Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
munt st. f.
st. f., auch munta st. f. (? zur Flexion als i- u. ô-Stamm s. u.), mhd. munt st. m. f., nhd. (älter) mund; as. mund, mnd. mund-, mnl. mond-; afries. mund, mond; ae. mund; an. mund. — Graff II,815.
Formen der i-Dekl.: munt: nom. sg. Gl 1,400,66 (M, 2 Hss., 1 Hs. -v- u. lat. abl. oder dat.). 407,33 = Wa 75,11. 408,24 (Rf). 650,46 (M). 651,50 (M, 8 Hss.). 3,252,59 (SH a2, 2 Hss.). 4,267,35; dat. sg. -]i 1,400,66 (M, 2 Hss.). O 5,23,29. 59. 131. 173. 185. 195. 207. 221. 233. 243. 257. 271. 285. 297; -]e Gl 1,611,11 (M, 6 Hss.). 621,1 (Rb); acc. sg. -] 287,65 (Jb-Rd; oder nom.?). 710,72 (2 Hss., 10. oder 11. Jh.). 2,46,13 (2 Hss., darunter Sg 299, 9. Jh.). 5,12,48 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.). S 396,2. O 4,27,20. Ol 32; movnt: nom. sg. Gl 1,651,51 (M, clm 22201, 12. Jh.); miunti: dat. sg. 401,1 (M, clm 14584, 12. Jh.). — mund-: gen. sg.? -i Gl 1,650,46 (M); dat. sg. -i 401,1 (M, Engelb. I 4/11, 12. Jh.); -e 611,12 (M, clm 14689, Hs. 12. Jh. mit 2 Belegstellen).
Formen der ô-Dekl. zu einem endungslosen Nom. Sing. munt (vgl. dazu Braune, Ahd. Gr.15 § 207 Anm. 2 u. As. Hwb. S. 282 s. v. mund) oder zu munta st. f. (so Ahd. Gl.Wb. S. 424 s. v. munt, munda): munta: dat. sg. Gl 2,165,37 (clm 6277, Hs. 9. Jh.). — Hierher auch (?), oder -a aus -e als Endung der i-Dekl. im Bair. (vgl. dazu Braune a. a. O. § 58 Anm. 3): munda: gen. sg. Gl 1,650,47 (M, 3 Hss., alle 12. Jh.).
munde S 156,15 s. munt st. m.; mvnt 372,1,2 s. dort. 1) Handbreit oder -spanne (als Längenmaß): munt [fecit et rationale ... quadrangulum, duplex, mensurae] palmi (Hss. -mun, verschr.) [Ex. 39,9] Gl 1,287,65 (darauf flazziu hant palma). munt [et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath ... altitudinis sex cubitorum et] palmi (1 Hs. palmus, 5 Hss. -o, vgl. Vercell. 2,254b) [1. Reg. 17,4] 400,66 (nach Gl.-Wortsch. 6,455 1 Hs. noch Gl. sexta pars cubiti). 407,33 = Wa 75,11 (Hs. -us). 408,24 (Hs. -us). 4,267,35 (Hs. -us). mit munde [quis mensus est pugillo aquas, et caelos] palmo [ponderavit? Is. 40,12] 1,611,11. 621,1. munt [labia earum (der Opfertische)] palmi (Hss. palmus) [unius, reflexa intrinsecus per circuitum: super mensas autem carnes oblationes, Ez. 40,43] 650,46 (nach Gl.-Wortsch. 6,450 Hss. auch Gl. quattuor digitos habet, sexta pars cubiti). munt [istae autem mensurae altaris in cubito verissimo, qui habebat cubitum, et palmum: in sinu eius erat cubitus et cubitus in latitudine, et definitio eius usque ad labium eius, et in circuitu,] palmus [unus, ebda. 43,13] 651,50 (nach Davids, Bibelgl. S. 303,1219 ist vorausgehendes palmum das zugrundeliegende Bezugswort). spanna (vel) munt [quis autem vestrum cogitans potest adiicere ad staturam suam] cubitum unum [? Matth. 6,27] 710,72 (Parallelhss. spanna, muntmâli; zu lat. cubitus ‘Elle’, aber auch ‘Bez. verschiedener Längenmaße’ vgl. Mlat. Wb. II,2062,22 u. 35). spanna ł munt cubitum ebda. 5,12,48. munt [item de corporibus ... sive iugerum, sive perticam, sive etiam cubitum, pedemve aut] palmam (Hs. -mum) [partiri opus habes, praefata ratione facies, Beda, De rat. temp. 1,4 p. 308] 2,46,13; hierher auch: munt palmula 3,252,59 (davor hant palma; zu lat. palmula als Maßbez. vgl. DML IX,2090a); Vok.-Übers. von cubitus ‘Ellenbogen’: munta [vae, quae consuunt pulvillos sub omni] cubito [manus, Greg., Cura 2,8 p. 27 = Ez. 13,18] 2,165,37 (nach Gl.Wortsch. 6,455 ‘Elle’). 2) Schutz (zum Bed.-Zush. mit 1 vgl. Kluge, Et. Wb.25 S. 640, Tiefenbach, Stud. S. 81): nu fliuc du (Bienenvolk) ... hera fridu frono in godes munt S 396,2. thaz wir thaz mammunti in thinera munti niazen uns in muate in ewon zi guate O 5,23,29. 59. 131. 173. 185. 195. 207. 221. 233. 243. 257. 271. 285. 297. fon got er muazi haben munt joh wesan lango gisunt Ol 32; im Reim zu erdgrunt ‘Erdboden’ in der Fügung himilsca munt ‘Himmelsdecke’ (vgl. Kelle 3,415; anders Hartmann, Otfr. S. 218): tho zeintun woroltenti sines (Christi) selben henti, thaz houbit himilisga munt, thie fuazi ouh thesan erdgrunt [vgl. in cruce caput erectum ad caelos tenuit, Beda, Hom. decoll. Joh.] O 4,27,20.
Abl. muntôn.
Vgl. Tiefenbach, Stud. S. 78—81. Sousa Costa, Stud. S. 216—223.