Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
brant st. m.
st. m., mhd. brant, nhd. brand; as. brand (s. u.), mnd. mnl. brant; afries. brond, brand; ae. brand; an. brandr. — Graff III, 309.
prant: nom. sg. Gl 1,598,66 (M; lat. gen. pl.). 672,61 (ebda., 15 Hss.). 685 Anm. 9 (M, Nachtr. 15. Jh.). 2,371,37. 375,52. 3,633,51. 677,26. 47 (Pa-). 680,56. 695,24. 697,2. 4,45,28 (Sal. a 1). 51,64 (ebda., 9 Hss.). 103,39 (ebda., 3 Hss.). 42 (ebda., 2 Hss., davon 1 Pa-). 163,22 (Sal. c). 193,20. 24. 217,67. 237,31 (2 Hss.). 284,2 (M). 5,11,4 (M, -āt); dat. sg. -]e 2,605,41 (M, 3 Hss.). 660,53; -]a 5,30,25; acc. sg. -] 1,667,71 (M, 3 Hss.). 2,388,9 (2 Hss.). 392,56. 407,66. 428,58 (2 Hss.). 540,38. 670,19. — prand-: dat. sg. -e Nb 300,8 [326,9]; nom. pl.? -a Gl 1,598,66 (M, Stuttg. herm. 26, 12. Jh.; lat. gen. pl.).
brant: nom. sg. Gl 1,617,11 = Wa 76,14 (2 Hss.). 42 (Jd). 2,371,37. 711,18. 739,1. 3,92,61 (SH A, 9 Hss., davon 1 -āt). 170,14 (ebda., 4 Hss.). 195,38 (SH B, 2 Hss.). 211,17 (ebda., 1 Hs.). 261,4 (SH a 2, 3 Hss.). 289,39 (SH b). 290,33 (ebda., 2 Hss.). 309,55 (SH d). 327,44 (SH f). 346,47 (SH g, 3 Hss.). 400,68 (Hildeg.). 639,2 (2 Hss.). 4,103,40 (Sal. a 1, 3 Hss.). 125,11 (Sal. b). 135,7 (Sal. c). 139,6 (ebda.). 194,46. 279,16 (M). 59 (2 Hss.). 284,2 (M). 5,9,37 (M; lat. gen. pl.); -]h 3,400,68 (Hildeg.); dat. sg. -]a 4,339,3. S 145,34 (WB); nom. pl.? -]i Gl 1,598,67 (M, clm 6217, 13./14. Jh.; lat. gen. pl.). — brand-: dat. sg. -e Gl 2,717,72 = Wa 113,34 (Jh). S 145,34 (BB); nom. pl. -as Gl 2,596,14 (Ld., vgl. Michiels S. 23 f.); acc. pl. -os 582,52 = Wa 96,16 (Düsseld. F 1, 10./ 11. Jh.).
prenti: acc. pl. Gl 2,389,50. 395,32. 453,18 (2 Hss.). — brent-: nom. pl. -e Gl 3,346,46 (SH g, 2 Hss.); gen. pl. -eo 1,589,22 (Sg 299, 9./10. Jh.).
breinte: nom. pl. Gl 3,346,45 (SH g); zum -ei- für -e- vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 49.
Unsicher: breindon: gen. pl.? Gl 1,591,38 (Stuttg. theol. et phil. 218, 12. Jh., verschrieben?, zum -eis. o.); prent: dat. pl. 598,65 (M, clm 17 403, 13. Jh.; wohl Verstümmelung aus prentilinen (so clm 13 002, 12. Jh.), kaum Verschreibung aus selbständiger Übers. prenten; vgl. brentilî(n) st. n.). Verstümmelt: br .. nt: nom. sg. Gl 1,618,8 (Wien 751, 9. Jh., l. brant, vgl. Steinm. z. St.). 1) Verbrennen, Ausbrennen: dia eitergun ydram fersuanta er (Herkules) mit prande hydra combusto periit veneno Nb 300,8 [326,9] (oder zu 3 b?). 2) Brandlegung, -stiftung (oder Brandschatzung?): ich bin sculdig ... in notnama, in scahtuome, in brande, in roube, in allemo harmisale S 145,34. 3) etwas Brennendes: a) brennendes oder angekohltes Holzscheit: prant [subverti vos, ... et facti estis quasi] torris [raptus ab incendio, Am. 4,11] Gl 1,672,61. prant torris (titio) [ebda.] 4,284,2. 5,11,4. prenti [(carnifex) insistere, versare] torres [cum favillis humidis, Prud., P. Rom. (x) 863] 2,389,50. 395,32. 453,18. 582,52 = Wa 96,16. brant titio torris lignum perustum 3,309,55. titio lignum partim incensum 4,193,20. branta [(auf eine Grabstätte) inscripsit sacrum semusto] stipite [nomen, Lucan. 8,792] 339,3. 5,30,25; bildl.: prant [numquid non iste (Iesus)] torris [est erutus de igne? Zach. 3,2] 1,685 Anm. 9; b) das, womit man etw. in Brand setzt, jmdn. brennt: Feuerbrand, oft als Waffe: prante [(die Männer) improvisi assunt, hic] torre [armatus obusto, stipitis hic gravidi nodis, Verg., A. vii, 506] Gl 2,660,53. 717,72 = Wa 113,34. pizuscten prant ambustum torrem [Corynaeus ab ara corripit, et ... occupat os flammis, ebda. xii, 298] 670,19. brant hic torris ris [nach Steinm. wohl veranlaßt durch: non iam certamine agresti, stipitibus duris agitur sudibusve praeustis, ebda. vii, 524] 711,18. brant reustus (oder praeustus?, vgl. aber Gl 2,596,14) [zu: primus rapto ex ara usto, caedis fecit exordium, Acta apost. 596] 739,1; bildl.: brenteo [cor tuum ne formidet a duabus caudis] titionum (.i. torrium) [fumigantium istorum in ira furoris Rasin ... et filii Romeliae, Is. 7,4] 1,589,22. 591,38. prant titionum [ebda.] 598,66. 5,9,37. brant titio [zu ebda.] 1,617,11 = Wa 76,14. 617,42. 618,8. 4,279,16. 59. uon zwein prent a duabus caudis titionum [ebda.] 1,598,65 (s. o.); — als Brennbolzen, -eisen, bes. als Marterinstrument: polz prant [arvina posthinc igneum impressa] cauterem [lavit, Prud., P. Vinc. (v) 230] 2,388,9. 392,56. 428,58. 540,38 (Randgl. cauter et cauterium .i. douil). prant ł polz cauterem (Hs. cauteris) [ebda.] 407,66. brandas [feminis quoque verua candentia, et sudes] praeustae (Note reusti, Hs. pusti, l. Pusti) [inardentes ... ingerebantur per pudenda viscerum, Ruf., Hist. eccl., Ed. Cacciari viii, 13 p. 489] 596,14. prante [omnes tamen, qui hanc speciem confessionis tenerent, dextris oculis ferro effossis eisdemque] cautere [adustis, sinistro etiam poplite nihilominus] cautere [debilitato, per singulas quasque provincias ... deportandos, Ruf., Hist. eccl. viii, 12,10 p. 771] 605,41. prant cuter (= cauter, vgl. Diefb. Gl. 165 b. 109 b) 4,51,64. 139,6, hierher gehören wohl auch mit Verlesung aus cauter: prant cautes 45,28. 135,7. cautes rupes saxa aspera in mare ł ingentia scopula brant .t. lapides cautes et cotes idem sunt 125,11; c) nicht eindeutig bestimmbar sind (teilweise aber wohl zu a gehörend): prant torris (titio) [Prisc., Inst. ii, 169,17] Gl 2,371,37. 375,52. titio ł torris (auch torris ł titio) 3,92,61. 170,14. 195,38. 211,17. 346,47. 633,51. 639,2. 677,26. 680,56. 697,2. 4,103,39 (1 Hs., 5 Hss. nur torris). 194,46. titio 3,261,4. 290,33. 677,47. stipes stipitis stimulus 289,39. stips tis torris titio 327,44. bisancte stecken ł breinte titiones pali sudes 346,44. lischianz stips (fehlt 1 Hs.) 400,68. torris 695,24. 4,103,42. 163,22. 217,67. torris ignis ł titio 193,24. hic titio 237,31. 4) Unklar ist: prant [comederunt alieni] robur (2 Hss. rubor) [eius, Os. 7,9] Gl 1,667,71 (4 Hss. sunta); ist Röte als Krankheitserscheinung gemeint?
Komp. himil-, uuintbrant u. die Eigennamen Hadu-, Heri-, Hiltibrant; Abl. brentilî(n); ?-branta.