schwätzen schw.: 1. 'berichtend reden, sprechen, sich unterhalten', durchaus ohne negative Wertung,
schwätze (šwędsə, šwedsə) [verbr. SWPf mancherorts ges. Pf, Karch Gimmdg/Muttstdt 37 Beam Penns 99 Buffington-Barba Penns 159];
Part. Perf.
g(e)schwätzt (gəšwędsd, gšwędsd) [verbr.]; das Wort ersetzt, zusammen mit pappeln 2 a,
reden1 und
sprechen die in K. 54 dargestellten Bez.
plaudern 1 und
sprachen; Syn.
s. plaudern 1 und
sprechen;
hart (laut) sch. 'laut reden' [IB-Heckdh, mancherorts];
herrsch sch. 'herrisch,
d. h. hochdeutsch reden' [IB-Ensh (Glass II 26)].
Ich han em gut geschwätzt 'Ich habe ihm gute Worte gegeben' [HB-Nd'gailb, IB-Hass].
Un schrejb so, wie ich schwätze ... vochelfrej [Kraus Arwed 11].
Musch härter sch., Bub, ich verstenn dich sunscht nit! [IB-Ensh (Glass 113)].
Mir schwätze, dischbedeere, zänke, lache [Kraus Pädcher 31].
Die Leit, as in dem Städtel wuhne, schwätze Deitsch [Buffington Penns Var. 240].
Der Tschim (PN Jim)
hot net sch. kenne [PennsDeitschEck 12. 4. 1941].
'S Friddzje hadd viel geschwäddzd, weller deheem joo nie hadd ebbes sḁḁn däärfe [Hussong Kirkel 160].
Er hat nie viel geschwätzt un erscht recht nit laut [Kraus Putscheblum 61].
Soviel de schwätscht ... das än isch klar: Im Denke sin mir ejch voraus [Kraus Putscheblum 22].
Un niemand kann dort (nämlich in Frankreich)
pälzisch schwätze / Un weeß die Pälzer Sprooch zu schätze [Münch Werke I 118].
Grad nor meer Pälzer schwätze noch / Die uralt Mensche-Ursprungs-Sprooch [Münch Werke I 43]. RA.:
In die Luft (de Wind) nei sch. 'unnötig, vergeblich reden' [GH-Lingf, Beam Penns 99].
Er hat viel geschwätzt, awwer wennich g'saat [PS-Saalstdt]. SprW.:
Denk dreimol eb (ehe)
d' schwetscht [Fogel Prov. Penns Nr. 282].
Kinner un Närre (Narren)
schwetze die Wohret [Fogel Prov. Penns Nr. 1859].
Wer viel schwetzt, liegt (lügt)
viel [Fogel Prov. Penns Nr. 1924].
Mer schwätzt viel, wann der Daag lang is [Beam Penns 99]. Volksgl.:
Wann ems rechte Ohr beißt, schwätzt ebber gut vun em [Fogel Beliefs Penns Nr. 375].
Wammer hinnerscht-verderscht schwätzt, is mer hinnerscht-verderscht ufg'stanne [
ebd. Nr. 1997].
Wann em die Hoorspelle 'Haarnadeln'
net bleiwe wolle, will ebber zu em sch. [
ebd. Nr. 285].
Wammer Oier setzt, derf mer net am Disch devun sch., schunscht kumme sie (nämlich die Küken)
net gut raus [
ebd. Nr. 880].
Wammer mittwochs oder freidags vun de Hexe schwätzt, here sie 's, mitaus (außer, nach
engl. without)
mer sagt: Saidreck fer die Ohre [
ebd. Nr. 1294]. — 2. 'viel, unbedacht, zur unrechten Zeit, sinnlos, dumm reden; plappern, schwatzen, ausplaudern', auch von Schülern, die unerlaubt während des Unterrichts reden [verbr., Bernhard 169 Krämer Gal 195]; Zs.:
ane-,
vor-,
zusammenschwätzen; Syn.:
anscheln,
ausbringen 4,
auspatschen, -plappern, -platschen, -quatschen, -tragen 1 b, -tratschen,
balatschen,
balbeln,
baljaschen 4,
balzen1 3,
pappeln 3-5,
päppern 1 a,
parlassen 1,
parlatschen,
parlen,
baseln 1,
basen 1,
patscheln 6,
patschen 8,
patterschen,
bawatschen,
blaffern 2,
plappern,
plätchern,
platschen 5 e,
pludern,
präambeln,
pratscheln,
brutscheln 2,
daherfaseln, -kodern, -pappeln, -quatschen, -reden,
taratschen,
täschen,
tatschen 4,
tattern 1,
tollen 1,
trotteln1 4,
tratern,
tratschen1 1,
durchhecheln 2 a, -rätschen, -ziehen,
fabeln 2 c,
faseln2 1,
verzapfen 2 b,
fimmeln1,
flankieren 1 b,
fozen,
gackern 2 a,
gacksen 2 c,
hammeln 2,
herkotzen, -machen, -patschen, -platschen, -plaudern,
irrplaudern,
käsen 2,
kaspern1 1,
kauen 2a
β,
klappern 2c
α,
klatschen 2a,
klopfen 2d,
kodern 2a,
kohlen 1a,
kollern2 3,
kösen 2 a,
kotzen 3 a,
lawatschen,
maien 2 d
β,
maulen 1b,
mutzen 2,
oren 3a,
orgeln 2b,
quasseln 1,
quatschen 2,
quatschmaulen,
räsonieren,
ratschen 2,
sabbeln,
salbadern,
schlabbern 2,
schlappern 4,
schmusen 1a,
schnabeln 2,
schnäbern,
schnäppern 2,
schnattern 2,
schnudeln 7b,
schwadeln,
schwadronieren,
schwafeln,
schwallen, schwappeln 3,
schwippeln,
seichen 4,
wäschen,
watscheln,
welschen;
dumm Zeig (Blech, Käs, Mischt, Babb, Kappes, Unsinn) sch. [KB-Weihf, mancherorts];
schleecht sch. [FR-Grünstdt].
Schwätz doch net! [KB-Eisbg].
Schwätz kää dumm Zeig! [BZ-Rinnth].
Schwätz doch kenn Kohl! [BZ-Albw].
Wer hot dann do widder g'schwätzt? [LU-Opp].
Dau schwätscht, mer mennt, deer hätt's en de Kopp geräänt [WD-Niedkch].
Mannslejt werre grob un frech, / schwätze viel un meischtens Blech [Kraus Putscheblum 52]. RA.:
aus de Schul sch. 'Wissen um interne Dinge nach außen weitergeben' [HB-Kirrbg, mancherorts];
sich dumm un dirmelich sch. 'viel reden' [IB-Ensh (Glass II 82)]. a. 1534:
wer under der Mesz oder Predig vff dem Kirchoff zu schwetzen ghet oder vor dem Kirchthor, zu allen zeitten so dick vnd vill man ein erwüscht (erwischt),
ein pfundt wachsz geben yn die Kirch [MHVPf. VII 53 (Weist. LU-Neuhf)]. — Südhess. V 894 ff.;
Rhein. VII 2026 ff.;
Lothr. 472;
Els. II 532.