spitzer hut mit breiter krempe, den die juden tragen mussten Wahtelm. 192. Netz 9080. Swsp. 214,64. Augsb. r. W. 56. Gr.w. 1…

Ableitungen von huot (5 von 5)

behuot

Lexer

be-huot part. s. behüeten;

behuoten

KöblerMhd

behuoten , sw. V. nhd. „behuten“, mit einem Hut versehen (V.) Hw.: s. behüeten Q.: HvNst (um 1300) (FB behuoten) E.: s. be, huoten W.: nhd. …

behuotlich

KöblerMhd

behuotlich , Adj. nhd. „behutlich“, behutsam Q.: PrWack (14. Jh.) E.: s. behuoten, *lich? (2) W.: nhd. DW- L.: MHDBDB (behuotlich)

gehuot

KöblerMhd

gehuot , (Part. Prät.=)Adj. Vw.: s. gehüetet

huote

Lexer

huote prät. s. hüeten;

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „huot". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 18. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/huot/awb
MLA
Cotta, Marcel. „huot". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/huot/awb. Abgerufen 18. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „huot". lautwandel.de. Zugegriffen 18. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/huot/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_huot_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„huot"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/huot/awb},
  urldate      = {2026-05-18},
}