Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
kalb st. n.
st. n., mhd. kalp, nhd. kalb; as. kalf (vgl. Holthausen, As. Wb. S. 40), mnd. kalf, mnl. calf; ae. cealf n. m.; an. kálfr m.; vgl. z. Bildung Wilm., Gr. 22 § 253,1. — Graff IV,391.
chalp: nom. sg. Gl 1,92,30 (Pa). 3,17,3. 441,22 (2 Hss., darunter Sg 184, 9. Jh.). 4,215,16 (2 Hss.). I 41,7. Npw 28,5; acc. sg. Gl 1,336,71 (Rb). 412,47 (Rb). NpglNpw 105,19. Npgl 77,9; nom. pl. -]ir Gl 2,765,14 (clm 14747, 9. Jh.). 3,10,28 (C); chalb: nom. sg. 55,41. 441,21 (2 Hss.). 511,12. NpNpw 28,6 (= Npw 28,5). Npgl 28,6; gen. sg. -]is 73,14 (2); dat. sg. -]e NpglNpw 28,11; -]ire Gl 1,409,9 (Rb); nom. pl. -]er NpNpw 21,13; dat. pl. -]irun Gl 1,295,43/44 (Jb-Rd); acc. pl. -]er NpNpw 50,21. Np 49,9; chalph: acc. sg. Npgl 68,33 (vgl. zu -ph Braune, Ahd. Gr.14 § 135 Anm. 2); khalp: nom. sg. Gl 1,92,30 (K). — kalp: nom. sg. Gl 3,5,55 (Voc.; c-). 78,1 (SH A). 300,68 (SH d; c-). 356,13 (c-). 446,11. 450,23. Hbr. I,143,395 (SH A); kalb: dass. Gl 3,77,72 (SH A, 4 Hss.). 201,8 (SH B). 411,42 [HD 1,77]; acc. sg. T 97,5. 6. 7 (alle c-). — calf: nom. sg. Gl 3,78,2 (SH A, Darmst. 6, 12. Jh.); acc. sg. Pw 68,32.
chelb-: nom. pl. -ir Npgl 21,13; -er Npw ebda.; acc. pl. -er 49,9.
Verschrieben: calc: nom. sg. Gl 3,367,61 (Jd; l. calf, Steinm.). [Verstümmelt: kaluir.: acc. pl. Pk 28,6 (Ausg. kaluiru).] 1) Kalb, junges Rind: chuai mit chalbirun [nunc ergo arripite et facite plaustrum novum unum: et] duas vaccas foetas [, quibus non est impositum iugum, 1. Reg. 6,7] Gl 1,295,43/44. chalp kifuataz [mulier autem illa habebat] vitulum pascualem [in domo, ebda. 28,24] 412,47. ohson choi calp boves vaccae vitulus 3,5,55. chalp vitulus 17,3. 356,13. 367,61. 411,42 [HD 1,77]. 446,11. 511,12. chalpir fidelli 10,28. chalb bubucula (l. bucula, Steinm.) 55,41. vitulus et fetellus 77,72. 201,8. 441,21 (1 Hs. nur fetellus, Steinm.). Hbr. I,143,395. fetellus Gl 3,300,68. kalp ł stier (letzteres übergeschr., Steinm.) vitulus 450,23. chalp geniza (vgl. Diefb., Gl. 260a) 4,215,16. sliumo bringet thaz erira giuuati ... inti leitet gifuotrit calb inti arslahet adducite vitulum saginatum et occidite T 97,5, ähnl. 6. 7 (beide vitulus). [tibrikiđ drohtin cederboumas uualdies .. soso kaluiru uualdies comminuet eas tamquam vitulos (kaum vitulum, Anm.) Libani Pk 28,6 (die bildl. Ausdeutung in NpNpw 28,6 s. u.).]; — bildl.: dhar auh chalp fona dheru iudæischun euu, leo fona uueraltchiuualdidu, ... samant uuonent mit dhem sturirom in dheru Christes chiriihhun ibi etiam vitulus de circumcisione, leo de saeculi potestate, ... simul morantur I 41,7. mih habent umbehalbot manigiu chalber . feizte pharre habent mih umbesezzen circumdederunt me vituli multi NpNpw 21,13; die Anspielung ist auf Christus bezogen: vitulus (chalb) Lybani uuas er . uuanda er iruuelet chalb uuas 28,6 (= Npw 5). NpglNpw ebda. disen psalmum zierrent misseliche zuspilunga ... Also diu (zuspilunga) ist ... ad unicornes . unde ad uitulum Lybani (ze chalbe uualdis) 11 (Npw uone demo chalbe des situualdes); — ferner: NpglNpw 21,13 (Np vitulus); — als Opfertier: in chalbire driiarigemo [adduxit eum (filius) secum, postquam ablactaverat,] in vitulis tribus (Hs. in vitulo trimo) [, ... adduxit eum ad domum domini in Silo, 1. Reg. 1,24] Gl 1,409,9. in gelicon sal it gode ouir calf nuuui, horin forthbrenginde in clauuon placebit deo super vitulum novellum cornua producentem et ungulas Pw 68,32. ih neuuile chalber fone dinemo hus . noh poccha fone dinen herton non accipiam de domo tua vitulos NpNpw 49,9. danne legent sacerdotes chalber ufen dinen altare diuder lichent tunc inponent super altare tuum vitulos 50,21; ferner: Npgl 68,33 (Np vitulus). 2) aus Metall gegossenes Kalb als Götzenbild: Corep chalp Corep vitulus Gl 1,92,30 (zur Glossierung vgl. Splett, Stud. S. 158). chalp kiplataz [fecit ex eis] vitulum conflatilem [. Dixeruntque: Hi sunt dii tui Israel, Ex. 32,4] 336,71. vnde taten sie ouh uuirs . daz sie uitulum (chalp) bildoton in Oreb . unde daz crabeuuergh petoton fecerunt vitulum in Oreb NpglNpw 105,19. vuaz mag kelimflichor bezeichenen diabolum danne daz simulacrum (chalbis) . dar man in anabeteta? Npgl 73,14; ferner: ebda. 77,9 (beide Np vitulus). 3) Meerkalb, Seerobbe: chalpir ur meri [vidit fossam aquae ubi erant] focae marinae [Pass. Thecl. 275b] Gl 2,765,14 (vgl. merikalb; vgl. Palander, Tiern. S. 65).
Komp. fasal-, hint-, hintûn-, meri-, rêh-, wazzarkalb; ? hindelkalp mhd.; Abl. kelberîn.
Vgl. kilbur; kilbura.