tanzen dantsə(n), –ā-, –o-, daŋksə, –ǫ- s. bei Tanz; dazu Elbf
dantsən u.
daŋəsən; Geilk u. Heinsb vielf.
daŋksə schw.: 1. wie
nhd.,
met enem Mädche d.; he danz got, lēch, schlech, schwer; enen Walzer d.; komm, Mrie, losse mer ens d.! Aufforderung zum Tanz Rip, Allg.;
op der Grosche d. für jeden Tanz je ein Groschen, also ohne eigentl. Eintrittsgeld Aach-Merkst. RA.:
Hej danst wie enen Alde sehr gut Klevld, Allg., —
wie enen Dopp so leicht Goar-Weiler, —
en Dillendopp Saarl, —
ene Bär so schwerfällig Allg., —
em Bär op wärm Plate Kref, —
ene Bär op Socke (Söck) Jül, Verbr., —
enen Hahn Klevld, —
esu schnock (aufrecht)
äs we ene Kuhl (Kohl) Heinsb;
se d. wie de Hexe van Iəlendörp (Eilendorf) so ausgelassen Aach-Stdt;
uf der Kerb (Kirchweih)
hommer gedanzt, dat de Stab (Staub)
geflo is Rhfrk, Allg.
Du kanns schün d., ävver du drihs (drehst)
dech wös (wüst)
eröm Bergh-Blatzh, Sieg-Rhö
nd. Des Ovends d. on springe un des Morgens de Botze (Hosen)
nit finge (finden) Rip, Nfrk.
Fröh räne (regnen)
on spot danze duərt net lang Bergh-Blatzh.
Me kann eher en Kalf grot krige sonder Danze als en Kend s. Schraue (schreien) Klev-Goch.
Nut lehrt al Wiver d. Köln-Stdt.
Ene alde Esel kann me niet et D. lehre was man in der Jugend nicht lernt, lernt man nicht im Alter Geld, Nfrk;
mer muss en alen Esel (Af) net d. lihren man soll einen Erfahrenen, einen, der schon zu alt u. beschränkt ist, nicht belehren wollen Mosfrk;
et lihrt se Lewen kene jungen Af den alen d. Prüm-Densborn.
All gou (gut)
Gebrük kommen af, sat et Mäddje, do hott der Pastuər et D. verbo Eup, Aach, Ess, Prüm-Mürlenb.
Kachen (scheissen)
geht vör et D. das Notwendige kommt vor dem Vergnügen Emmerich.
He es so domm wie en Esel zum D. Waldbr-Bladersb.
Es kummt em wie der alt Fra 's Danzen er rafft sich plötzl. auf Saarbr, —
nem ale Wif et D. Köln-Stdt.
Einer es bedrogen, wann he de Weiter (Mädchen)
beim D. süht on de Feiler (Felder)
am Mestweg Sol.
De Jonge d. gern, de Ale knottere gern Rip, Verbr.;
wie de Ale fläute, su de Jonge d. Ahrw.
Wer ger danzt, dem is gut geie (geigen) Rhfrk, Mosfrk, —
fidelen Bernk-Neumag, —
es gau (risch) gespellt, — opgesp., — vörgesp. Rip, Nfrk, —
es flöck (gäng) geflöt Schleid, Dür.
De danzt wie der annere ofspillt ist ihm folgsam Bernk-Maring;
wie der ene peift (flöt), esu danzt der annere; du sollst noch d., wie eich peife (flöte) Mosfrk, Allg.
Der liet (lügt),
dat mer dabei danze kann Ottw, Merz, Altk-NFischb.
Wenn alles d., moss mer solo stohn man muss es nicht wie die anderen machen Altk-Bachenbg.
Er muss d., wo nore en dore (dornen)
Ast jippst er muss bei jeder Tanzmusik weit u. breit dabeisein Simm-Laub.
Dat söch (sähe)
ech es gern, dat der Lahme d. künn (könnte) Remschd, Verbr.
Dat Jann, minne Mann, niet d. kann, dat düht dat lahme Bēn! Tanzlied zum Schottisch Klev.
So hin, so her, wie der Schlawwerjob gedanzt hot Birkf-Idar.
Meat em hungerige (leddige) Ranze eas net got d. May-Trimbs, Köln-Stdt. —
De schafft su ger, wie en Esel danzt Daun-Wiesbaum.
Öm soll seggen, wo et möt Menschenhäng (-händen)
te make wüər, sät de Bur, duə soəch he enen Ap danze Kemp, Ess.
Enen d. loəte wie en Tunester (Zaunelster) Geld-Leuth.
Loss de Bär d.! jetzt kann's losgehen Bitb-NWeis.
För Geld kann me den Düwel (op den Dösch) loten (siehn) d. für Geld ist alles möglich Mörs, Nfrk. —
Peifend Mädercher, krihend Heihner, danzend Pafen, die drei Stick soll mer vun der Welt ofschaffen Saarbg, WEif. —
Wenn de Lüs dont Polka d. op de graue Platekopp, dann mot mer Schursongk (Scheuersand)
nehme, dann gont se alle kapott Geld-Hinsbeck.
Wann 't Mode es, dann wiərd a (auch)
Bombernickel en der Kirch gedanzt Birkf. —
De d. am Hölzche tut aus Verliebtheit alles Sieg-ODollend.
De d.ən op de Vürhäuvder (-häuptern) wenn ein Pärchen an den Ecken herumtanzt Neuw-Dattenbg.
De kann op ene Tellder (Teller)
d. von einem Geputzten Heinsb-Dremmen.
Me liəhrt om posselengen (porzellanen)
Teller d. mit der Zeit lernt man alles Wermelsk.
De kann sech op em Schobbedöppche möd d. kommt mit seiner Arbeit nicht vom Fleck Ahrw-Sinzig.
Dat es op de Dodskiss (Sarg)
gedanzt ein äusserst gefährlicher Vorgang, bes. von einem bösen Wochenbett Kref, Heinsb.
Wenn et dem Esel ze wahl ös, geht he op et Is d. Sieg, Allg.;
wenn de Kalver wellmödig werde, dann d. se op dat Is Jül, Selfk.
Wenn de Katz fort es, d. de Meis om Disch (erim) (op de Bänk) Saarbr, Allg.
Wann de Konder klen sen, d. se ihrer Motter om Schuss; wann se gruss sen, d. se ihr om Hetzen (Herzen) Schleid, Rip.
Eich gen der än, dat de mänscht, de sollscht of äm Bän d.! Merz-Wadern.
Tüddere, wo se op de Klumpe d.! Neckspr. für Heinsb-Tüddern.
Enem op de Kopp (de Nas) d., — erömd. ihm alles bieten Rip, Allg.;
dem kinnten se uf der Nas d., dann gäng er noch dazu peifen Saarbr-Völkl.
Hä hät (mät) en Schnüss (so dick),
dat sibbe (7)
Esele drop d. könnten RRip, —
do konne sebbe Schnidere de Kadrill drop d. Bergh-Blatzh.
Den danst för en half Ort (½ Schnaps)
dor et Für Mörs.
Du bes ze domm, för em Sack ze d. Jül-Tetz.
En Maul (so gross),
et könnt en Bär dran (drin)
d. Prüm-Feuerschd.
Sich en der Hemmel eren danze tanzend vom Schlage gerührt werden Schleid-Hellenth.
Wann men gein Jongfern hät, mot men met Huren d. Berg.
Mer muss mat de Mädercher d., die do (bei der Musik) sen Merz, Trier, Bitb, Prü
m. Wemmer Brot isst zu de Klēss, dat is grad, as wemmer mit seiner Schwester d. es passt sich nicht Simm-Laub.
Da's marr jet möt den Hellege gedanzt Entgegnung auf eine Klage über schwere Arbeit Kemp. Wenn es bei Sonnenschein regnet,
dann danzt de Deiwel met seiner Grussmotter May-Hatzenport.
Die kann mem Deuvel op Iərze (Erbsen)
d. sie ist eine böse Frau Dür-Gürzenich.
Den es noch te domm, öm met den D. (Esel, der Geiss, Kuh, Hipp, Sau) te d. (on wenn mer öm de Start [Schwanz]
en de Hand göft) Klev, Allg., —
mem Bessem te d. Barm, —
mir e Sau ze d., un wonn er de Schwonz im Maul hat Saarbr-Ottenhsn.
Der hät met em Bock gedanzt ist ganz zerzaust Koch-Greimersbg.
Jeder hät en Ape, wo he mit dangst eine Liebhaberei, ein Steckenpferd Sol, —
en Püppken, wo er mit danzt Ess.
No dem seiner Peif d., — Flöt d. nach dem Willen eines andern handeln Rhfrk, Allg.;
wa mer sich selfs jet opspillt, bruche mer nit no ander Lücks (Leute)
Fleut ze d. Köln-Stdt;
enem no der Schmeck (Peitsche)
d. Neuw-Rodenb, —
no de Augen d. Mettm-Langenbg, —
no der Bart d. Aach-Stolbg.
Ek bön doch kennen Ap, de dich no de Pip danzt Duisb.
Die danze no ener Flöt handeln einträchtig Sieg-Ägid, Klev, —
no ener Musik Wittl-Binsf.
De danzt öm der Esel arbeitet ohne Erfolg Eup-Stdt;
dat es jo em de Kaf (Spreu)
gedanzt OSiegld.
De danzt enem öm de Kopp eröm missachtet die Ruhe, treibt Mutwillen Rip, Allg.
Vör de Dür d. im Grünen Schleid-Hellenth. — Im
Tanz - u.
Reigenld. Ek kann d., säj Frau Jansse; ek ok, s. Fr. Lok; eke niet, s. Fr. Giet; eke wähl, s. Fr. Hel Klev.
En, twee, dri, vier, Mädje, wenn't gej d. goht, dann hät gej völ Pläsier; sess, söwe, acht, M., wenn't gej nor de Musik goht, dann nemmt ow in Acht! ebd. As dor en Pott met Bohne steht, en dor en Pott met Brej, dann lot ek Br. en B. stohn en danz met minne Marie (en gripp no minne M.)! Klevld.
Nein Elen Bottermelch on siewen E. Klīss; wenn Schoh on Strömp zerressen sein, d. mer of blusse Fess! Neuw-Dierd.
Kirle, k., Kattendanz, ek häbb de Klomp kapott gedanzt, woll well gern ene nejen (neuen)
häwwe, Fräuke, moj (musst du)
ok Melk häwwe, et es gen M. mehr in de Pött, krupp märr in de Hondshött! Klev-Goch.
Eich un mei Fra, mer d., hurra; kann niemand so d. wie eich un mei Fra! Rhfrk.
Lot ons noch ens danze, lief, lecker Gerdje; l. ons n. e. d., liewe, süte Maid! Wi sall et dann betale, lief, lecker G., wi sall et d. b., liewe, süte Maid? Den ersten Bur, den beste, lief, lecker G. usf. Klev, Geld.
Heiderlittchen, Toffelsgrittchen, komm, mer wellen d., eich met dir und du met mir hänner Onkels Köchendür! Westerw.
Danz, d., Dochter! Motter, eich hon kän Schoch. Dann doh deim Vatter seng Schlappen on, dann d. mer wacker zo! Mosfrk.
Danz, Kinnchen (Pöppchen), d., dei Schuh sin noch ganz; loss se dich nit reie (reuen),
der Schuster micht (bringt) dir neie! Rhfrk, Berg.
Danze, Gritchen, d.! Motter, ech han ken Schoh! dann d. op den Strömpen ömmer wacker zo! Motter, en den Strömpen es awwer en Loch; ich han se net gestoppt kreən de ganze vörrige Woch! Waldbr-Holpe, —
dann dun de Vattersch Schlüffchen an on d. wacker zo! OBerg, —
do dengem Pappe seng Schlöckche an on bönn se oəwe zo! Altk-Willr.
Danze, d., Dirmelchen! Morer, ech ha kä Schoh! Döh os Varer si Lütschelcher a on d. da wacker zo! Siegld-Fernd.
Danz, Quiəselke, d., dann kriste och en Ei; nä, sät dat Qu., dat donn ech noch net für zwei. D., d., Qu., dann kriste och en Koh; nä, sät dat Qu., dat es mech gar net got. D., d., Qu., dann kriste och en Perd; nä, sät dat Qu., dat es mech gar net wert. D., d., Qu., dann kriste och ne Mann; jo, sät dat Qu., dann donn ech, wat ech kann! Grevbr, Erk (
s. Quisel).
D., d., Schieferdanz (Schäfer-),
häden mer e Wek, mer iessen en ganz, kickeriki, k.! Trier, Bernk, Bitb. —
Sch., sein deng Hosen en Schohn noch ganz? Han e Loch fir gebroch, kess dar de Katz am (im)
Dadderloch! Bitb-Hütting.
Hopp, h., h., mei Geld es fort, se Kusel leit mei Ranze; buckelig Männche, scher dich fort, ich will nit mit dir d.! uNahe, —
en Frankreich lit m. R., wou de Keih un Kälwer d., wou de Katzen Huəsen dreihn, wou de Heihner bärwes geihn! Merz-Bachem.
H., Mariannchen, h., M., losse de Peppcher (Bauern) d.; wenn se nit meh d. wollen, steck se in de Ranzen! Birkf, —
Kies o Brut, K. o B., Hawer ön en Ranzen! Trier-Stdt.
H., Mariännchen, Kaffekännchen, loss dat Pöppchen d.; mer han so lang franzöəsch gedanzt, mer wellen och noch es walzen! Waldbr, MülhRh.
H., M., h., loss dat Peppche d.; wenn et net mih d. kann, dann stecke mer't ean de Ranze, aus dem R. ean de Sack; Botter un Brut hat got geschmackt! May, Berg
(stoppt me et en de R.); M., Wing (Wein)
em Kännche, loss dat P. d.; hammer dann ken Klöppele mih, dann hammer doch noch Schanze! Sieg-Honnef.
Wann Fosent (Fastnacht)
es, w. F. es, da schlacht mei Papp e Bock, dann dantscht mein Mamm, dann d. m. M., da wibbelt ihr rude Rock! Saarbg-Weiten, —
dann schlachte ver ne Hipp, dann danzt min Modder on kickt! Heinsb-Ratheim.
Wann et Maidag es, w. et M. es, dann schlacht ming Papa en Bock, dann d. ich och, dann d. ich och, dann wimmelt mer och ming Rock! Waldbr-Wildbg.
Jann, Pitt, Köbes en Hein, wor gohn wej met de Kermes hen? Bej Dormann an't läge Bruck, dor gett et Danze en Drenke genug! Klev.
Ek un min junget Wif künnen schön d., et met dem Beddelsack, ek met dem Ranzen! Gummb.
En orndliən Hos (Hase)
mecht Männche um Gros (Gras);
en soll studeeren, fir d. ze lehren; en danzt ganz allān (allein)
of de hinnischte Ban Bernk-Gornhsn.
Wenn mei Motter d. geht, wat micht se dann met mir? Se sticht mich en dat Botterfass on hängt mich an de Dir! Bernk-Allenb.
Ännchen, mei Mädchen, wu worschte su lang? Lei (hier)
owen, lei onnen in der helzen Kapell, do d. drei Mädcher, dr. Jongen en äner Budell (Flasche) Prüm-Flering.
Hohl de Kuh am Hore (Horn),
h. de K. am Schwanz, siehste, wie se danzt! Wend-Aulenb.
Schuster, läpp, l., de Teller voll Weck, de T. v. Wanze, de Sch. kann d.! Nfrk (mit Var.), Siegld-Buschhütten.
En wenn Marie met d. well, sej hät so kromme Been, dann treckt sej et lange Kledje an, dann köj der necks siehn! Emmerich.
Dau mänscht, de kinnscht d., da's awwer nit wohr, de husch e krumme Buckel un derzu noch rut Hoor! Saarbg-Soest.
Dronne on drowe, do danze de Bowe, gode Morje, Spillmann, bo bleifste so lang? Et eas mer kane lewer as der Kromm, der esu fuckig d. kann, ach heanne rum! May-Trimbs, —
lewer als der Kr., der esu buckelig d. kann, har hennerum; er d. met seine kromme Fössen, dat mer alle lache mössen, harum, ditoharum, har hennerum! May-NMendig.
Ze Stotzem (Rheinb-Stotzheim)
op de Kermes, do geht et lostig zo, do d. all de Mädcher met kapotte Schohn! Uf der Beller (Simm-Bell)
Heh, do ger et luschtig zu, do d. de Beller Mäd met Schnalleschuh! —
Volksbrauch. Ein Tänzer wechselt oft während ein und desselben Tanzes seine Tänzerin; er lässt diese stehen, geht zu einem anderen Paar und verlangt die betreffende Tänzerin; der Tänzer, der so seine Partnerin verlor, hält sich dafür bei einem anderen Paar schadlos; eine gute od. sonst beliebte Tänzerin wird daher oft den Partner wechseln, wogegen eine schlechte od. unbeliebte Tänzerin oft einen ganzen Abend den gleichen Tänzer behält, wenn sie nicht gar
schimmele, d. h. passen muss. Bei einem Tanz mit Damenwahl wechseln die Tänzerinnen so oft den Tänzer, als es der Führer der Musikkapelle durch Händeklatschen anordnet Hunsr; im Rip bleibt ein Tänzer vor einem Tanzpaar stehen und klatscht in die Hände, worauf beide T. die Partnerin wechseln
(ech han se em afgeklatsch). Die Kirche war dem Tanz jederzeit abhold; man sagte, dass beim Tanz jedesmal der Teufel anwesend sei. — 2.a. in der Luft schwärmen, von Mücken Allg. RA.:
Wann de Möcke danze, dann gitt et got Wedder Rip, Allg.
Danze em März de Möcke om Mess (Mist),
dann verschless et Foder en der Kess (Kiste) Rip, Allg.
Wenn Lichtmess de Schnoke d., kräucht der Fuchs noch sechs Woche en de Höll May. — b. geziert, gekünstelt gehen, vor Wut od. Freude springen; ungeduldig hin- u. herspringen;
van Ifer d.; herangedanzt komme Klevld, Allg.;
se danzen öm us eröm bie die Möcken en der Sonn Sieg-Ägid; in der Hocke Eisbahn schlagen Wend-Freisen. — c. mit sachl. Subj.; ein im Gefüge loser Teil
danzt, windet sich hin u. her Trier, Wittl;
nen Sten d. loten ihn über eine Wasserfläche hüpfen lassen Ess, Allg. RA.:
Doə sönd de Poppen an et D. da ist der Streit im Gange Aach, Allg.; ist ein Jähzorniger gereizt,
dann sen all P. am d. on all Düvel am speie Eusk. Ostermorgen
danzt de Sonn Gummb, Allg.
Heə let (lässt)
et Geəld d. gibt es in fröhlicher Stimmung reichl. aus Aach, Verbr.
Danz de War, d. et Geld Xanten.
Der hat dene widder de Dir gehaue, äs em die Schuh am Himmel gedanzt han! Ottw-Wiesb.
Ich losse ming Hand (der Klöppel) op dingem Kopp erömd. Rip.
Wann dat Köppken voll es, well dat Föttschen (Füss-chen)
d. Sol.
Hingerm Uwen, h. U. lit en alen Ranzen; süh doch ens den R. an, wat de R. danzen kann! Gummb. —
d. unpersönl.
et danzt mir vür de Oge es wird mir schwindelig Rip, Allg. — Abl.:
die Danzerei, dat Gedanz(e).