capitalis, -e.
MLW
script.: ka-:
p. 222,49. -abi-: MLWLex Sal. Karol. 10,4 MLW
cod. K 49. -ida-:
p. 222,36. MLW
form.: nom. MLW
sg. -al
(subst. neutr.): p. 222,30.45.49sq. MLW
abl. MLW
sg. -e: MLW
l. 66. p. 221,2. 222,32.61.64. MLW
abl. MLW
pl. -is: MLW
l. 67. MLW
compar.: p. 221,69. 222,3. I
de capite: A
capitis proprius, qui capitis est —
dem Kopf eigentümlich, des Kopfes, Kopf-: MLWArnold. Ratisb. Emm. praef. p. 546,24 capitis ... aversione ac inpulso, ut gestum exprimam, -icapitali. MLWWillir. cant. 5,7 p. 56 quasi membris arx -iscapitalis
praesidet. MLWPs. Otho med. 142 dolor -iscapitalis. MLWHier. Mor. mus. 25 p. 188,20 vox pectoris
iungatur pectorali ..., capitis autem -icapitali. B
capiti aptus —
für den Kopf geeignet, Kopf-: 1
medic.: MLWBrunus Long. chirurg. 1,17 p. 115
F pulvis -iscapitalis (MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,1 p. 144
H). MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,6 p. 146
G medicinae -escapitales sunt iris, farina MLW
eqs. MLWWilh. Salic. chirurg. 2,1 p. 325
E cum trypano, raspatore, scavignatore et huiusmodi instrumentis -buscapitalibus tuis. MLW
al. 2
usu communi: MLWWolfhard. Waldb. 2,2 risile ... -ecapitale. MLWThietm. chron. 7,45 p. 452,31 aurum -ecapitale
reginae. C
supra caput exsistens —
zu Häupten (befindlich): MLWBruno Querf. Adalb. A 20 erat ... in superiore parte
(lecti) panno -icapitali ... inscriptum: ‘MLW
eqs.’ II
de tributo: A
de censu colonorum, servorum sim.: 1
de exactionibus MLW
i. q. in singula capita impositus —
den Einzelpersonen auferlegt, Kopf-: MLWChart. Stab. 52 p. 125,3 (dipl. Karoli Simpl.) cum mancipiis ... -ecapitale ibidem debitum persolventibus. MLWDipl. Otton. III. 83 p. 492,36 ut nullus exactor publicus ... aliquid iniuriae familiis ... in -buscapitalibus censibus inferat (MLWDipl. Heinr. II. 340 p. 434,12 de redemptione censuum -iumcapitalium. MLWTrad. Frising. 1471
i. MLW
al.).
expressius MLW
i. q. ad censum capitis pertinens —
Kopfzins-: MLWChart. Wirt. VII 2213 (a. 1271) iura -iacapitalia. MLWRegistr. Mog. p. 53,12 homines adtinentes curie ... de denariis -buscapitalibus solvent uncias xv. 2
de hominibus MLW
i. q. ad censum capitis astrictus —
kopfzinspflichtig: MLWDipl. Otton. II. 24 p. 34,25 -buscapitalibus censualibus (MLWDipl. Loth. III. 86 cum MLWc. tam liberis quam -buscapitalibus). MLWChart. Rhen. inf. I 473 p. 333,10 (dipl. Frid. I.) cum mancipiis ... cerocensualibus et -buscapitalibus. B
de electa parte hereditatis, mortuario: 1
strictius MLW
i. q. ad caput (optimum) pertinens —
(Best-)Haupt-Worm. (cf. MLW
Dt. Rechtswb. V. p. 337 MLW
s. v. ‘
Hauptrecht’
): Chart. 51 (a. 1033) -emcapitalem iusticiam, id est manumortum. MLWChart. Westph. VII 20
a p. 1269,30 in obitu ... masculus
cerocensualium melius quod habuerit animal dabit pro iure -icapitali ..., mulier melius suum lineum vestimentum (MLWChart. Wirt. VII 2609. MLW
al.). 2
latius de domino i. cuius (servus) est —
Leib-: Fund. Boson. 2 (MLWMGScript. XV p. 979,39; MLWs. XI./XII.) si quis ... de familia ... quicquid melius in mobilibus reliquerit, indigena -icapitali et advena aralicio terre domino dare debebit. III
de capitis periculo, summo discrimine: A
de sceleribus: 1
publ. MLW
i. q. morte dignus, gravis —
todeswürdig, schwer, Kapital-: MLWLeg. Wisig. 12,3,27 sive -iscapitalis sive minoris culpe dignus sit
reus pena. MLWLex Baiuv. 2,1 ut nullus Baiuvarius alodem aut vitam sine -ecapitale (-icapitali MLW
var. l.) crimine perdat (MLWConc. Karol. 10,12 exceptis -iscapitalis criminibus. MLWCosmas chron. 2,4 p. 87,5. MLW
al.). MLWWalth. Spir. Christoph. II 6,154 -ecapitale scelus. MLWChart. march. Misn. III 239 pro -icapitali reatu. MLW
al. 2
eccl. MLW
i. q. mortifer —
todbringend, Tod-: MLWWalahfr. exord. 21 p. 495,9 -iacapitalia peccata. MLWRather. prael. 6,4 p. 319
A -iacapitalia ... ea
(vitia) noveris esse, quae decachordum tabulis lapideis prohibet
[] scriptum.
v. et MLW
l. 27. B
de iudicio, poena MLW
i. q. ad supplicium pertinens —
Todes-: MLWLex Sal. Merov. 40,5 -ecapitale sententia feriatur (MLWCapit.
part. Saxon. 11 punietur. MLWChart. archiep. Magd. 404 p. 532,40 in his, qui -emcapitalem sentenciam aut membrorum detruncationem merentur. MLWChart. Sangall. A 909 p. 120, 23 exceptis -buscapitalibus sentenciis, effusione sanguinis et super fures. MLWChart. Pommerell. 135 p. 118,14 tam -emcapitalem quam manualem sententiam. MLWChart. Pomm. B 1104 p. 379,7 cum iudicio sanguinis et civili, -icapitali MLWs. et manuali.
saepe). MLWAldh. virg. I 35 p. 277,15 -ecapitale discrimen. MLWHrotsv. gest. 334 quidam iudicio ... dantur -icapitali. MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,237 martyrium -ecapitale subit. 6,105 -iscapitalis littera
theta. MLWAdam gest. 4,21 p. 251,17 -icapitali ... pena multatur.
al. remissius MLW
i. q. per supplicium effectus —
durch Hinrichtung (vollzogen): MLWEkkeh. IV. bened. I 45,20 more triumphali nece quo pereant -icapitali. C
exitiosus, perniciosus —
schlimm, verderblich: MLWChart. Pomm. A 262 (a. 1238) ad sedandas inimicitias -escapitales inter Danos et Slavos ... exortas (MLWChart. Westph. III 1047 p. 543,7). MLWChron. Worm. p. 178,27 archiepiscopus Moguntinus ... factus est inimicus -iscapitalis
(‘
Todfeind’
) Wormatiensium. D
tempore mortis factus —
in der Todesstunde (erfolgt): MLWEpist. Hann. 83 p. 137,22 -iscapitalis illa de infidelitate ad fidem conversio, in qua, si baptizetur, etiam extremum spirans MLW
eqs. IV
de gravitate, excellentia: A
praecipuus, principalis, gravissimus —
hauptsächlich, wesentlich, wichtigster, Haupt-: 1
de rebus: a
theol.: Bonif. (?) serm. 6,1 (MLWPL 89,855
B) ut discernamus ... inter -iacapitalia peccata et inter -iacapitalia et principalia praecepta et mandata Dei.
in imag.: MLWWipo gest. 3 p. 21,6 fonte -icapitali
(sc. Deo) in puritate sua permanente. b
eccl.: MLWRather. prael. 4,4 est sedes
ecclesiae universalis, principalis, -iscapitalis
(sc. curia Romana). MLWUdalsc. Egin. 26 p. 443,3 Augusta
civitas loci
(i. monasterii) sui -iscapitalis non ferens destructionem MLW
eqs. MLWGalb. Karol. 43 p. 584,42 ascendens ad -emcapitalem sanctuarii ecclesiae fenestram. MLWVita Norb. I 23 ecclesiae -icapitali (
item de sede cathedrali: MLWArnold. Lub. chron. 2,14 p. 135,18). Rein. Leod. fulm. (MLWMGScript. XX p. 614,53) -ecapitale nostrum, id est maius, altare.
al. nobilissimus —
vornehmster: MLWGesta Camer. 2 praef. quod
(monasterium) ... -icapitali titulo ceteris prestat. c
iur. et publ.: MLWFolcuin. Bert. 2,83 p. 156,18 (chart.) donamus ... mansum et casam -emcapitalem superpositam. MLWHincm. epist. 126 p. 65,15 -iacapitalia loca de regno (Const. I 359,3 aliqua persona de locis -buscapitalibus ... vel de locis, que sub eis sunt. MLWChart. Turg. II 96 p. 330,11). MLWDipl. Otton. II. 210 iste
possessiones sunt -escapitales: Hoium, Fosses MLW
eqs. MLWTrad. Weiss. app. I 310 ad puteum haurientem et canalem -emcapitalem. MLWChart. Burgenl. I 201 p. 150,4 tres mete -escapitales.
al. plenus —
Voll-: MLWChart. scrin. Col. A I p. 17,27 (a. 1135/42) quam
(aream) -icapitali conventu prefecti urbis ... potestati sue ... subdiderunt. d
medic.: MLWPs. Hippocr. phleb. 98 in brachio ... tres sunt venę ..., -iscapitalis vero, quę est superior MLW
eqs. (MLWMaurus phleb. p. 9
a prima
vena dicitur cephalica, id est -iscapitalis). 2
de hominibus MLW
i. q. summus, supremus —
höchster, oberster: MLWVita Deic. 26 praesul -iscapitalis. MLWChart. Lux. I 468,2 p. 642,17 tibi
(sc. archiepiscopo) et libero et -icapitali advocato tuo. MLWRob. Tor. chron. MLWa. 1159 p. 510,11 -escapitales barones. B
(per)magnus —
(sehr) groß: 1
corpor.: a
de litteris (‘Majuskeln’): α
in univ.: MLWIoh. Afflig. mus. 9,6 G -iscapitalis
habet aliam
figuram quam g minuta. Elis. Schon. virg. Col. 11 subscriptum erat -buscapitalibus litteris ‘rex’ (MLWChron. reg. p. 2,28 Tyrii et Sydonii primi fecerunt litteras -escapitales de huiusmodi colore minii. MLWAlbert.
M. eth. 4,1,5 p. 281
a,30 hunc [
Simonidem Meladium] dicunt adinvenisse ... longas litteras, quae -escapitales dicuntur).
spectat ad chirographum: MLWConr. Mur. summ. 6,6
m p. 457,30 privilegia ... duplicata in unam cartam solebant olim scribi et in medio ipsorum instrumentorum alique litere -escapitales linealiter ordinate. β
de initiali: MLWChron. Andag. 8 p. 24,3 in illuminationibus -iumcapitalium litterarum (MLWOrtl. chron. praef. p. 8,4 in -buscapitalibus huius prooemii literis illud
nomen ... colligere). MLWConr. Mur. summ. 6,6
c p. 439,8 figura ... prime litere ... aliis -iorcapitalior inscribatur. MLW
al. b
de animalibus: MLWRegistr. abb. Werd. 6,10 p. 180,7 (
s. XII.MLW
med.) dabit villicus ... quatuor salmones -escapitales. 7,14 p. 230,6 dimidium piscem -emcapitalem. 2
spirit.: MLWUnibos 215,3 (ed. K. Langosch,
[] Waltharius, Ruodlieb, Märchenepen. 1956. p. 304) sub -icapitali frenesi. MLWTheod. Trud. Bav. 21 nec ullum ante habuere gaudium -iuscapitalius. MLW
subst.: I
masc. plur. MLW
i. q. capita —
Hauptpersonen, Häupter: A
eccl. MLW
i. q. seniores, antistites —
Älteste, Vorsteher: MLWHist. Walc. 54 p. 528,14 a Romana ecclesia et suis -buscapitalibus concessum fuerat, quatinus MLW
eqs. MLWChart. episc. Hild. I 358 testes sunt primi -escapitales Lamespringensis ęcclesię, videlicet sacerdotes MLW
eqs. B
publ. MLW
i. q. maiores, proceres —
die Großen, Vornehmsten: MLWAlbert. Aquens. hist. 4,49 unus ex quatuor -buscapitalibus Antiochiae. MLWGalb. Karol. 109 p. 613,4 inimicorum ... -escapitales et duces. MLWHist. Walc. 18 p. 513,9 -escapitales curiae. MLWMenko chron. p. 545,5 a -buscapitalibus utriusque partis. MLW
al. II
neutr.: A
de capite: 1
cervical —
Kopfkissen (cf. MLWGloss. III 190,16 St.-S. -ecapitale phulwo [
D] hovbtfuluvve [
N]. 358,33 cervical et -ecapitale wanksse. 621,27 -iacapitalia polstari. MLW
al.): MLWSalom. II. epist. 34 plumatia et -iacapitalia ad lectum. MLWFund. Werth. MLWapp. p. 168, 13 feltum et -ecapitale. MLWWilh. Hirs. const. 1,16 p. 947
D pro signo -iscapitalis, quod vulgariter cussinum appellatur. 2,22 p. 1069
B -emcapitalem
(sic ?) vel aliquid de operimentis ... tangendo. MLWAndr. Strum. Ioh. 32 plumeum -ecapitale. MLW
al. in fabula: MLWEcbasis capt. 208 ericius ... fit -ecapitale lupi. 2
?lecti pars capiti adaptata —
?Kopfende: MLWAgnell. lib. pont. 96 p. 340,18
Rosmunda alligavit
gladium iuxta -iacapitalia lecti (ad lectuli caput MLWPaul. Diac. Lang. 28 p. 105, 18). 3
reliquiae ad caput pertinentes —
zum Haupt gehörige Reliquien: MLWVita Karoli
M. 2,13 p. 56,16 ad -iacapitalia capere prius properemus, cum Christum, qui liberavit nostrum caput, omnium caput esse credamus. B
de tributo capitis: 1
census in singula capita impositus —
Kopfzins (
cf. MLWGloss. III 271,46 St.-S. -lcapital census capitis zins): MLWChart. Rhen. med. I 135, 51 (a. 893) de censu regali accipit presbiter terciam partem ..., de -ane
(sic ?) denarios xv. MLWChart. Stab. 252 p. 482,11 quicquid tam in hominibus capitecensis quam in quibuslibet redditibus, hospitagiis, -buscapitalibus, censibus, consuetudinibus ... alienatum est. MLWDipl. Karoli
M. 312 p. 471,30 (spur. MLWs. XII.) cum omnia -idaliacapidalia et censoaria. 2
caput optimum —
bestes Stück, ‘Besthaupt’ (cf. MLW
Dt. Rechtswb. II. p. 199): MLWChart. Rhen. inf. I 84 (a. 907) excepto -icapitali, quodcumque est aut in pecude aut in alia qualibet re (147). MLWChart. Lux. II 420,8 in mobilibus servorum nostrorum -ecapitale illud, quod ... preelegerimus, habebimus. C
de capitis periculo: 1
scelus morte dignum, peccatum mortale —
todeswürdiges Verbrechen, Todsünde: MLWLeg. Wisig. 7,1,5 si -iacapitalia non admiserit
reus. MLWEkkeh. IV. bened. prol. 1 p. 1,12 apud Romanos veteres ... absque permisso pręlati quicquam incipere ... -lcapital erat. Carm. in Sim. 2,1,10 (MLWMG Lib. Lit. III p. 700) tam venialia quam -iacapitalia. MLW
al. hyperbolice: MLWEkkeh. IV. cas. 57 p. 213,2 coram patribus, ubi vel in puncto peccare -ecapitale erat. 2
supplicium —
Todesstrafe: MLWAldh. virg. II 1065 -lcapital (ka-kapital
A) perpessus sorte sacerdos. 1142 -lcapital ... acerbum. D
de gravitate, distinctione: 1
quod magni momenti est —
etwas Wesentliches: MLWEkkeh. IV. cas. 132MLW
med. nihil -ecapitale absque eius
(abbatis) nutu faciat (MLW
sim. 133MLW
ex.). 2
constitutio, capitulum —
Bestimmung, Abschnitt: MLWLeg. Wisig. 6,4,3 p. 266,20 -iacapitalia, que in hac
lege ... ad arbitrium iudicis reservantur. 7,5,9 -iacapitalia (capitula
V 15) ..., que nec a nostra celsitudine ... disponuntur MLW
eqs. E
de summa pecuniae: 1
in restitutione furti, rei ablatae (cf. MLW
Brunner, Rechtsgesch. II. p. 834): a
strictius MLW
i. q. pretium rei ipsius, summa pecuniae (restituenda) —
Wert der Sache selbst, (zu erstattende) Hauptsumme: MLWLex Sal. Merov. 2,2 si vero ... furaverit ..., dc denarios ... culpabilis iudicetur excepto -ecapitale (versio MLWfranc.: haubitgelt) et dilatura. 25,5 dominus ... servi -ecapitale (quod ancilla valuerit MLW
add. A 4) ... in loco restituat (61,1 [rec. B] rem pro -ecapitale. decr. Child. 3,4 -emcapitalem.
saepe [
v. MLW
ind.]. MLWLex Ribv. 19,1 -ecapitale et dilatura.
saepe. [
v. MLW
ind.]. MLWLex Alam. B 3,3 alium servum tale in -ecapitale r. MLW
al. Dipl. Belgica 156MLW
ex. [ed.
M. Gysseling — A. C.
F. Koch. 1950]). MLW
al. b
latius: a
pretium restitutum —
erstatteter Wert: MLWLex Thuring. 42 si is, cui res conponenda est, dixerit -ecapitale peius esse quam quod ablatum est MLW
eqs. β
res (mobiles) —
(bewegliches) Gut: MLWDipl. Arnulfi 188 dcc libras argenti pro -buscapitalibus ablatis ... episcopo restituerunt. 2
in mutuo, debito sim. MLW
i. q. caput, sors —
Grundsumme, Kapital[]: MLWChart. scrin. Col. A I p. 86,18 (a. 1163/72) totum ad -ecapitale suum annumeret. MLWChart. Tirol. 946 p. 9,31 non conputando similiter in sortem neque in -icapitali predictarum quatuor mille librarum (MLWChart. Tirol. notar. I 878 p. 452,14 ex dono non in -icapitali MLWc. neque in sorte nec pro usuris. MLW
al.). MLWChart. Tirol. notar. I 597 solvere ... xlii libras ... de -icapitali de mutuo ... cum omni dampno et stipendio (660. 770. MLW
al.). 618 accepisse ... c libras ... de -icapitali in societate. MLW
ibid. MLW
al. (v. MLW
ind.). in fabula: MLWNivard. Ysengr. 6,74 ego istos
agros tres quater usuram, te -ecapitale peto.
v. et *catallum.