Eintrag · Köbler Ahd. Wörterbuch
mez st. N. (a)
mez , st. N. (a)
- nhd.
- Maß, Maßeinheit, Hohlmaß, Gefäß zum Messen, Mittel zum Messen, zugemessene Menge, Art (F.) (1), Größe, Umfang, Ordnung, Einschränkung, erreichtes Maß, Grenze, Art und Weise, Geldmenge, Münze
- ne.
- measure (N.), kind (N.), size (N.)
- ÜG.:
- lat. aliquomodo (= welīhho mezu) Gl, cadus T, corus Gl, T, cyathus Gl, (donum) N, dumtaxat (= des mezes) Gl, dumtaxat (= zi desemu meze) Gl, (eiusmodi) (= suslīhho mezzu) Gl, eminus Gl, gomor Gl, hemina B, Gl, huiusmodi (= desu mezu) Gl, mediocriter (= zi meze) N, mensura B, Gl, I, N, NGl, T, metreta Gl, O, T, modus B, Gl, MH, N, modulum Gl, mox (= des mezes) N, munus Gl, norma Gl, nullatenus (= noheinu mezu) B, numerus Gl, (omnimodo) B, omnino (= sor des mezes) N, ordo I, (passer)? Gl, (placitum) Gl, (quemadmodum) MH, T, quippe (= mezu) Gl, (ratio) N, sata Gl, (sestertius) Gl, (sic) Gl, simul (= des mezes) N, solummodo (= einu mezu) B, superesse (= ubar mez wesan) Gl, summa Gl, tantummodo (= uno droto mez) Gl, terminus N, tropus (= mez kwitio) Gl, tunc (= des mezes) N, urna Gl, veluti (= welīhhu mezu) Gl, veluti (= diu mezu) Gl, venalia (N. Pl.) Gl
- Vw.:
- s. drīoelina-, elina-, gewi-, gi-, ginōt-, nōt-, reht-, skara-, skriti-, un-, ungi-?, wi-, widar-, winkil-, zweioelina-
- Hw.:
- vgl. as. met* (1)
- Q.:
- B, FP, GB, Gl (765), I, MH, N, NGl, O, OT, PN?, T, WB
- E.:
- germ. *meta-, *metam, st. N. (a), Maß; s. idg. *med- (1), V., messen, Pokorny 705; vgl. idg. *mē- (3), *meh₁-, V., messen, abmessen, Pokorny 703
- W.:
- mhd. mëz, st. N., Maß, Ausdehnung, Richtung, Wendung, Ziel
- nhd.
- Maß, N., Messgerät, Maß, DW 12, 2134
- R.:
- des mezes: nhd. so, sodann
- ne.
- then
- ÜG.:
- lat. mox N, simul N, tunc N
- R.:
- sār des mezes: nhd. ganz und gar
- ne.
- completely
- ÜG.:
- lat. omnino N
- R.:
- teil iro mezes: nhd. ihr Anteil
- ne.
- part (N.)
- R.:
- ubar mez: nhd. im Übermaß, übermäßig, zu viel
- ne.
- in excess
- R.:
- thiu mezzu: nhd. auf diese Weise
- ne.
- in this manner
- R.:
- fora mezze: nhd. gemäß
- ne.
- according to
- R.:
- thesu mezzu: nhd. auf diese Weise
- ne.
- in this manner
- R.:
- zi meze: nhd. einigermaßen
- ne.
- to some extent
- ÜG.:
- lat. mediocriter N
- R.:
- zi mezze: nhd. in Maßen
- ne.
- in moderation
- R.:
- einu mezzu: nhd. nur, allein
- ne.
- only
- ÜG.:
- lat. omnimodis
- R.:
- after ... mezze: nhd. nach Art von ...
- ne.
- in the manner of ...
- R.:
- suslīhhes mezzes: nhd. derartig
- ne.
- suchlike
- ÜG.:
- lat. huiusmodi Gl
- R.:
- zi themo mezze: nhd. auf diese Weise, in gleicher Weise wie
- ne.
- in this manner
- R.:
- zi thesamo mezze: nhd. nur, allein
- ne.
- only
- L.:
- Karg-Gasterstädt/Frings 6, 517 (mez), ChWdW8 210a (mez), ChWdW9 582b (mez), EWAhd 6, 375
- Son.:
- MrT01 = Regensburger Mischglossar (München, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14747), MrT02 = Tegernseer Mischglossar (München, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14410), Tgl03b = Paulus-Glossen der Winithar-Handschrift (Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 70), Tgl012 = Die Würzburger Jesaias-Glossen (Würzburg, Universitätsbibliothek M. p. th. f. 20), Tgl141 = Glosse (Basel, Öffentliche Bibliothek der Universität F. III. 15f), Tglr Rb = großes Reichenauer Bibel-Glossar (Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. IC = XCIX), TrA01 = Alphabetisches Reichenauer Bibelglossar (Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. IC bzw. XCIX), TrA03 = Sankt Galler alphabetisches confecta-Glossar (Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 299), TrA04 = alphabetisches Berner Canones-Glossar (Bern, Burgerbibliothek A 26 + MS 89), TrT01 = Salzburger Cura-Glossar (Sankt Florian, Stiftsbibliothek III 222 B), TrT07 = Freisinger Isidor-Glossar (München, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6325), TrT14 = Konstanzer confecta-Glossar (Stuttgart, Württembergische Landesbibliothek, HB VI 109), TrT15 = Berliner confecta-Glossar (Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz Ms. Phillipps 1741), TrT19 = exestimatis-Glossar zur Benediktinerregel (Oxford, Bodleian Library Jun. 25), TrT25 = Sankt Galler Canonesglossar 299 (Sankt Gallen Stiftsbibliothek 299), Wba02 = Samanunga (Wien, Österreichische Nationalbibliothek Cod. 162), Wba03 = Affatim-Glossar (Oxford, Bodleian Library Jun. 25)