Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
ÜBEL adj.
1. attributiv. übeliu diet Iw. 193. ein übel man Nib. 1706,3. 1978,3. ein übel magt Parz. 609,7. daʒ übel wîp Wigal. 5369. 5393. myst. 153,20. übel hût scheltwort, besonders für weiber Er. 6523. En. 12820. vgl. hût. übel diep MS. 2,147. a. der übel tiufel Iw. 176. Nib. 215,4. 426,4. der übel vâlant das. 1334,1. die ubeln geiste Herb. 557. übel gemüete bekêren ze güete Iw. 77. den wolf begie ein übel vart er kam schlecht davon Reinh. s. 355. uns begât ein übel zît Trist. 13338. swæren tac unde übele zît hinnen tragen Iw. 72. übel hôchzît Nib. 2056,4. daʒ übel wort unsælic Walth. 78,28. unser alter frôn derst under einer übelen troufe das. 33,10.
2. prädikativ. weder wider mich sîn muot wære übel oder guot Iw. 27. swaʒ den kumet in den muot, eʒ sî übel oder guot a. Heinr. 954. eʒ sî übel oder guot Vrid. 107,14. daʒ wir in alsô liep sîn übel alse guot Walth. 48,27. swie ubel si wâren, sô was in doch got gnâdich Genes. fundgr. 26,41. — ein dinc für übel hân imputare gl. Mone 8,103. Diefenb. gl. 151. daʒ nam di vrowe verubele myst. 152,19.
3. substantivisch.
a. ob si die guoten bannen und den übeln singen Walth. 11,1. die übeln dur ir übeln sin sprâchen Barl. 73,1. von den gûten saget man gût, daʒ man niht von den ubelen tût Pass. K. 115,72. — ich wæn eʒ an daʒ übele uns ellenden welle gân Nib. 2190,4.
b. nehein ubil dultin leseb. 194,35. der guot und übel betrahten kan Trist. 18. der erkennet übel unde guot Walth. 44,2. merken übel unde guot das. 123,19. übel tuon das. 90,30. 112,13. daʒ ir im niemer mê getuot enweder übel noch guot Iw. 187. swer guot wider übel tuot, daʒ ist gotelîcher muot. swer tuot übel wider guot, daʒ ist tiufelîcher muot Vrid. 107,4. mit übel, daʒ si den rehten tuont Griesh. pred. 2,42. diu edeln wîp diu sint frî alles übels: — ir reinen herze sint guotes vol Wigal. 5399. — sich nieten übels unde guotes troj. 108. d. wie dir di gote mit gûte lônen, dâ du verdienet ubel hâst Pass. K. 262,23. — des Clementis wart gedaht durch ubel an bôsem mûte. seht, daʒ geriet zu gûte Pass. 603,89. in ubile gesprochen, in ubil gemeinet Windb. ps. 497. ein dinc in übel wenden Parz. 340,25. got rihtet nâch dem muote ze übele unt ze guote Vrid. 3,10. daʒ si daʒ guote ze übele wegent und übel wider ze guote wegent Trist. 30. duo sich Lucifer duo ze ubile gevieng Anno 35.