Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gruonî st. f.
st. f. (auch gruoni st. n.?), mhd. grüene, nhd. grün(e) n.; mnd. grne, mnl. groene. — Graff IV, 299 f.
kcruoni: acc. pl. Gl 2,618,22 (Carlsr. Aug. CCXVII, 9./10. Jh., c könnte auch e sein, Steinm.).
gruani: nom. sg. Gl 2,350,45 (Ja); gruoni: dass. 1,603,6 (M, clm 18140 in beiden Teilen). Nc 742,19. 752,19 [79,4. 93,7]; dat. sg. 751,26 [92,7]. Np 67,23; acc. pl. (?) Gl 1,371,67 (M, 4 Hss., lat. pl.). 2,478,36 (lat. pl.). — grun-: nom. sg. -e Gl 1,603,6 (M, 3 Hss.); acc. pl. (?) -i 2,483,31 (lat. pl.); -] 1,371,68 (M, clm 22201, lat. pl.).
Möglicherweise als Neutrum verstanden: gruani: nom. sg. Gl 2,619,51 (Ja, s. u.). 1) das sprossende, frische Grün: a) eigentl.: der Pflanzenwuchs, das Grün der Vegetation: allgem.: gruoni [aruit herba, defecit germen,] viror [omnis interiit, Is. 15,6] Gl 1,603,6 (5 Hss., 4 Hss. gruotî). gruani [seminibusque illud (das Senfkorn) minus omnibus esse virentum creditur; at iusti mox incrementa] viroris (Hs. viror) [sumpserit, Juv. 2,816] 2,350,45 (z. gl. St. gruotî Gl 4,337,64); — spez.: grüne Matten, Wiesen, Haine: gruoni [tunc per amoena] virecta [iubet frondicomis habitare locis, Prud., H. a. cib. (III) 101] 478,36. gruni [at laevum nemus umbriferum per amoena] virecta [Prud., Ham. 795] 483,31. uunnesamo kcruoni [sed] amoena virecta [florentum semper nemorum sedesque beatas per latices intrate pios, Sed., Carm. pasch. I,53] 618,22. 619,51 (uunnilihaz); — Gräser, Kräuter: gruoni [fluat ut ros eloquium meum, quasi imber super herbam, et quasi stillae super] gramina [Deut. 32,2] 1,371,67; b) übertr.: die Frische, Lebenskraft: fone durri bechero ih sie ze gruoni ex basan . i. ex ariditate . convertam [vgl. convertit ad viriditatem suam, Cass.] Np 67,23. 2) das Grün, die grüne Farbe: a) des Pflanzenwuchses: der (grün-rote Edelstein Heliotrop) ist ... Septembrio gegeben . uuanda diu gruoni in demo manode beginnet kan in roti Nc 752,19 [93,7]; b) als Farbbezeichnung von nichtpflanzlichen Dingen: von Edelsteinen: tar uuas ana diu gruoni skithidis lapidis skithidis virecta Nc 742,19 [79,4]. under dero gimmon (für die Sterne des Frühlingssternbildes) gruoni . skinen demo mere feseligiu lieht inter quarum virorem foeta mari lumina . s. resplendebant 751,26 [92,7].
Komp. ala-, bleihgruonî; vgl. singruona, -gruoni, uuintargruoni.