lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

capitalis

lat. bis spez. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
0
Verweise raus
2

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

capitalis

Bd. 2, Sp. 220
capitalis, -e. MLWscript.: ka-: p. 222,49. -abi-: MLWLex Sal. Karol. 10,4 MLWcod. K 49. -ida-: p. 222,36. MLWform.: nom. MLWsg. -al (subst. neutr.): p. 222,30.45.49sq. MLWabl. MLWsg. -e: MLWl. 66. p. 221,2. 222,32.61.64. MLWabl. MLWpl. -is: MLWl. 67. MLWcompar.: p. 221,69. 222,3. I de capite: A capitis proprius, qui capitis estdem Kopf eigentümlich, des Kopfes, Kopf-: MLWArnold. Ratisb. Emm. praef. p. 546,24 capitis ... aversione ac inpulso, ut gestum exprimam, -icapitali. MLWWillir. cant. 5,7 p. 56 quasi membris arx -iscapitalis praesidet. MLWPs. Otho med. 142 dolor -iscapitalis. MLWHier. Mor. mus. 25 p. 188,20 vox pectoris iungatur pectorali ..., capitis autem -icapitali. B capiti aptusfür den Kopf geeignet, Kopf-: 1 medic.: MLWBrunus Long. chirurg. 1,17 p. 115F pulvis -iscapitalis (MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,1 p. 144H). MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,6 p. 146G medicinae -escapitales sunt iris, farina MLWeqs. MLWWilh. Salic. chirurg. 2,1 p. 325E cum trypano, raspatore, scavignatore et huiusmodi instrumentis -buscapitalibus tuis. MLWal. 2 usu communi: MLWWolfhard. Waldb. 2,2 risile ... -ecapitale. MLWThietm. chron. 7,45 p. 452,31 aurum -ecapitale reginae. C supra caput exsistenszu Häupten (befindlich): MLWBruno Querf. Adalb. A 20 erat ... in superiore parte (lecti) panno -icapitali ... inscriptum: ‘MLWeqs.’ II de tributo: A de censu colonorum, servorum sim.: 1 de exactionibus MLWi. q. in singula capita impositus den Einzelpersonen auferlegt, Kopf-: MLWChart. Stab. 52 p. 125,3 (dipl. Karoli Simpl.) cum mancipiis ... -ecapitale ibidem debitum persolventibus. MLWDipl. Otton. III. 83 p. 492,36 ut nullus exactor publicus ... aliquid iniuriae familiis ... in -buscapitalibus censibus inferat (MLWDipl. Heinr. II. 340 p. 434,12 de redemptione censuum -iumcapitalium. MLWTrad. Frising. 1471i. MLWal.). expressius MLWi. q. ad censum capitis pertinensKopfzins-: MLWChart. Wirt. VII 2213 (a. 1271) iura -iacapitalia. MLWRegistr. Mog. p. 53,12 homines adtinentes curie ... de denariis -buscapitalibus solvent uncias xv. 2 de hominibus MLWi. q. ad censum capitis astrictuskopfzinspflichtig: MLWDipl. Otton. II. 24 p. 34,25 -buscapitalibus censualibus (MLWDipl. Loth. III. 86 cum MLWc. tam liberis quam -buscapitalibus). MLWChart. Rhen. inf. I 473 p. 333,10 (dipl. Frid. I.) cum mancipiis ... cerocensualibus et -buscapitalibus. B de electa parte hereditatis, mortuario: 1 strictius MLWi. q. ad caput (optimum) pertinens(Best-)Haupt-Worm. (cf. MLWDt. Rechtswb. V. p. 337 MLWs. v.Hauptrecht): Chart. 51 (a. 1033) -emcapitalem iusticiam, id est manumortum. MLWChart. Westph. VII 20a p. 1269,30 in obitu ... masculus cerocensualium melius quod habuerit animal dabit pro iure -icapitali ..., mulier melius suum lineum vestimentum (MLWChart. Wirt. VII 2609. MLWal.). 2 latius de domino i. cuius (servus) estLeib-: Fund. Boson. 2 (MLWMGScript. XV p. 979,39; MLWs. XI./XII.) si quis ... de familia ... quicquid melius in mobilibus reliquerit, indigena -icapitali et advena aralicio terre domino dare debebit. III de capitis periculo, summo discrimine: A de sceleribus: 1 publ. MLWi. q. morte dignus, gravistodeswürdig, schwer, Kapital-: MLWLeg. Wisig. 12,3,27 sive -iscapitalis sive minoris culpe dignus sit reus pena. MLWLex Baiuv. 2,1 ut nullus Baiuvarius alodem aut vitam sine -ecapitale (-icapitali MLWvar. l.) crimine perdat (MLWConc. Karol. 10,12 exceptis -iscapitalis criminibus. MLWCosmas chron. 2,4 p. 87,5. MLWal.). MLWWalth. Spir. Christoph. II 6,154 -ecapitale scelus. MLWChart. march. Misn. III 239 pro -icapitali reatu. MLWal. 2 eccl. MLWi. q. mortifertodbringend, Tod-: MLWWalahfr. exord. 21 p. 495,9 -iacapitalia peccata. MLWRather. prael. 6,4 p. 319A -iacapitalia ... ea (vitia) noveris esse, quae decachordum tabulis lapideis prohibet [] scriptum. v. et MLWl. 27. B de iudicio, poena MLWi. q. ad supplicium pertinensTodes-: MLWLex Sal. Merov. 40,5 -ecapitale sententia feriatur (MLWCapit. part. Saxon. 11 punietur. MLWChart. archiep. Magd. 404 p. 532,40 in his, qui -emcapitalem sentenciam aut membrorum detruncationem merentur. MLWChart. Sangall. A 909 p. 120, 23 exceptis -buscapitalibus sentenciis, effusione sanguinis et super fures. MLWChart. Pommerell. 135 p. 118,14 tam -emcapitalem quam manualem sententiam. MLWChart. Pomm. B 1104 p. 379,7 cum iudicio sanguinis et civili, -icapitali MLWs. et manuali. saepe). MLWAldh. virg. I 35 p. 277,15 -ecapitale discrimen. MLWHrotsv. gest. 334 quidam iudicio ... dantur -icapitali. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,237 martyrium -ecapitale subit. 6,105 -iscapitalis littera theta. MLWAdam gest. 4,21 p. 251,17 -icapitali ... pena multatur. al. remissius MLWi. q. per supplicium effectus durch Hinrichtung (vollzogen): MLWEkkeh. IV. bened. I 45,20 more triumphali nece quo pereant -icapitali. C exitiosus, perniciosusschlimm, verderblich: MLWChart. Pomm. A 262 (a. 1238) ad sedandas inimicitias -escapitales inter Danos et Slavos ... exortas (MLWChart. Westph. III 1047 p. 543,7). MLWChron. Worm. p. 178,27 archiepiscopus Moguntinus ... factus est inimicus -iscapitalis (Todfeind) Wormatiensium. D tempore mortis factus in der Todesstunde (erfolgt): MLWEpist. Hann. 83 p. 137,22 -iscapitalis illa de infidelitate ad fidem conversio, in qua, si baptizetur, etiam extremum spirans MLWeqs. IV de gravitate, excellentia: A praecipuus, principalis, gravissimushauptsächlich, wesentlich, wichtigster, Haupt-: 1 de rebus: a theol.: Bonif. (?) serm. 6,1 (MLWPL 89,855B) ut discernamus ... inter -iacapitalia peccata et inter -iacapitalia et principalia praecepta et mandata Dei. in imag.: MLWWipo gest. 3 p. 21,6 fonte -icapitali (sc. Deo) in puritate sua permanente. b eccl.: MLWRather. prael. 4,4 est sedes ecclesiae universalis, principalis, -iscapitalis (sc. curia Romana). MLWUdalsc. Egin. 26 p. 443,3 Augusta civitas loci (i. monasterii) sui -iscapitalis non ferens destructionem MLWeqs. MLWGalb. Karol. 43 p. 584,42 ascendens ad -emcapitalem sanctuarii ecclesiae fenestram. MLWVita Norb. I 23 ecclesiae -icapitali (item de sede cathedrali: MLWArnold. Lub. chron. 2,14 p. 135,18). Rein. Leod. fulm. (MLWMGScript. XX p. 614,53) -ecapitale nostrum, id est maius, altare. al. nobilissimusvornehmster: MLWGesta Camer. 2 praef. quod (monasterium) ... -icapitali titulo ceteris prestat. c iur. et publ.: MLWFolcuin. Bert. 2,83 p. 156,18 (chart.) donamus ... mansum et casam -emcapitalem superpositam. MLWHincm. epist. 126 p. 65,15 -iacapitalia loca de regno (Const. I 359,3 aliqua persona de locis -buscapitalibus ... vel de locis, que sub eis sunt. MLWChart. Turg. II 96 p. 330,11). MLWDipl. Otton. II. 210 iste possessiones sunt -escapitales: Hoium, Fosses MLWeqs. MLWTrad. Weiss. app. I 310 ad puteum haurientem et canalem -emcapitalem. MLWChart. Burgenl. I 201 p. 150,4 tres mete -escapitales. al. plenusVoll-: MLWChart. scrin. Col. A I p. 17,27 (a. 1135/42) quam (aream) -icapitali conventu prefecti urbis ... potestati sue ... subdiderunt. d medic.: MLWPs. Hippocr. phleb. 98 in brachio ... tres sunt venę ..., -iscapitalis vero, quę est superior MLWeqs. (MLWMaurus phleb. p. 9a prima vena dicitur cephalica, id est -iscapitalis). 2 de hominibus MLWi. q. summus, supremushöchster, oberster: MLWVita Deic. 26 praesul -iscapitalis. MLWChart. Lux. I 468,2 p. 642,17 tibi (sc. archiepiscopo) et libero et -icapitali advocato tuo. MLWRob. Tor. chron. MLWa. 1159 p. 510,11 -escapitales barones. B (per)magnus(sehr) groß: 1 corpor.: a de litteris (Majuskeln): α in univ.: MLWIoh. Afflig. mus. 9,6 G -iscapitalis habet aliam figuram quam g minuta. Elis. Schon. virg. Col. 11 subscriptum erat -buscapitalibus litteris ‘rex’ (MLWChron. reg. p. 2,28 Tyrii et Sydonii primi fecerunt litteras -escapitales de huiusmodi colore minii. MLWAlbert. M. eth. 4,1,5 p. 281a,30 hunc [Simonidem Meladium] dicunt adinvenisse ... longas litteras, quae -escapitales dicuntur). spectat ad chirographum: MLWConr. Mur. summ. 6,6m p. 457,30 privilegia ... duplicata in unam cartam solebant olim scribi et in medio ipsorum instrumentorum alique litere -escapitales linealiter ordinate. β de initiali: MLWChron. Andag. 8 p. 24,3 in illuminationibus -iumcapitalium litterarum (MLWOrtl. chron. praef. p. 8,4 in -buscapitalibus huius prooemii literis illud nomen ... colligere). MLWConr. Mur. summ. 6,6c p. 439,8 figura ... prime litere ... aliis -iorcapitalior inscribatur. MLWal. b de animalibus: MLWRegistr. abb. Werd. 6,10 p. 180,7 (s. XII.MLWmed.) dabit villicus ... quatuor salmones -escapitales. 7,14 p. 230,6 dimidium piscem -emcapitalem. 2 spirit.: MLWUnibos 215,3 (ed. K. Langosch, [] Waltharius, Ruodlieb, Märchenepen. 1956. p. 304) sub -icapitali frenesi. MLWTheod. Trud. Bav. 21 nec ullum ante habuere gaudium -iuscapitalius. MLWsubst.: I masc. plur. MLWi. q. capitaHauptpersonen, Häupter: A eccl. MLWi. q. seniores, antistitesÄlteste, Vorsteher: MLWHist. Walc. 54 p. 528,14 a Romana ecclesia et suis -buscapitalibus concessum fuerat, quatinus MLWeqs. MLWChart. episc. Hild. I 358 testes sunt primi -escapitales Lamespringensis ęcclesię, videlicet sacerdotes MLWeqs. B publ. MLWi. q. maiores, proceresdie Großen, Vornehmsten: MLWAlbert. Aquens. hist. 4,49 unus ex quatuor -buscapitalibus Antiochiae. MLWGalb. Karol. 109 p. 613,4 inimicorum ... -escapitales et duces. MLWHist. Walc. 18 p. 513,9 -escapitales curiae. MLWMenko chron. p. 545,5 a -buscapitalibus utriusque partis. MLWal. II neutr.: A de capite: 1 cervicalKopfkissen (cf. MLWGloss. III 190,16 St.-S. -ecapitale phulwo [D] hovbtfuluvve [N]. 358,33 cervical et -ecapitale wanksse. 621,27 -iacapitalia polstari. MLWal.): MLWSalom. II. epist. 34 plumatia et -iacapitalia ad lectum. MLWFund. Werth. MLWapp. p. 168, 13 feltum et -ecapitale. MLWWilh. Hirs. const. 1,16 p. 947D pro signo -iscapitalis, quod vulgariter cussinum appellatur. 2,22 p. 1069B -emcapitalem (sic ?) vel aliquid de operimentis ... tangendo. MLWAndr. Strum. Ioh. 32 plumeum -ecapitale. MLWal. in fabula: MLWEcbasis capt. 208 ericius ... fit -ecapitale lupi. 2 ?lecti pars capiti adaptata?Kopfende: MLWAgnell. lib. pont. 96 p. 340,18 Rosmunda alligavit gladium iuxta -iacapitalia lecti (ad lectuli caput MLWPaul. Diac. Lang. 28 p. 105, 18). 3 reliquiae ad caput pertinenteszum Haupt gehörige Reliquien: MLWVita Karoli M. 2,13 p. 56,16 ad -iacapitalia capere prius properemus, cum Christum, qui liberavit nostrum caput, omnium caput esse credamus. B de tributo capitis: 1 census in singula capita impositusKopfzins (cf. MLWGloss. III 271,46 St.-S. -lcapital census capitis zins): MLWChart. Rhen. med. I 135, 51 (a. 893) de censu regali accipit presbiter terciam partem ..., de -ane (sic ?) denarios xv. MLWChart. Stab. 252 p. 482,11 quicquid tam in hominibus capitecensis quam in quibuslibet redditibus, hospitagiis, -buscapitalibus, censibus, consuetudinibus ... alienatum est. MLWDipl. Karoli M. 312 p. 471,30 (spur. MLWs. XII.) cum omnia -idaliacapidalia et censoaria. 2 caput optimumbestes Stück,Besthaupt (cf. MLWDt. Rechtswb. II. p. 199): MLWChart. Rhen. inf. I 84 (a. 907) excepto -icapitali, quodcumque est aut in pecude aut in alia qualibet re (147). MLWChart. Lux. II 420,8 in mobilibus servorum nostrorum -ecapitale illud, quod ... preelegerimus, habebimus. C de capitis periculo: 1 scelus morte dignum, peccatum mortaletodeswürdiges Verbrechen, Todsünde: MLWLeg. Wisig. 7,1,5 si -iacapitalia non admiserit reus. MLWEkkeh. IV. bened. prol. 1 p. 1,12 apud Romanos veteres ... absque permisso pręlati quicquam incipere ... -lcapital erat. Carm. in Sim. 2,1,10 (MLWMG Lib. Lit. III p. 700) tam venialia quam -iacapitalia. MLWal. hyperbolice: MLWEkkeh. IV. cas. 57 p. 213,2 coram patribus, ubi vel in puncto peccare -ecapitale erat. 2 suppliciumTodesstrafe: MLWAldh. virg. II 1065 -lcapital (ka-kapital A) perpessus sorte sacerdos. 1142 -lcapital ... acerbum. D de gravitate, distinctione: 1 quod magni momenti estetwas Wesentliches: MLWEkkeh. IV. cas. 132MLWmed. nihil -ecapitale absque eius (abbatis) nutu faciat (MLWsim. 133MLWex.). 2 constitutio, capitulumBestimmung, Abschnitt: MLWLeg. Wisig. 6,4,3 p. 266,20 -iacapitalia, que in hac lege ... ad arbitrium iudicis reservantur. 7,5,9 -iacapitalia (capitula V 15) ..., que nec a nostra celsitudine ... disponuntur MLWeqs. E de summa pecuniae: 1 in restitutione furti, rei ablatae (cf. MLWBrunner, Rechtsgesch. II. p. 834): a strictius MLWi. q. pretium rei ipsius, summa pecuniae (restituenda)Wert der Sache selbst, (zu erstattende) Hauptsumme: MLWLex Sal. Merov. 2,2 si vero ... furaverit ..., dc denarios ... culpabilis iudicetur excepto -ecapitale (versio MLWfranc.: haubitgelt) et dilatura. 25,5 dominus ... servi -ecapitale (quod ancilla valuerit MLWadd. A 4) ... in loco restituat (61,1 [rec. B] rem pro -ecapitale. decr. Child. 3,4 -emcapitalem. saepe [v. MLWind.]. MLWLex Ribv. 19,1 -ecapitale et dilatura. saepe. [v. MLWind.]. MLWLex Alam. B 3,3 alium servum tale in -ecapitale r. MLWal. Dipl. Belgica 156MLWex. [ed. M. Gysseling — A. C. F. Koch. 1950]). MLWal. b latius: a pretium restitutumerstatteter Wert: MLWLex Thuring. 42 si is, cui res conponenda est, dixerit -ecapitale peius esse quam quod ablatum est MLWeqs. β res (mobiles)(bewegliches) Gut: MLWDipl. Arnulfi 188 dcc libras argenti pro -buscapitalibus ablatis ... episcopo restituerunt. 2 in mutuo, debito sim. MLWi. q. caput, sorsGrundsumme, Kapital[]: MLWChart. scrin. Col. A I p. 86,18 (a. 1163/72) totum ad -ecapitale suum annumeret. MLWChart. Tirol. 946 p. 9,31 non conputando similiter in sortem neque in -icapitali predictarum quatuor mille librarum (MLWChart. Tirol. notar. I 878 p. 452,14 ex dono non in -icapitali MLWc. neque in sorte nec pro usuris. MLWal.). MLWChart. Tirol. notar. I 597 solvere ... xlii libras ... de -icapitali de mutuo ... cum omni dampno et stipendio (660. 770. MLWal.). 618 accepisse ... c libras ... de -icapitali in societate. MLWibid. MLWal. (v. MLWind.). in fabula: MLWNivard. Ysengr. 6,74 ego istos agros tres quater usuram, te -ecapitale peto. v. et *catallum.
14477 Zeichen · 823 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. Latein
    capitalis

    Lex. musicum Latinum · +1 Parallelbeleg

    capitalis -is m. et f. et capitale -is n. Haupt-Schlußformel (Differenz) für das „Saeculorum amen“ der Psalmtöne — princ…

  2. Spezial
    Capitalisf

    Dt.-Russ. phil. Termini

    Capitalis , f шрифт , м , прописной

Verweisungsnetz

5 Knoten, 2 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 2 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit capitalis

10 Bildungen · 4 Erstglied · 5 Zweitglied · 1 Ableitungen

Zerlegung von capitalis 2 Komponenten

capita+lis

capitalis setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

capitalis‑ als Erstglied (4 von 4)

capitalisaziun

LDWB1

capitalisaziun [ca·pi·ta·li·sa·ziụŋ] f. (-s) Kapitalisierung f.

Capitalisiren

Herder

capitalis·iren

Capitalisiren , zu Capital machen. Capitaliter, z.B. bestraft, mit dem Tode bestraft; Capitalstrafe, Todesstrafe; Capitalverbrechen, todeswü…

capitalis als Zweitglied (5 von 5)

clavis capitalis

LmL

clavis·capitalis

clavis capitalis ‚Hauptschlüssel‘ — ‚capital clef‘ [s.XV] LmL Bonav. Brix. 11, 2: quadruplices ducuntur esse claves in musica secundum Iohan…

tonus capitalis

LmL

tonus·capitalis

tonus capitalis Bezeichnung für die Hauptform der Psalm-Differenz — term for the principal form of the difference (‘saeculorum amen’ formula…

tropus capitalis

LmL

tropus·capitalis

tropus capitalis Bezeichnung für die Hauptdifferenz („Saeculorum amen“-Formel) in der Psalmodie — term for the principal difference (‘saecul…

Ableitungen von capitalis (1 von 1)

capitalisé

LDWB1

capitalisé [ca·pi·ta·li·sẹ́] vb.tr. (capitalisëia) kapitalisieren, in Geld umrechnen.