Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
ËT adv. conjunct. adv.
I. bloß, nur; häufig indessen nur den begriff eines wortes durch die ausschließung aller übrigen hervorhebend und verstärkend, in welchem falle die partikel nun, einmal, eben, doch bedeutet, oft aber auch gar nicht übersetzt zu werden braucht. die partikel steht häufig hinter dem verbum, selten im anfange des satzes. im was et dirre tôt beschert Iw. 60. dem was et niht gelîch das. 104. eʒn moht et dô niht wæher sîn das. 148. vgl. 216. 237. sô kumt et von ir güete daʒ büchl. 1, 1495. eʒ ist et wâr das. 496. uns enfrumt et dehein ander rât büchl. 2, 325. da enwas et nu niht mêre kl. 974. er lie'ʒ et schûften, selten drabn Parz. 161,21. des moht et niemen dâ gezemn das. 331,8. wîp sint et immer wîp das. 450,5. vgl. 79,25. 519,28. 582,2. 591,18. 667,16. 680,30. si giengen et ligen ûf ein bâht das. 501,8. eʒ solt et sîn das. 42,6. er qual et al die mânen W. Tit. 88,4. et (nur) mit sîn eines schilde das. 74,2. ich wilʒ et harte ringe tragen Wigal. 18. vgl. 2769. 2854. 3375. 4090. 4341. 5189. 5834. si nam es harte kleine war, wan saʒ eht blintlîchen dar Trist. 1290. vgl. 2414. 5476. eʒ muoʒ eht sîn das. 11071. si seic eht nider das. 1741. vgl. 11753. eht (nur) daʒ ich mit iu solte das. 14216. eht (nur) ich gedenke dar zuo 14221. daʒ muos et alsô sîn Nib. 620,3. vgl. 723,2. 770,1. 1482,1. 1871,3. 2273,1. eʒ ist et unerwendet das. 1669,1. eʒ ist et âne lougen das. 1729,1. ich erloube et (nur) eʒ in danne Gudr. 1295,1. eʒ enruochet wer diu schâf beschirt, daʒ eht (nur) im diu wolle wirt Vrid. 153,12. daʒ muoʒ eht alsô sîn Walth. 64,37. der ist eht manger froiden rîch das. 92,37. vgl. 31,8. ich muoʒ eht trûren MS. 1,13. a. sprich zuo mir niht wan eht vünf wort das. 15. a. ich ensinge eht anders niht das. 16. b. dâ nim eht ichʒ das. 65. a. vgl. 66. b. 67. a. 71. a. 74. a. 78. a. 80. a. 81. a. 2,75. a. er was eht ie für sich stæte Flore 6954 (6983 S.). in enhalf et niht sîn lêre Helmbr. 591. vgl. 898. 1122. eʒ muoʒ et sîn g. Gerh. 965. daʒ treib er mit der reinen wan eht des alters einen troj. 15955. eht (nur) siben mîle das. 164. b. er dienete ir et alle tage Engelh. 1946. vgl. 687. eht häufig in Albrechts Tit. diu muoʒ et gar in sünden leben Frl. 250,10. vgl. 236,5. l. 8,4. daʒ ist et diu welt Ls. 2,456. — er tet ot, sô sie alle tuont Ath. A*, 54. er wirt mir ot nimer mære Lanz. 3663. unz oht der lîp die sêle truoc das. 3961. er lieʒ ot vaste rüeren zuo H. Trist. 534. vgl. 5340. sine sagen ot, wie guot si sîn Stricker 11,23. wan daʒ mans et (ot?) sol an sehen das. 29. er nam ot sînre gebærde war das. 5,45. vgl. 7,88. Karl 27,60. ob si ot heiʒet Êphesum sib. sl. 634. 645. si was ot sælic genuoc kindh. Jes. 68, 61. wær ot mîn wille ergangen, daʒ wær ein mæʒlîchiu klage Eracl. 2904. wir sîn ot ir kunft vrô Pass. 34,59. 116,70. Marleg. 15,39. 19,99. 20, 114. 21,420. 24,553. 25,149. 412. — wir heben noch folgendes besonders hervor. die partikel steht
1. bei relativis. swer et mohte geregen sich Lanz. 3956. vgl. 4005. swie et eʒ mir mîn swester sô güetlîch erbôt Nib. 1765,3. swer eht im was undertân Flore 7766 (7795). swaʒ ot guotes mohte sîn H. Trist. 538. swaʒ eht vreuden gert MS. 1,16. a. swes ot si mir vil wol gan MS. H. 3,219. b. — ir gebot dô nieman verlac der et ze rosse mohte komen Lanz. 6555. der eʒ eht begunde Trist. 19527. dane wolte ich niht wider streben der si et rehte wolde geben Stricker 11,58.
2. in wünschen. wolt et got, wan wær daʒ wâr Parz. 149,11. wan wolt et nu der tiuvel komn das. 120,18. vgl. 62,24. wolde eht mich sô sende leit niht twingen MS. 1,10. b. nu müeʒe et mir gelingen Frl. 386,8.
3. bei dem imperative. pît echert gotes N. 26,14. nu sih et Parz. 22,3. sag et das. 86,16. wein et niht das. 555,27. vgl. 86,26. 251,30. sô lâʒ et eʒ geschehen Nib. 1346,1. sone sît et niht ze lange das. 450,1. wig et dar Walth. 23,9. nu lige eht eine wîle das. 89,28. sô blîb eht hie MS. 2,538. volge et mîner lêre Trist. 4385. vgl. 4469. 6130. lât ot iu wesen gâch Stricker 4,173 u. anm. wirf ot Marîen von dir hin Marleg. 24,153. vgl. 78. 21,328. Pass. 65,4. Theoph. 240.
4. in fragen. mac daʒ et nu geschehen Er. 4952. wie treit et alsô hôhe vrou Kriemhilt den lîp Nib. 667,2. waʒ mag eht (so zu lesen) meinen dirre man Trist. 10418. waʒ wil si eht an mir enden MS. 1,11. b. wes wænt et er vil tumber gouch Helmbr. 1161.
5. in antworten. 'wen meinstu?' sprach Parzivâl. 'et jene maget lieht gemâl Parz. 814,12.
6. et aber s. aber.
II. conjunction.
1. wenn nur. echert er mich êr bechenne (si quidem nos ante cognoverit) N. Boeth. 1,12. et ich heiʒe der herre, ich ni ger sîn niht mêre Genes. fdgr. 61,6. et ime diu gnâde gescâhe das. 49,18. niht ist des ich mich scame, et du gnâdich pist ime das. 69,23. et wir hie möhten hin komen, wir kœmen dort ouch etwen hin Griesh. pred. 1, 47.
2. als (nach comparativen, mhd. denne). daʒ ist in vil lieber et alliu andâht Griesh. pred. 1,47. du maht mich als arm alder ermer machen et in das. 59. vgl. 92. 105. 106. 107. 111. 124. 154. 2,11. 14. 44. daʒ ich einen andern wech var et ich her sî gevarn das. 1,52. daʒ hât ein ander ê et dîn volc 2,96.