Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
egiso sw. m.
sw. m.; as. egiso; ae. egesa; vgl. got. agis; vgl. nhd. dial. die Adjj. schlesw.-holst. eisch Mensing 1,1032, preußisch aisz Frischbier S. 18, rhein. eisig Rhein. Wb. 2,99, westf. aisig Woeste S. 3. — Graff I, 103.
agis-: nom. sg. -o Gl 1,170,34 (Pa); gen. sg. -in 142,26 (Pa, -gi- klein über -s- geschr.).
ekis-: nom. sg. -o Gl 1,170,34 (K). 171,34 (R). S 258,4 (B); gen. sg. -in Gl 1,142,26 (K Ra); dat. sg. -in 209,31 (K, -ki- oben klein zwischen e- u. -s-); acc. sg. -ō 258,7 (K); dat. pl. -om S 200,17 (B); acc. pl. -en Gl 1,563,27. — egis-: nom. sg. -o Gl 1,170,34 (Ra). 2,89,7 (Paris Lat. 12 445, 9./10. Jh.). 95,46 (Sg 299, 9./10. Jh.). 321,54 (2 Hss.). 415,58. 4,19,17 (Jc). 321,7 (Berl. Ham. 435, 9./10. Jh.). Gl L 175*. H 15,4,2. O 5,4,22; gen. sg. -on S 303,9; dat. sg. -in H 22,3,1. OF 4,7,86 (-in in -en korr.); -en Gl 2,56,45 (2 Hss.). O 4,7,86 (PV, F -en aus -in korr.); acc. sg. -on H 1,3,1; dat. pl. -on Gl 2,680,40; acc. pl. -un Gl 2,255,38 (M, 2 Hss.); -on 4,338, 40; eges-: nom. sg. -o 162,47 (Sal. c); gen. sg. -in Gl L 176; -en Nb 252,9. 253,14 [272,4. 273,20]. Nc 837,22 [208,14]; dat. sg. -en Nb 32,15. 252,9 [36,15. 272,4]; dat. pl. -on 228,7 [246,21].
eigesin: dat. sg. Nc 759,11 [103,10]; eiso: nom. sg. Gl 1,699,49 (M, clm 22 201, 12. Jh.).
Verschrieben: egiro: nom. sg. Gl 2,89,7 (Reims 510, 9. Jh.). I. (schlotternde) Angst, Grauen, Schaudern, Entsetzen: agiso forahta edo arquemani horror timor vel pavor Gl 1,170,34. ekiso horror 171,34. mit forahtun kiknusit mit ekisin pifellit pirinnit metum incussit terrorem incurrit [vgl. metum incussit imperat timere CGL V, 548,27 u. terret: terrorem incutit, confundit Gloss. Lat. V TE Nr. 64] 209,31. sciuhis kiscendis ekison irkiuuis edho forahtun terris confundis terrorem incutis (vgl. o.) vel metum 258,7. eiso [circumfusa enim erat moestitia quaedam viro, et] horror [corporis, per quem manifestus aspicientibus dolor cordis eius efficiebatur, 2. Macc. 3,17] 699,49 (clm 22 201 gegen 5 Hss. strobalôd ‘Haaresträuben’ u. 2 spätere Hss. ?egidi). muatplinti ungeuuerida unstatahafti unmez cahi selbes minna haz cotes gero (d. i. gerôd) .. egiso [de luxuria] caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praccipitatio, amor sui, odium dei, affectus [praesentis saeculi,] horror [autem vel desperatio futuri generantur, Greg., Mor. in Job 31,45 p. 1036] 2,321,54. egiso [taetrum flagrat enim vapore crasso] horror [conscius aestuante culpa offensumque bonum niger repellit, Prud., H. p. cib. (IV) 23] 415,58. egiso [foris vastabit eos gladius, et intus] pavor [Deut. 32,25] Gl L 175*. II. das Angst und Schrecken Erregende: 1) Schreckliches, Schrecknis, Scheußlichkeit, Ungeheuerlichkeit: a) allgem.: egisen [nam deteriora velle nostri fortasse defectus, posse contra innocentiam, quae sceleratus quisque conceperit inspectante deo,] monstri [simile est, Boeth., Cons. 1,4 p. 14,94] Gl 2,56,45. squalor egiso. aegestas [vgl. squalor horror aut egestas aut ariditas CGL IV, 565,16] 4,19,17 (oder spez. zu b α? Vgl. Georges, Handwb.11 s. v. squalor). untarchręse niheiner inhucti egiso dera forhtun angustlichera subrepat nullus sensui horror timoris anxii H 15,4,2. taz aber gote zusehentemo . ubel man an demo guoten geskeinen mag sinen argen uuillen . taz ist egesen gelih simile est monstri (vgl. o. Gl 2,56,45) Nb 32,15 [36,15]. iz uuare ouh chad si . harto erchomenlih . unde fore allen egeson . ube in so mahtiges herren hus ... undiuriu faz uuerd uuarin . unde aber tiuriu unuuerd uuarin esset inquit infiniti stuporis . horribiliusque omnibus monstris . si in dispositissima domo tanti patrisfamilias . vilia vasa . uti tu aestimas colerentur . pretiosa sordescerent 228,7 [246,21]. ih mag tih manon micheles egesen . ter doh tisemo egesen gelih neist 252,9 [272,4]. uuaz sint aber egetier . âne eigesin gelichiu tier? Nc 759,11 [103,10]. aber selbemo Saturno uuas ana uuilon draconis pilde . uuilon leonis keinon . uuilon burste mit eberes zanen . unde alles egesen uuas er fol sed ipsi praesuli i. principi . nunc draconis facis videbatur . nunc rictus leonis . nunc cristae cum aprinis dentibus . totoque exitialis saeviebat horrore 837,22 [208,14]; b) spez. für α) das Schreckliche eines Ortes: in uand inan in erda uuesta in stede egison unde einodis inveniet eum in terra deserta, in loco horroris et vastae solitudinis [Deut. 32,10] S 303,9. egesin horroris [ebda.] Gl L 176, hierher auch Gl 4,19,17? (Vgl. a); — der Hölle: thaz ir thez io giilet, thia zala bimidet, joh io thes gigahet, themo egisen intfliahet O 4,7,86; β) ein schreckliches Naturereignis: Unwetter: agisin donarunga fragores (Hs. flagoris) tonitrua Gl 1,142,26; — Erdbeben: tho ward sar thia wila mihil erdbiba, harto mihil egiso O 5,4,22; — Plagen: ekisen [(Gott) magnificavit eum (Moses) in timore inimicorum, et in verbis suis] monstra [placavit, Eccli. 45,2] Gl 1,563,27. egison zit daz hebit demu do uuastiu poto chundo Egypte toda ana prahta farcneit eristporaniu terrorem tempus hoc habet, quo vastator angelus Aegypto mortes intulit delevit primogenita H 1,3,1; γ) eine Schreckenstat, den Terror: egisin kirichante uueralti ... lip saligan pisizzant terrore victo saeculi ... vitam beatam possident H 22,3,1; δ) Verzauberung: einer der sin uuas ze stete . leideger des egesen . des imo geskehen uuas sola mens stabilis gemit . super monstra quae patitur Nb 253,14 [273,20]; ε) Spuk: egisun [an non erubit (der böse Geist), qui eamdem domum ad exhibenda] monstra [quae consueverat, ulterius non intravit? Greg., Dial. 3,4 p. 285] Gl 2,255,38; ζ) eine Schreckgestalt, ein Ungeheuer: pellinten egison [... Scyllam Nisi ... candida succinctam] latrantibus [inguina] monstris [Verg., E. VI, 75] Gl 2,680,40. 2) von hochgestellten Personen: strenges, einschüchterndes Gebaren: (der Abt sei ...) miskenti ... ekisom slehtiu miscens ... terroribus blandimenta S 200,17. otakero ekiso er selbo imv ersuachit era nam divitum terror ipse sibi exigit honorem 258,4. 3) in der Übers. von lat. monstrum das Staunen, Scheu u. Ehrfurcht gebietende Wunder: egison [nomine fallentes Christi falsique profetae exsurgent terris et] monstra [potentia fingent, Juv. 4,139] Gl 4,338,40. 4) Glossenwort: egeso terror Gl 4,162,47. 5) Unklar ist: orrescens dispiciens seu in rustica prouerbia egiso [zu: quicumque virginitatem custodiens, aut continentiae studens, velut horrescens nuptias temerat, nec propter hoc, quod bonum, et sanctum est, nomen virginitatis adsumit: anathema sit, Conc. Gangr. LXVII] Gl 2,89,7. 4,321,7. egiso horrescens despiciens [zu ebda.] 2,95,46; handelt es sich um eine ursprüngliche Glossierung egisônti oder egison (geschr. egisō) habênti horrescens?
Vgl. Ruprecht, Tristitia S. 56 ff.
Abl. egislîh; egisôn; vgl. auch egisolîh.
Vgl. egisa.