lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

GOLT

mhd. bis mnd. · 9 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
17 in 9 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
438
Verweise raus
52

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

GOLT flex. (-des) stn.

Bd. 1, Sp. 553a
GOLT flex.(-des) stn. gold. vgl. Gr. 1,678. 2,237. Graff 4,194. — iʒ en ist nicht alleʒ golt daʒ dâ glîʒet pf. K. 71,17. durchsoten golt das. 265,6. gespunnen golt W. Wh. 409,25. arâbesch golt Parz. 23,5. 778,21. rôteʒ golt das. 335,28. diu liebe stêt der schœne bî baʒ danne gestein dem golde tuot Walth. 92,26. dem golde ich iuch gelîche daʒ man liutert in der gluot Parz. 614,13. vgl. Trist. 8297. ir habet mir gegen golde kupfer unde blî gewegen Engelh. 3704. einen pfell mit golde vesten Parz. 723,19. mit golde der wâpenroc gebildet was das. 71,17. ein berg mit gemalneme golde aus goldmehl myst. 1,288,2. 16. vgl. Grimm mythol. XXXVIII. 498. du blüender plân liebt under sunnen golde Gotfr. lobges. 23,8. vgl. diu sunne gât ze golde geht unter Eschenb. beitr. 240. ein krône ûʒ wunsches golde g. sm. 226. vgl. wunsch. von golde ein becke Iw. 31. ein hûs gemalet gar von golde das. 51. daʒ gereite guot von golde das. 132. wât würken von sîden und von golde das. 228. 234. alleʒ ir gewant was von rôteme golde Nib. 72,3. von alrôtem golde einen schildes rant das. 414,2. von golde in peken rôt das. 560,1. eine marc von rôtem golde Trist. 8883. zweinzic marc von golde Gregor. 543. 925. ir gereite goldes rôt Nib. 69,1. in wîten goldes schallen das. 1750,3. jâ truoc si ob den sîden manegen goldes zein das. 413,3. 895,5. goldes drât troj. 55. b.das aus golde gemachte, wie ringe, ketten u. s. w. diz gold goldene ring Iw. 114. ich nim dîn glesîn vingerlîn für einer küneginne golt Walth. 50,2. daʒ golt er an den vinger stieʒ U. Trist. 1012.
1552 Zeichen · 93 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    GOLTflex. (-des) stn.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +6 Parallelbelege

    GOLT flex. (-des) stn. gold. vgl. Gr. 1,678. 2,237. Graff 4,194. — iʒ en ist nicht alleʒ golt daʒ dâ glîʒet pf. K. 71,17…

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    goltN.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +9 Parallelbelege

    golt , N. nhd. Gold, Geld Vw.: s. andreas-, arm-, brak-, cziperisch-, hals-, hant-, hȫvet-, katten-, knitter-, kopper-, …

Verweisungsnetz

406 Knoten, 409 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 6 Hub 2 Wurzel 2 Kompositum 387 Sackgasse 9

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit golt

363 Bildungen · 304 Erstglied · 57 Zweitglied · 2 Ableitungen

golt‑ als Erstglied (30 von 304)

goltā̆l

MNWB

gol·tal

goltā̆l (< golttā̆l ), nâ goltālen nach der Währung, Goldwährung.

goltamer

Lexer

golt·amer

golt-amer stm. goldammer, amarellus, aurificeps Dfg. 28 a . 62 a . golthamer aurificus, fraudula Voc. 1482 ;

goltammer

KöblerMnd

golt·ammer

goltammer , M. nhd. Goldammer ÜG.: lat. aurificeps? Hw.: vgl. mhd. goltamer E.: s. golt (1), ammer (1) W.: s. nhd. (ält.) Goldammer, M., F.,…

goltasche

KöblerMhd

golt·asche

goltasche , sw. F. nhd. „Goldasche“, Goldstaub, Goldschlacke, Asche mit Goldanteilen Q.: SHort (nach 1298) (FB goltesche), ElsArz E.: s. gol…

goltbant

Lexer

golt·bant

golt-bant stn. goldband. den schilten lach umbe den rant vil manech goldpant Exod. D. 158,19. vgl. Oberl. 560.

goltbërc

Lexer

golt·berc

golt-bërc stn. goldbergwerk W. 29 s. 41. aurifodina Voc. 1482, vgl. goltwërc.

goltbërc

MWB

goltbërc stN. ‘Goldbergwerk’ (vgl. 1bërc 5 ): alles daz, daz daz egenant goczhaus hat in dem land ze Kerenden, leut und gut, stet, vesten,…

goltblat

Lexer

golt·blat

golt-blat stn. BMZ goldblatt Leys. bractea, orapellum Dfg. 80 b . 398 c . vgl. goltvël.

goltbluome

Lexer

golt·bluome

golt-bluome swmf. aurifolium Dfg. 62 a . centhauria oder ertgal Voc. 1482. diu himlische goltbl. Marîa Mgb. 245,32.

goltblōme

KöblerMnd

golt·blōme

goltblōme , F. nhd. „Goldblume“, Ringelblume ÜG.: lat. calendula offinicalis? Hw.: vgl. mhd. goltbluome, mnl. goutbloeme E.: s. as. goldblōm…

goltboge

Lexer

golt·boge

golt-boge swm. boge von gold. den gêr und den goltbogen Albr. 9,213.

goltborte

Lexer

golt·borte

golt-borte swm. BMZ mit gold durchwirktes seidenband Rul. Glaub. Kreuzf. 1462. Elis. 1994. aureola Dfg. 61 c .

goltbortoto

AWB

goltbortoto , golteborte Gl 3,294,28. 191,55 s. goldborto.

goltbrâcha

MWB

goltbrâcha F. wohl ‘Goldprägung’ oder ‘Goldgravierung’ (vgl. AWB 4,323): gozionz: goltbracha GlHvB 398,67 MWB 2 850,1; Bearbeiter: Hansen

goltbrācha

KöblerMhd

goltbrācha , F. nhd. Goldprägung?, Goldgravierung? ÜG.: lat. gozionz GlHvB Q.: GlHvB (13. Jh.) E.: s. golt (1), brāche? W.: nhd. DW- L.: MWB…

goltbüschel

Lexer

golt·bueschel

golt-büschel stn. weibl. schamhaar Mgb. 488, 2 ( var. goltbühsel, vgl. Schm. Fr. 1,200 ). vgl. büschelîn, vgl. göldelîn.

goltbuochstap

Lexer

golt·buochstap

golt-buoch-stap stm. ein ieglîcheʒ blat was von goltbûchstaben âvê Marjâ wol erhaben Marlg. 108,61.

goltburc (?)

MWB

goltburc (?) Subst. Bed. unklar, erwogen wird u.a. (unter Anknüpfung an golen swV.) ‘Puppenspielbühne’ und entsprechend ~ spil abwertend ‘Po…

golt als Zweitglied (30 von 57)

armgolt

Lexer

arm·golt

arm-golt stn. BMZ armgeschmeide Swsp. 26,15. Ssp. 1. 24,3.

brakgolt

MNWB

brak·golt

brakgolt , (s. -sülver), Bruchgold, zerbrochenes Goldwerk.

cziperischgolt

KöblerMnd

cziperisch·golt

cziperischgolt , N. nhd. zyprisches Gold Hw.: s. sīperischgolt E.: s. cziperisch, golt (1) L.: MndHwb 3, 240 (sîpersgolt/czipersgolt)

fīngolt

KöblerMhd

fīn·golt

fīngolt , st. N. nhd. „Feingold“, reines Gold Q.: Urk (1470) E.: s. fīn (1), golt W.: nhd. Feingold, N., Feingold, reines Gold, DW 3, 1463, …

gimmengolt

MWB

gimmen·golt

gimmengolt stN. ‘reines Gold’ siben suele [...] / uf geschozen silbervar, / gimmen golt di simze klar TvKulm 1426; und ab ich zu dem richen …

halsgolt

Lexer

hals·golt

hals-golt stn. BMZ goldene halskette, monile, torques Gl. Diem. Krone 558. 8237.

houbetgolt

Lexer

houbet·golt

houbet-golt stn. BMZ kopfschmuck von gold, diadema Dfg. 179 a . En. ir houbetgolt verwieret mit gesteine Roseng. Braunschw. bruchst. 426.

hōvetgolt

KöblerMnd

hōvetgolt , N. Vw.: s. hȫvetgolt

kattengolt

KöblerMnd

katten·golt

kattengolt , N. nhd. Katzengold, aus den Kirschbäumen triefendes goldgelbes Harz ÜG.: lat. gummi Hw.: s. katter; vgl. mhd. katzengolt, mnl. …

koppergolt

KöblerMnd

kopper·golt

koppergolt , N. nhd. aus Kupferlegierung gefertigter Golddraht für Stickereien ÜG.: lat. aurum subaeratum? E.: s. kopper, golt (2) W.: s. nh…

lannengolt

KöblerMnd

lannen·golt

lannengolt , N. nhd. Goldblech, dünn geschlagenes Gold, Goldschaum? E.: s. lanne, golt (1) L.: MndHwb 2, 734 (lanne/lannengolt), Lü 197a (la…

luttergolt

KöblerMnd

lutter·golt

luttergolt , N. nhd. lauteres Gold, reines Gold ÜG.: lat. obryzum E.: s. lutter (1), golt (1) L.: Lü 214b (luttergolt)

mangolt

Lexer

mang·olt

man-golt stm. mangold, beta Voc. 1482. Mgb. 387,31. 398,31. Mone z. 2,186. mangolt, -gelt Dfg. 72 b , n. gl. 51 b . mane golt und kappûs hât…

minnengolt

KöblerMnd

minnen·golt

minnengolt , N. nhd. „Minnengold“, Gold der Minne E.: s. minne, golt (1) L.: MndHwb 2, 983 (minnebant/minnegolt)

mālæregolt

KöblerMnd

mālære·golt

mālæregolt , N. nhd. „Malergold“, Auflagegold E.: s. mālære, golt (1) W.: s. nhd. (ält.) Malergold, N., Malergold, DW 12, 1507? L.: MndHwb 2…

māntgolt

KöblerMnd

māntgolt , N. nhd. monatliche Ablösungssumme für Stellung von Soldaten E.: s. mānt, golt (1) L.: MndHwb 2, 910 (mântverst/mântgolt) Son.: ör…

ȫvergolt

MNWB

oever·golt

ȫvergolt , -gülde , ōver- , n. : schimmerndes, glänzendes, reines Gold; (übertr.:) Mâria ên ȫ. der juncvrouwen (SL: Brem. nds. GB.).

opfergolt

Lexer

opfer·golt

opfer-golt stn. als opfer dargebrachtes gold, geld ( bei der seelmesse ) Nib. 1221,2.

ôrgolt

Lexer

ôr-golt stn. BMZ inauris, ôr-, hôrgolt Dfg. 291 a , n. gl. 212 a . vgl. ôrrinc.

rugolt

Lexer

rug·olt

rugolt stm. allerida Voc. 1482. vgl. rufolc.

rullegolt

MNWB

rulle·golt

rullegolt , rul- , n. ( Gen. Sg. -des ): aufgerolltes Blattgold?, 1 dossîn r.-des (Hans. Ub. 9, 436).

Ableitungen von golt (2 von 2)

ungolten

Lexer

un-golten part. adj. ohne in kosten od. schaden zu kommen. ungolten sîn, belîben Usch. 283 1367 . Schm. Fr. 1,907 1359 . vgl. unentgolten.

vergolten

KöblerMhd

vergolten , (Part. Prät.=)Adj. nhd. „vergolten“ Vw.: s. un- Q.: EckhII (FB vergolten), Stolle (Mitte 13. Jh.) E.: s. vergelten W.: nhd. verg…